Кіріспе
Лев Толстойдың кітабы Лев Толстойдың кітабы. "Өнер деген не?" (Что такое искусство? Chto takoye iskusstvo?) – Лев Толстойдың кітабы. Ол 1897 жылы орыс тілінде аяқталды, бірақ орыс цензурасымен туындаған қиындықтарға байланысты алғаш рет ағылшын тілінде жарияланды. Толстой кітапты жазуға себеп еткен нәрселердің қатарында өнер мен суретшілерге жұмсалған уақыт, күш-жігер, мемлекеттік қаражат, қоғамдық құрмет, сондай-ақ өнер туралы жалпы пікірлердің нақты болмауы жатыр. Оның сөзінше, "өнер дегеніміз не, әсіресе жақсы, пайдалы өнер дегеніміз не, және оның құрметіне осындай құрбандықтар ұсынылса, біз оны қабылдай аламыз" деп айту қиын. Кітаптың бойымен Толстой "тұрақты морализмді" көрсетеді, өнер туындыларын өзінің радикалды христиандық этикасы тұрғысынан бағалайды және Вагнер, Шекспир, Данте сияқты танымал шеберлерді, тіпті өзінің көптеген жазбаларын да қабылдамауға дайын екенін көрсетеді. Толстой өнерді анықтауда сұлулықты пайдаланудан бас тартады (эстетиканы қараңыз) және оны эмоцияны жеткізетін кез келген нәрсе деп түсіндіреді: "Адам, бір кезде бастан өткерген сезімін басқаларға жеткізу мақсатымен, оны өзінде қайта оятып, белгілі бір сыртқы белгілер арқылы көрсете бастағанда өнер туады". Осы көзқарас бойынша өнер шеңбері кең: "әзілдер", "үйді безендіру", "ғибадат етулер" – егер олар сезімді жеткізсе, олардың барлығы өнер деп есептелуі мүмкін. Бұл көзқарас сонымен қатар аморальді: "[f]еeling өте жаман немесе өте жақсы болсын, егер ол оқырманға жұқса, өнердің тақырыбын құрайды". Толстой сондай-ақ суретшінің "шындығы" – яғни, суретшінің "жеткізетін сезімін қаншалықты сезінуі" – жұқпаның күшіне әсер ететінін атап көрсетеді.
a book by Leo Tolstoy
What Is Art? (Что такое искусство? Chto takoye iskusstvo?) is a book by Leo Tolstoy. It was completed in Russian in 1897 but first published in English due to difficulties with the Russian censors. Tolstoy cites the time, effort, public funds, and public respect spent on art and artists as well as the imprecision of general opinions on art as reason for writing the book. In his words, "it is difficult to say what is meant by art, and especially what is good, useful art, art for the sake of which we might condone such sacrifices as are being offered at its shrine". Throughout the book Tolstoy demonstrates an "unremitting moralism", evaluating artworks in light of his radical Christian ethics, and displaying a willingness to dismiss accepted masters, including Wagner, Shakespeare, and Dante, as well as the bulk of his own writings. Having rejected the use of beauty in definitions of art (see aesthetics), Tolstoy conceptualises art as anything that communicates emotion: "Art begins when a man, with the purpose of communicating to other people a feeling he once experienced, calls it up again within himself and expresses it by certain external signs". This view of art is inclusive: "jokes", "home decoration", and "church services" may all be considered art as long as they convey feeling. It is also amoral: "[f]eelings very bad and very good, if only they infect the reader constitute the subject of art". Tolstoy also notes that the "sincerity" of the artist – that is, the extent to which the artist "experiences the feeling he conveys" – influences the infection.
Христиандық өнер
Толстойдың талдауына оның радикалды христиандық көзқарастары ықпал етеді («Құдайдың Патшалығы – сіздің ішіңізде» еңбегінде көрсетілгендей), осы көзқарастар оны 1901 жылы Ресей православие шіркеуінен шеттетуге алып келді. Ол «Құдайға ұл болу сезімі мен адамдардың бауырластығы» негізінде құрылған христиандық өнер, әр адамның қадір-қасиетіне, әр жануардың өміріне құрметпен қарауға шақыра алатынын, ол зәулімдік, зорлық-зомбылық, кек алу, басқа адамдарға қажетті нәрселерді жеке ләззат үшін пайдаланудың ұяттылығын сезіндіре алатынын, сондай-ақ адамдарды өздерін-өздері құрбан етуге, еш ойланбастан, қуанышпен басқаларға қызмет етуге жетелеуі мүмкін екенін айтады. Ақырында, «діни өнер адамдарда ойдағыдай жағдайларда бауырластық пен махаббат сезімін ояту арқылы, оларды сол сезімдерді нақты өмірде де сол жағдайларда сезінуге үйретеді». Гедің «Үкім», Лизен Майердің «Өлім жазасына қол қою» картиналары және Милле, Бретон, Лермит және Дефреггер сияқты суретшілердің «еңбек ететін адамды құрметпен және махаббатпен бейнелейтін» туындылары.
can evoke reverence for each man's dignity, for every animal’s life, it can evoke the shame of luxury, of violence, of revenge, of using for one’s pleasure objects that are a necessity for other people, it can make people sacrifice themselves to serve others freely and joyfully, without noticing it. Ultimately, "by calling up the feelings of brotherhood and love in people under imaginary conditions, religious art will accustom people to experiencing the same feelings in reality under the same conditions". Ge's Judgement, Liezen Mayer's Signing the Death Sentence, and paintings "portraying the labouring man with respect and love" such as those by Millet, Breton, Lhermitte, and Defregger.
Әлемдік өнер
"Жалпыға ортақ" өнер – барлық адамдарға ешқандай шектеусіз түсінікті, ең қарапайым, күнделікті сезімдерді – қуаныш, мейірім, көңіл көтеру, тыныштық сияқтыларды жеткізеді. Толстой мысал келтіп, Сервантес, Диккенс, Мольер, Гоголь және Пушкин шығармаларын көптеген ескертулермен атады, олардың бәрін Жүсіп туралы оқиғамен салыстырып, одан нашар деп бағалады.
Беймәлімдік пен қолжетімділік
Толстой замандастарының "алаңдататын тұмандылыққа" ұшырауға бейім екендігін айтады. Туындылар "эвфемизмдермен, мифологиялық және тарихи сілтемелермен" салмақтанған, сондай-ақ жалпы "белгісіздікке, құпияға, қарапайым халыққа түсініксіздікке және қол жетімсіздікке" толы болып кеткен.
Еліктеу
Еліктеу – бұл жоғары дәрежеде суреттемелі реализм, онда сурет фотосурет сияқты болады, ал кітаптағы эпизод бет-әлпеттердің, дауыс ырғағының, ортаның және тағы басқалардың тізіміне айналады. Кез келген сезімді жеткізу мүмкіндігі "ерекше көп егжей-тегжеймен тоқырап қалады".
Тиімділігі
Толстой, "қорқынышты және нәзік, әдемі және ұсқынсыз, қатты және жұмсақ, қара және ақ" сияқты зәулім контрасттарға және құмарлық сипаттамаларына сүйенудің, шығармалардың сезімді емес, тек жүйкеге ғана әсер ететінін айтады.
Қайта бағыттау
Диверсия – "көркем туындыға қосылған зихи қызығушылық", мысалы, деректі фильм мен көркем әңгімелерді үйлестіру, сондай-ақ роман, поэзия және музыканы "оларды шешуге тура келетіндей" етіп жазу. Сондай-ақ, өнердің "баршаға түсінікті" болуына шақыруы. Өнер діни тұлғаларды құлшындыққа айналдырып, шіркеудің талаптарына бағынды. Бірақ ерте христиандық ілімдерге қайта оралмай, жоғары топ өнерді тек қана көңілге жағымды деп бағалай бастады. Бұл тенденцияны Ренессанс жеңілдетті, ежелгі грек өнерінің, философиясының және мәдениетінің даңққа ие болуымен, Толстойдың пікірінше, олар ләззат пен сұлулыққа табынуға бейім.
Қабылдау
Жан "санаттауды жиі шатастыратын қолданысын" және эмоцияның негізгі ұғымының анықталмауын атап көрсетеді. Бейли "Өнер дегеніміз не?" еңбегінің тиімділігі оның оң тұжырымдамаларында емес, сол кездегі эстетикалық теорияларда бұрыннан қабылданып келген көптеген нәрселерді жоққа шығаруында жатыр дейді. Нойес Толстойдың сұлулықты мойын бұрмауын сынға алады, бірақ "кемшіліктеріне қарамастан", "Өнер дегеніміз не?" еңбегі "біздің заманымыздың ең серпінді сындық еңбегі деп танылуы мүмкін" дейді. Симмонс "қайталау, қиын тіл және дәйекті еместіктермен" қатар "кейбір керемет бөлімдерді" атап көрсетеді. Толстойдың көптеген шығармаларын аударған Айлмер Мод, тақырыптың қиындығы мен оның түсініктілігін баяндап, оны "Толстойдың барлық еңбектерінің арасындағы ең шеберлігі" деп атайды. Жарияланған кездегі қабылдау туралы толық шолу үшін Maude 1901b-ге қараңыз.
Басылымдар
Толстой, Лео (1995 [1897]). Өнер деген не? (Ричард Певер және Лариса Волохонски аударған). Лондон: Пингвин.