Кіріспе

Сидней портындағы мұражай тізіміндегі арал, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі арал.

Кокату аралы Уэреама – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней портындағы Парамата және Лейн Коув өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Кокату аралы – бұрын тығыз орманды құмтас төбелер болған бірнеше порты аралдарының ең ірісі. Бастапқыда арал теңіз деңгейінен жоғары көтерілген және белгілі бір биіктікте болған, бірақ кейін кеңейтіліп, қазіргі кезде көбінесе өсімдік жамылғысынан тазартылған. Еуропалықтар қоныстанғанға дейін бұл жерді мекендеген австралиялық аборигендер аралды «Вареама» деп атаған және ол балық аулау базасы ретінде пайдаланылған болуы мүмкін, алайда аралда аборигендердің мұрасына қатысты нақты дәлелдер табылған жоқ. 1839 және 1869 жылдар аралығында Кокату аралы сотталғандарды ұстау орталығы ретінде жұмыс істеді, негізінен колонияларда қылмыстық істер жасағандарды қайта жазалау үшін пайдаланылды. Кокату аралы сонымен қатар 1857 жылдан 1991 жылға дейін жұмыс істеген Австралияның ірі кеме құрылыс верьфтерінің бірі болды. Оның екі құрғақ догының біріншісі сотталғандармен салынған. Ұлттық мұра тізіміне енгізілген бұл арал ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген кемежай және кеме құрылыс кешенінің ерекшеліктерін, соның ішінде негізгі функцияларды, құрылымдарды және операциялық орналасуын көрсетеді. Кокату аралында елдегі ең толық және алуан түрлі кеме құрылысы туралы мәліметтер сақталған, бұл 19-ғасырдың ортасынан бастап Австралиядағы теңіз және ауыр өнеркәсіптік процестерді түсінуге көмектеседі. 2005 жылдың наурыз айының соңында Harbour Trust, шара ұйымдастырушысымен бірлесіп, Кокату аралы фестивалін өткізді. Бұл шара аралды Сиднейдің мәдени картасына енгізіп, қазіргі заманғы өнер инсталляциялары, көрмелер және фестивальдер сияқты бірқатар мәдени іс-шараларға бастау берді. 2008 жылы Harbour Trust аралда кемпинг және глэмпинг алаңын ашты. Кемпингке жыл сайын шамамен 20 000 адам келеді, бұл Сиднейдің әйгілі Жаңа жылдық отшашуын тамашалау үшін танымал орын. 2010 жылы арал Жаңа жылдық отшашуды көру үшін 2000-нан астам кемпингтік тұрғынға толы болды. Аралдағы басқа демалыс орындарына порт және қаланың көрінісі бар бес жаңартылған үйлер мен пәтерлер кіреді. Sydney Ferries компаниясы Кокату аралына Woolwich/Balmain паром бағыты және Parramatta RiverCat бағыты арқылы қызмет көрсетеді. Күндізгі келушілер пикник жасап, барбекюге дайындап, кафеге барып, серуендеп немесе аудио немесе экскурсиялық турға қатыса алады. Кокату аралы күн сайын ашық және кіру тегін. Аралда тұрақты түрде іс-шаралар мен өнер инсталляциялары ұйымдастырылады. Кокату аралы Сиднейдің мәдени күнтізбесіндегі жан-жақты мәдени орынға айналды. 2008 жылы ол Сиднейдің 16-шы биенналесінің маңызды серіктесі болды, 12 апта ішінде 80 000-нан астам келушіні тартты. 2010 жылы бұл шараға 156 000-нан астам адам қатысты. 2009 жылы Кокату аралында Сидней фестивалінің «All Tomorrow's Parties» музыка фестивалі өтті. Екі күндік фестивальде аралдағы төрт сахнада жиырма төрт топ өнер көрсетті, оны Ник Кейв ұйымдастырды және басқарып, 11 000-нан астам көрерменді тартты. Арал 2009 жылдың қазан айында әлемдегі ең қызықты комедиялық фестивальге ұйымдастырды, онда бір аптаның соңында 200 комедиялық актер өнер көрсетіп, 8 000-нан астам келушіні тартты. Арал сонымен қатар үлкен және кішкентай жеке шараларды өткізу үшін жиі пайдаланылады. 2008 жылы «Бұзылмаған» (Unbroken) және «Х-мендер: Вольверин» (X-Men Origins: Wolverine) фильмдерінің бөліктері осында түсірілді. Реалити-телевизиялық бағдарламалар да аралды түсірілім алаңы ретінде пайдаланды. Кокату аралында Сиднейдегі капитан Кук ескерткішінің көлеңкесін еске түсіретін уақытша қоғамдық өнер туындысы орнатылды. Николас Галаниннің «Жердегі көлеңке, қазба» (Shadow on the Land, an excavation) атты бұл туындысы 2020 жылғы Сидней биенналесінің (22-ші басылым) үшін жасалған ағаш алаңында мүсіннің контурын қазып шығарды.

Ерте тарих

Еуропалықтар келгенге дейін Сиднейдің жағалау аймағындағы австралиялық аборигендер Какату аралын пайдаланған. 1839 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының губернаторы сэр Джордж Гиппс оны жаңа жаза орындау орны ретінде таңдады. 1839 жылдан 1869 жылға дейін арал сотталғандарды ұстауға арналған түрме ретінде қолданылды. Алғашқыда тұтқындар Норфолк аралынан Какату аралына жеткізіліп, колонияның астық қорын сақтау үшін казармаларын және тастан қазылған астық сақтаушыларын салуға жұмысқа тартылды. 1842 жылға қарай аралда шамамен астықтың белгілі бір көлемі сақталған. Какату аралындағы тұтқындардың бірі – австралиялық қарақшы, Капитан Гүлшаныр болды, ол 1863 жылы қашып, оны танымал қылған қылмыстық іс-әрекеттерін бастады. Оның әйелі оның қашуына көмектесу үшін құрал-жабдықтармен аралға жүзіп келгені, содан кейін екеуі де материкке қайта жүзіп өткені айтылады. Алайда, бұл мәлімдемені қолдайтын нақты дәлелдер жоқ. 1871 жылдан 1913 жылға дейін аралдағы нысандар аралдың жаза орындау орны ретіндегі өткенінің ар-ұятын жою мақсатында Какату аралының орнына көбінесе Билоэла деп аталды.

Фицрой гравировкалық док

Кемежайды аралдың бас инженері Готер Керр Манн жобалаған және 1847 мен 1857 жылдар аралығында сотталғандардың еңбегімен салынған. Оның тас қабырғасының іргетасы 1854 жылғы 5 маусымда губернатор Чарльз Август Фицрой қалады, ал док оның құрметіне аталды. 1857 жылы аяқталған кезде құрғақ док 96,32 метр ұзындықта, 23,16 метр енді және 18,29 метр ені бар кіреберісімен болды. 1857 жылдың желтоқсан айында алғашқы желкенді кеме осы кемежайға кірді. Фицрой догы 1870-1880 жылдары 195,99 метрге дейін ұзартылды.

No 1 (Саттерленд) док

Кемежай 1882 және 1890 жылдар аралығында инженер Луи Сэмюэлдің қадағалауымен салынды.

Кокату аралы кемежайлары

Коккату аралында 1870 жылы кеме жасау ісі басталды. 1913 жылы Коккату аралы Австралия Корольдік Теңіз Флотының әскери-теңіз кемежайына айналу үшін Ұлттық үкіметке берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі бірнеше жыл ішінде аралда бес құрама жол жаңартылды немесе салынып, 1 және 2 нөмірлері Сидней портының Федерациялық трестінде сақталды. Торпедалық кеме жойғыш – Ұлыбританияда салынған, бөлшектелген, содан кейін қайта құрастыру үшін Австралия кемежайына жіберілген алғашқы әскери кеме болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кемежай көптеген кемелерді салып, жөндеп, қайта жабдықтады. Соғыс кезінде аралда шамамен 4000 адам жұмыс істеді. 1933 жылы Коккату аралы 21 жылға «Коккату доктары және Инженерлік компаниясына» жалға берілді. 1954 жылы жалға алу мерзімі тағы 20 жылға, ал 1972 жылы тағы 21 жылға ұзартылды. 1995 жылы қоғамдық белсенділік осы орынды сақтауда маңызды рөл атқарды. Джек Кларк пен оның әйелі Мэри Шелли Кларк «Коккату аралының достары» тобын құрды, олар аралды және Сидней портының маңындағы бұрынғы қорғаныс нысандарын сақтау үшін күресті. Олардың және басқа топтардың күш-жігері нәтижесінде Федералдық үкімет Сидней портының Федерациялық трестін құру туралы шешім қабылдады, оның мақсаты Коккату аралы сияқты көптеген порттық нысандарды қорғау болды.

Жоспарлау және жобалар

Кокату аралының күтімі 2001 жылы Сидней порты федерациялық трестіне (Sydney Harbour Federation Trust) тапсырылды, аралының мемлекеттік меншіктегі қалалық саябақ ретінде жаңа кезеңін жоспарлау үшін. 2003 жылы Порт тресті (Harbour Trust) Кокату аралы және трест басқаратын Сидней портының төңірегіндегі басқа да нысандар үшін жан-жақты жоспарды аяқтады. 2003 жылы Министр бекіткен бастапқы жоспар,

Көлік

Жұмыс істеп тұрған кемежай кезінде, "Сидней Ферриз Лимитед" және оның ізбасарлары ауысымдар алмасып тұрғанда "Циркулярлық Кейден" аралға қатынайтын қызметтерді ұсынды. 2007 жылдың сәуірінде кемежай аралдың туристік орталық ретінде қайта ашылуымен бірге үш айлық сынақ жобасы ретінде қайта ашылды. Одан бері қызметтер кеңейді, қазір "Сидней Ферриз" компаниясының "Парамтта өзені" қызметтері "Циркулярлық Кейден" "Парамттаға" қатынайды. Бұл сонымен қатар "Циркулярлық Кейден" басталатын "Кокату аралы" паромдарының барлық аялдамалары үшін соңғы станса болып табылады. Аталған кемежайға "First Fleet" және "RiverCat" класындағы паромдар қызмет көрсетеді.