Кіріспе

Фрейзер жағалауы аймағындағы құм арал, Квинсленд, Австралия. Австралиядағы арал.

Бутчулла халқының ақсақалы Ольга Миллер баяндайтын К’гари жаратылыс мифі бойынша, Йендинги (немесе Йиндинги) аспаннан түсіп, теңізді, сосын жерді жасауға кірісті. Хервей-Бей деген жерге келгенде, ол әдемі ақ рух, К’гари принцессасының көмегіне ие болды. Бірге жұмыс істегеннен шаршаған ол оны әдемі аралға айналдырды. Содан кейін: text=Ол жалғыздық көрмесін деп, ол әдемі ағаштар мен гүлдерді, сондай-ақ аспанға көріну үшін арнайы айналаған көлдерді жасады. Ол дауысына айналатын өзендер мен күлдірген суларды, оған серік болатын құстарды, жануарларды және адамдарды жаратты. Ол осы адамдарға білім мен заңдарды берді, не істеу керектігін және қалай көбейе беру керектігін айтты, осылайша олардың балалары мен ата-бабалары К’гариге әрқашан серік болар еді.|авторы=Ольга Миллер|тақырыбы=К’гари жаратылыс мифі.

Бутчулла (сондай-ақ Батжала, Бадджала, Баджела және Баджала деп те аталады) тілі Фрейзер жағалауы аймағының, оның ішінде аралдың тілі. Археологиялық зерттеулер мен дәлелдер Австралияның аборигендері кем дегенде 5000 жыл бұрын К’гариде қоныстанғанын көрсетеді. Мұнда 400–600 тұрақты халқы болған, ол қыс айларында мол теңіз өнімдерінің арқасында 2000–3000-ға дейін өскен. Аралда 500-ге жуық аборигендердің археологиялық ескерткіштері бар деп есептеледі.

Британдық зерттеу (1770-1840 жылдар)

Еуропалықтардың алғашқы байланысы зерттеушілер мен кеме апаттарымен шектелді. К’гариді алғаш көрген британдық – Джеймс Кук, ол 1770 жылдың 18-20 мамыр аралығында аралдың жағалауымен өтті. Ол оны «Индиан бас» деп атады, себебі ол жерде көптеген аборигендер жиналған еді. Кук кеткен соң, оқиғаны еске алу үшін абориген әні жазылды. Кейін бұл еуропалықтардың жергілікті тұрғындардың байқаулары туралы сақталған алғашқы ауызша куәлігі деп танылды. Мэтью Флиндерс 1799 жылы аралдан өтіп, 1802 жылы қайтадан келді, бұл жолы Сэнди мысығына қонды және Герви шығанағын картаға түсірді. Оның 1814 жылғы картасы екі саяхаттың қосындысы, бірақ К’гаридің материктен бөлек екенін растамады. Дегенмен, Флиндерс шығанақтың төменгі бөлігінде жайлы батпақты жерлер бар екенін айтты. Флиндерс екі американдық кит аулаушыдан К’гари мен материк арасындағы Хук-Пойнт деген жерде аңшылық бар екенін естіді. 1842 жылы Эндрю Петри аймаққа мал өсірушілерді тарту үшін жақсы жайылымдық жерлер мен орманды тіркеді. Екі тірі қайыққа отырып, олар Моретон шығанағындағы (қазіргі Брисбен) елді мекенге жетуге тырысты. Осы сапар кезінде суға толы қайықтарда капитан Фрейзердің жүкті әйелі белінен суға дейін босанды; нәресте туылғаннан кейін суға батып кетті. Капитанның қайығы суға батып бастады және жақын уақытта екінші қайықтан қалып қойды, ол жолын жалғастырды. Апатқа ұшыраған қайық пен оның экипажы сол кездегі Ұлы құмды арал деп аталатын жерге жағаға шықты. Ол бұрын қашқан және абориген тілінде сөйлейтін адам еді. Ол Мортон шығанағындағы қоныстан билік өкілдері жіберді, олар олардың жағдайы туралы естіген және олардың қайтуын ұйымдастырды. 1858 жылы Мельбурнге сапар кезінде оның аттан құлап қаза тапқаны туралы болжам бар. Англияға оралғаннан кейін Фрейзер Лондонның Лорд-мэрінен ақша сұрады, бірақ кейіннен тергеулер ол Сиднейден кетер алдында ағылшын капитанына қайтадан үйленгенін және одан көп ақша алғанын көрсетті. 1850 жылдың қазан айында «қаралар осы жерден 40 шақырым жердегі шаруашылықтан 2000 қой алып кетіп, қойшыны өлтірді» деп хабарланды. 1851 жылы үкімет басшылығымен шағын күш, оның ішінде Комендант Фредерик Уокер және жергілікті полиция жасағы шақырылды, «бірнеше аборигенді ұстауға тырысу үшін, олар түрлі қылмыстармен айыпталған және осы уақытқа дейін Фрейзер аралының «қайың жерінде» жасырынып жүрген». Шекаралық соғыс үкімет тарапынан күтілді, кешірілді және жеңілдетілді, Уокер Жаңа Оңтүстік Уэльстің бас прокуроры Джон Хьюберт Планкеттен кеңес алды: «Өкінішке орай, тұтқындауға тырысудың соғысқа ұласуы және адам өмірінің қаза болуы мүмкін, бірақ заңның мақсаты мұндай нәтижелерді күтуден тежелуі тиіс емес». Бұл күшке Уокер, лейтенант Ричард Маршалл, сержант Дулан, үш бөлім сарбаз және қарулы жергілікті тұрғындар, соның ішінде Джеймс Лит Хей, шхунаға отырды. «Мэрибороудан қаралар ұрлаған» деп есептелетін қайық жол бойынан ұсталды. Күштер аралдың батыс жағалауына қонды, онда бөлімдер бөлінді. Түнде қақтығыс басталды, бірнеше жергілікті тұрғындар атылып, басқалары тұтқынға алынды. Ауа райы нашар болғандықтан, командир Уокер өзінің бөліміне басқа топтарды өздігінен іздеуге рұқсат берді. Бұл топ жергілікті халықты аралдың шығыс жағалауына дейін іздеп шықты, онда олар оларды Үнді бас / Таки Вару жанындағы ашық мұхитқа қуды, олардың тағдыры белгісіз. Бірнеше айлық қақтығыстан кейін, күш 1852 жылдың қаңтар айының басында Мэрибороға оралды және капитан Кэрри өзінің үлесі үшін 10 фунт стерлинг сыйақы алды. Жергілікті полицияның мәліметтері бойынша, 1851 жылдың 24 желтоқсаны мен 1852 жылдың 3 қаңтарында Фрейзер аралында жүргізілген операциялар заңды болды, ал 1851 жылдың 27 желтоқсанында түнде Уокердің полиция тобына шабуыл жасаған екі жергілікті адам ғана қаза тапты. Академиктер мен қауымдық қорғаушылар «таратылған» сөзінің жергілікті полиция мен жергілікті австралиялықтар арасындағы қақтығыстардың нақты нәтижесіне қарамастан жиі қолданылатынын көрсетті және жергілікті халықты Үнді бас / Таки Варудағы теңізге қуу, әрине, қырғын болған, себебі тиісті есепте Бутчулла халқы «теңізге таратылды» делінген. Мэрибороға орналасқан британдық комиссарлар жергілікті емес тұрғындар Бутчулла халқынан қорқыныш сезінетінін хабарлады. 1857 жылы лейтенант Джон О'Коннелл Блайдың басшылығымен Куперс-Плейнс, қазіргі Ованилла, Мэрибородан алыс емес жерде жергілікті полиция казармасы құрылды. Блай Фрейзер аралы, Куолула және Мэриборо қаласының өзінде қосымша шабуылдар жасады.

Ақ қыздар (1859)

1859 жылы Фрейзер аралында Бутчулла тайпасымен бірге өмір сүрген екі кеме апатына ұшыраған ақ қыз туралы қауесеттер, капитан Арнольд «Кокет» кемесімен Сиднейге келгенде, оқиғаны растайтын мәліметтер келген соң, күш алды. Қоғамдық қызығушылық оянды және Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының үкіметі Арнольдты құтқару тобымен аралға қайта оралып, қыздарды алып келсе 200 фунттық сыйлық алуға құқығы болатынын сұрады. Экспедиция Томми есімді аборигеннің көмегімен жүргізілді, ол Индиан-Хед маңындағы аборигендер лагерін анықтады, онда шамамен 12 және 18 жастағы екі қыз табылған және ұсталған. Оларды Сиднейге алып келгенде, олардың сыртқы түрінен және ағылшын тілін білмеуінен олардың аборигендердің «жартылай қана» екені анық болды. Құтқару тобының мүшесі Эдвард Предди: «Олар ешбірімізбен сөйлесе алмады, тіпті аборигендермен де сөйлесе алмады» деп жазды. Ізденіс тобы қыздарды табу үшін аборигендерге төлегенде, оларға нақты ақшаның орнына құнды емес естелік монеталар берілгені анықталғаннан кейін, бұл процеске сенімсіздік туды. «Китти» Мунди және «Мария» Куохин/Коин есімді қыздар үйлеріне қайтарылмады, ал бастапқыда иммиграциялық депода ұсталды, онда олар отбасыларын сағынды. Екеуінің үлкені Китти ауыр психикалық күйзеліске ұшырап, көп ұзамай қайтыс болды. Мария шамамен 20 жыл өмір сүрді және өкпе туберкулезінен қайтыс болды.

Түпкүлділерді тұтқындау лагері (18971904)

1897 жылы Квинсленд үкіметі, аборигендерді қорғау және опиум сатуды шектеу туралы 1897 жылғы заңды іске асыру аясында, 51 жергілікті тұрғынды, олардың «ішімдік, опиум, аурулар және жартылай аштықтан толық дерлік әлсіреген, өте қайғылы халге жеткен» деп танылған, Мэрибороу ауданынан Фрейзер аралының батыс жағалауындағы лагерьге көшірді. Сол кезде Квинслендтегі жергілікті халықты көшіруге жауапты болған бас бюрократ Арчибальд Местон 51 ер адам, әйел және баланы қазіргі Кингфишер шығанағы курортынан шамамен 2 км оңтүстікке орналасқан Уайт-Клифс (Бириллби) карантиндік станциясына жеткізді. Бірақ Мэрибороу тұрғындары лагерь аумағына жиі басып кіріп, шиеленіс тудырып, қақтығыстарға себеп болды, нәтижесінде лагерь 10 км солтүстікке, Богимбах арнасына көшірілді. Квинсленд үкіметі Богимбах учаскесін 1900 жылдың ақпанына дейін Арчибальд Местонның ұлы мен әйелі басшылығымен басқарды, содан кейін басқару құқығы Австралиялық миссиялар кеңесіне берілді. Осы кезде Богимбах Квинслендтің айналасындағы жергілікті халықты қамауға алу орталығына айналды, ол медициналық жабдықтардың, тамақтың және баспананың жетіспеуімен, сондай-ақ масалардан таралатын аурулардың кең таралғандығымен «тозақтың тозағы» деп сипатталды. 1899 жылдың соңында 25 түрлі елді мекеннен келген 137 жергілікті тұрғын болды, олардың арасында Сент-Хелена аралында және Таунсвилл түрмесінде жазасын өтегендер де болды, оларға үйлеріне оралуға рұқсат берілмеді. Нед Келлиді ұстау операциясына көмектескен бұрынғы жергілікті полиция офицері Барни Богимбахқа жіберілді, бірақ көп ұзамай қайық апатында суға батып қайтыс болды. Богимбахтағы жағдай ауыр болды, баспана мен азық-түлік жеткіліксіз еді. Тұтқындар жиі жақсы тамақ пен жұмыс табу үшін материкке қашуға тырысты. Кейбіреулері нашар тамақтану, өкпе туберкулезі және геофагиядан көз жұмды. 1904 жылы Квинсленд үкіметі миссиялар кеңесіне қаржы жұмсауды азайту мақсатымен Богимбах нысанын жабу туралы шешім қабылдады. Жабылу кезінде санаған 145 жергілікті тұрғынның 94-і Кернс маңындағы Ярабаға, 33-і Вудфорд маңындағы Дурундерге, 9-ы жергілікті жерде қалды, ал тағы 9-ы қашып кетті немесе басқа жерге жіберілді. Ярабаға көшірілгендер Рио Ложасымен тасымалданды және адамдарды жақындарынан ажырату үшін алдамшы тактика қолданылған болуы мүмкін. Ярабаға келгеннен кейін олар да нашар тұрмыс жағдайларымен күшті, ал тәртіпсіздік тудырғандар Фицрой аралына көшірілді.

Махено апаты (1935)

Фрейзер аралының ең танымал нысаны – Махено кемесі. 1905 жылы Шотландияда Транс-Тасмандық маршрут бойынша саяхаттайтын сәнді жолаушылар кемесі ретінде салынған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Англия арналында госпиталь кемесі болып қызмет етті, содан кейін иесіне қайтарылып, әдеттегі коммерциялық жұмысын жалғастырды. 1935 жылға қарай кеме пайдаланудан шығарылып, Жапониядағы кемелерді бөлшектейтін компанияға сатылды. 1935 жылдың 25 маусымында Осакаға сүйретіп әкеліп, бөлшектеуге бара жатқанда, Квинсленд жағалауында күшті циклонға тап болды. Сүйреу арқаны үзіліп, 1935 жылдың 9 шілдесінде Махено Фрейзер аралының шығыс жағалауында құрлыққа тірелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеменің қираған бөлігі RAAF-тың нысаналық бомбалау оқулары үшін пайдаланылды және Фрейзер Коммандос мектебінің арнайы жасақтары жарылғыш заттарды сынау үшін қолданды. Қазір кеменің қалдықтары қатты тотыққан, үш жарым қабат құмға көмілген. Оның қауіптілігіне байланысты, кемеге шығуға тыйым салынған.

Фрейзер командалық мектебі (WW2)

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Маккензидің кемежайы маңындағы аймақ, Қызметтер барлау бөлімі (әдетте "Z арнайы тобы" деп аталады) арнайы күштерді дайындау лагері ретінде пайдаланылды – Фрейзер коммандо мектебі. Мыңдаған сарбаздар осы жерде оқытылды, себебі жағдайлар жапондықтармен күрескен Тынық мұхиты аралдарындағы жағдайларға ұқсас болды. 1961 жылы Австралия Фрейзер аралын Науру Республикасының тұрғындарының барлығын қоныстандыру орны ретінде ұсынды. Фрейзер аралындағы ағаш өнеркәсібі Фрейзер аралына қоныс аудару жобасының іске аспауын қамтамасыз етті. 1964 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қамқоршылық Кеңесінің 31-ші отырысында Кертис аралы Науру халқы үшін тиімдірек қоныс таба алатыны қорытындыланды. Қоныс аудару ешқашан болмаса да, Науру Республикасы 1968 жылдың 31 қаңтарында тәуелсіздік алды.

Дүниежүзілік мұра орны (1992)

1992 жылы Фрейзер аралы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. 2021 жылы тізім жаңартылып, дәстүрлі Бутчулла халықтарының К’гари атауымен қатар аралдың отарлық атауы – Фрейзер аралы да қосылды. 2009 жылы Q150 мерекелік шаралары аясында Фрейзер аралы «табиғи тартымдылық» рөлі үшін Квинсленд штатының Q150 иконасы ретінде жарияланды.

Туған атағы (2014)

2014 жылдың қазан айында Федералды сот Бучулла халқына туған жер құқықтарын берді. Бұл Бучулла халқына аң аулауға, балық аулауға және тұрмыстық қажеттер үшін су алуға мүмкіндік береді; сондай-ақ, экотуризм және оған байланысты кәсіпорынды дамыту арқылы Бучулла халқының қазіргі және болашақ ұрпақтары үшін экономикалық мүмкіндіктерді ашады.

2020 жылғы орман өрті

2020 жылдың 14 қазанында аралда заңсыз от жағу салдарынан ірі орман өрті басталды. Ол бірнеше елді мекенге әсер етті және тұрғындарды үйлерінен қашуға мәжбүр етті, өйткені өрт бақылаудан шығып кетті. Желтоқсанның басында штаттар аралық көмек, соның ішінде Жаңа Оңтүстік Уэльс ауылдық өрт сөндіру қызметінен (NSWRFS) Боинг 737 300 үлкен әуе танкері су шашуға арналған ұшақ келді, ол Бақытты аңғар кентіне қауіп туғанда өртпен күресуге жұмылдырылды. Жоғары температура және күшті жел өртке қарсы күреске кедергі келтірді, ал Квинсленд өрт сөндіру және төтенше жағдайлар қызметінің (QFES) директоры Брайан Кокс: "Бұл өрттің көп бөлігі адамға қол жетпес жерлерде жануда" деді. Желтоқсанның ортасындағы ауыр жаңбыр өртті тоқтатуға көмектесті, содан кейін QFES бақылауды Квинсленд парктері мен жабайы табиғат қызметіне (QPWS) қайтарды. 2020 жылғы 14 желтоқсанға дейін бұл 2020–2021 жылдарғы орман өрті маусымындағы ең ұзақ жанып тұрған өрт болды, өйткені ол қазан айынан бері, екі айдан астам уақыт бойы жанып келе жатқан еді, және сол күнгі мәліметтер бойынша аралдың жартысынан астамы өрттен "қарға айналды". Өрт салдарынан зардап шеккен аумақтардың жаңаруы күтілуде.

Демография

2005 жылы аралда 152 адам тұрды.

Топонимика

Аралдың ең ерте белгілі аты – Бутчулла (Баджала) тіліндегі К’гари (айтылуы: "гурри" немесе "GUR rie"), ол Бутчулланың жаратылыс мифологиясынан шыққан. Миф бойынша, жаратушы Беирал елшісі Йендингиді халық үшін құрлық пен теңізді жасауға жіберген. Оның көмекшісі – "әдемі ақ рух, К’гари ханшайым", жағалауларды және жерді құру үшін тырысқан, бірақ кейін Йендингиді оның әдемі жаратылысында қалуға көндірген. Ол қалу үшін аралға айналуы керек болды, сондықтан Йендинги оған серік болу үшін көлдер, өсімдіктер, жануарлар мен адамдарды жаратқан. Ол бүгін де "жәннатта" бақытты болып қала береді. Еуропалық отарлаудан кейін арал Ұлы құмды арал деп аталған, ал 1842 жылдан бастап капитан Джеймс Фрейзердің құрметіне Фрейзер аралы деп аталды. Капитан Джеймс Фрейзер "Стирлинг қамалының" капитаны болған, ол 1836 жылдың тамыз айының басында аралда кемесімен апатқа ұшырап, қайтыс болды. Аралды Тхоргин немесе Тхоргин аралы деп те атаған. 2011 жылы К’гари және Гари деген жергілікті аттар Квинслендтің жер-су аттарының тізіліміне аралдың баламалы аттары ретінде енгізілді, бұл Бутчулла халқының тарихын мойындау болды. 2021 жылдың қыркүйегінде Ұлы Сэнди ұлттық паркіндегі Дүниежүзілік мұра аймағы, оны қоршаған сулар және жақын жердегі құрлықтың бір бөлігі "К’гари (Фрейзер аралы)" деп қайта аталды. Бутчулла халқының айтуынша, К’гари ("жәннат" деген мағынаны білдіреді) – "әдемі ақ рухтың" аты, олар оның жайлы: "Ол біз үшін әдемі, ол – анамыз" және "Ол бізге тамақ, су және баспана береді, ал біз оны Йендинги бізге берген үш қағида бойынша қорғаймыз және сақтаймыз" дейді. Бұл ашық кеңесу процесінен кейін жасалды, үкімет ұсынылған материалдардың 70 пайызы өзгерісті қолдағандығын көрсетті. Дегенмен, бұл өзгеріске оппозициядағы Либералды-ұлттық партияның бірқатар депутаттары қарсылық білдірді.

Ағаш кесу (18631991)

Аралда ағаш кесу 1863 жылы америкалық Джек Пиггот бастады ("Янки Джек" деп белгілі). Blackbutt (Eucalyptus pilularis), Квинсленд кауриі (Agathis robusta) және сатинай немесе Фрейзер аралы терпентині (Syncarpia hillii) сапалы ағаш ретінде кеңінен пайдаланылды. Сатинай ағаштары Мысырға Суэц каналын салу үшін жіберілді. Ағаш кесуді жеңілдету үшін орман ішінде теміржолдар салынды, бірақ кейін алынып тасталды. Ағаш кесу өнеркәсібі 1991 жылға дейін жалғасты, содан кейін Фрейзер аралы мен Ұлы құмды аймақтың сақталуы, басқарылуы және пайдаланылуы жөніндегі тергеу комиссиясы көтерген алаңдаушылықтарға байланысты тоқтатылды. Бұл комиссияны Госс еңбекші үкіметі тағайындап, судья Тони Фитцджеральд төрағалық етті.

Құм өндіру (1950-1977)

Аралдың геологиясы рутил, илменит, циркон және моназиттің кең көлемді қорларымен сипатталады. Құм өндіруге арналған жалға беру келісімдері алғаш рет 1950 жылы жасалды және 1977 жылға дейін өндіріс жалғасты. 1960 жылдары Квинсленд үкіметі америкалық Dillingham Murphyores компаниясына кен өндіруге рұқсат берді, бұл факт халыққа жарияланбады. 1971 жылы Фрейзер аралының қорғаушылары ұйымы (FIDO) компанияға қосымша рұқсаттар беруге қарсы шықты. Жергілікті кен басқармасына жаңа рұқсаттарға қарсы 1300-ден астам шағым түскеніне қарамастан, рұқсат берілді. FIDO істі Австралияның Жоғарғы сотына әкелді, ол бұл шешімді күштен шығарып, қоғамдық мүдделер ескерілмегенін атап өтті. Dillingham Murphyores кен өндіруді жалғастырды. Уитлэм үкіметі Австралиядағы алғашқы экологиялық салдарын бағалау комиссиясын құрды, ол кен өндіруді тоқтатуды ұсынды.

География және экология

Аралдың ұзындығы мен ені шамамен бірдей. Бұл арал әлемдегі ең үлкен құмдық арал болып табылады. Сонымен қатар, бұл Квинслендтің ең үлкен аралы, Австралияның алтыншы үлкен аралы және Австралияның шығыс жағалауындағы ең үлкен арал. Фрейзер аралында жаңбырлы ормандар, эвкалипт тоғайлары, мангр ормандары, валлум және торф батпақтары, құм төбелері және жағалаулық бұталы өсімдіктер өседі. Арал шамамен 750 000 жыл бойы жиналған құмнан тұрады, оның негізі – вулкандық тау жыныстары. Бұл тау жыныстары жағалау бойымен солтүстікке қарай күшті теңіз ағынымен әкелінетін шөгінділерге табиғи жинақтағыш ретінде қызмет етеді. Көптеген құмдық жерлерден айырмашылығы, аралда өсімдіктер өте көп, себебі құмда табиғи түрде микоризалық саңырауқұлақтар кездеседі, олар өсімдіктер сіңіре алатын түрдегі қоректік заттарды бөліп шығарады. Аралда сүтқоректілердің аз түрі, сондай-ақ әртүрлі құстар, жорғалаушылар мен қосмекенділер, тіпті кейде тұз су крокодилі де кездеседі. Арал Ұлы құмды ұлттық паркінің құрамына кіреді және танымал туристік орын болып табылады. Фрейзер аралы Ұлы құмды бұғазы арқылы материктен бөлінген. Оңтүстік ұшы Тин Кан шығанағына жақын, Инскип түбегінің солтүстігінде орналасқан. Аралдың ең солтүстік нүктесі – Сэнди Кейп, онда 1870 жылдан 1994 жылға дейін Сэнди Кейп маяғы жұмыс істеді. Аралға ең жақын ірі қала – Герви Бей, ал Мэриборо және Бундаберг та жақын жерде орналасқан. Солтүстік-шығыс жағалауындағы шығанақ Марлу шығанағы деп аталады, ал солтүстік-батыс жағалауында Платипус шығанағы орналасқан. Аралдың ең батыс нүктесі – Мун Пойнт. Арал екі аймаққа бөлінген: атаулы К’гари, аралдың көп бөлігін қамтиды, және аралдың шығыс жағалауындағы Эуронг аймағы. Элай-Крик – Фрейзер аралының шығыс жағалауындағы ең үлкен тұщы су арнасы, оның су ағыны тәулігіне 80 миллион литрді құрайды. Жоғарыдан қарағанда, олар ағаштардан құралмаған, шұңқырлы торфтың ерекше үлгілерін байқады. Бұл Австралияда және субтропиктік аймақта табылған тұңғыш қанатты батпақтар еді, бірақ кейіннен жақын маңдағы Кулула жағалауында одан да көп батпақтар табылды.

Құм массасы мен Шеңберлер

Фрейзер аралындағы теңіз деңгейінен жоғары құмның жалпы көлемі, құмның жалпы массасына тура пропорционал. Бұл құмның бәрі Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Хоксбери, Хантер және Кларенс өзендерінің су жиналатын алаптарынан келген және оңтүстік-шығыстан соққан желдер мен қайталап келетін толқындардың әсерінен туындаған жағалық ағыс арқылы солтүстікке қарай тасымалданған. Сонымен қатар, Бун Бун ағысының жанында да осы құм кездеседі. Аралдағы тұщы сулы көлдер әлемдегі ең таза көлдердің қатарында. Теңіздің орташа жылдық температурасы шілде-қыркүйек айларында ең төмен, қаңтар-наурыз айларында ең жоғары болады.

Сүтқоректілер

Фрейзер аралындағы сүтқоректілердің түрлерінің саны 25-тен 50-ге дейін бағаланады. Аралда араб тұқымынан тараған, көбейту мақсатымен босатылған бірнеше жабайы жылқы болды, және 1879 жылы орман шаруашылығы үшін әкелінген жылқылар оларға қосылды.

Диңголар

Бұрын Фрейзер аралында диңголар көп кездесетін, бірақ қазір олардың саны азайып барады. Арал диңголары Шығыс Австралияда иттермен будандаспаған соңғы түрлердің бірі деп есептеледі және осы статусын сақтау үшін аралға иттерге рұқсат етілмейді. 2004 жылы жүргізілген ДНК зерттеулеріне сәйкес, арал диңголары қазіргі иттермен будандаспаған. Дегенмен, 1990 жылдардағы бас сүйек өлшемдері популяция арасында диңголар мен үй иттерінің аралас текті түрлерін анықтады. 1995 жылға дейін Фрейзер аралында диңголардың адамдарға шабуыл жасауы туралы ресми хабарламалар болған жоқ. 2001 жылдың сәуір айында Клинтон Гейдж есімді ұл отбасынан қашып кетіп, бірнеше диңгоның шабуылына ұшырап, қаза тапты. 2001 жылғы шабуылдан кейін төрт арнайы рейнджер диңголарды басқаруға тағайындалды және рейнджерлік патрульдер күшейтілді. Диңголарды тамақтандыру немесе оларды қызықтыруы мүмкін азық-түлік пен қоқыс қалдыру үшін айыппұл салады. 2010 жылдың наурыз айында туристерді шаққан үш диңго туралы жеке хабарламалар түсті. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Фрейзер аралындағы диңголардың саны шамамен 180-220 болды деп есептеледі.

Жыландар мен қосмекенділер

Фрейзер аралында 74 түрлі бауырымен жорғалаушылар тіркелді. Олар маусымдық қонақтар деп саналады, себебі суық айларда олар әрдайым жоғалып кетеді (дегенмен, тропикалық солтүстік Квинслендке қайта оралатындығы болжамдалады). Осындай құбылыс туралы ондаған жылдар бұрын хабарланған, бірақ расталмаған (сирек жағдайларда Брисбен, Алтын жағалау және Күн жағалауы маңында крокодилдердің де кездесуі тіркелген) – бірақ соңғы жылдары бұл фактілер дәлелденіп, жиірек байқалуда. Крокодилдер аралда көбеймейді және тұрақты популяциялары да жоқ.

Құстар

Фрейзер аралы Кулула мен Фрейзер жағалауындағы маңызды құс аймағының (IBA) бір бөлігін құрайды. Аралда 350-ден астам түрлі құс бар. Аралдағы сирек кездесетін құстардың бірі – Австралияның кейбір аймақтарында жойылып кеткен шығыс жер құмайы. Үлкен ақ, бұқа және жолбарыс акулалары кездеседі, соңғы түрі кейде толқында балық аулап тұрған балықшыларға жақындап келеді. Аралда сонымен қатар ұзын жүзбеккелі балықтар мен алып жұмырқұрттар да табады.

Қол жеткізу

Аралға Ривер-Хедс (Херви-Бейдің оңтүстігінде) Кингфишер шығанағына және Вангульба арнасына немесе Инскип-Пойнттан Рейнбоу-Бичтің солтүстігіндегі Гук-Пойнтқа дейін пароммен, немесе Саншайн-Кост әуежайынан чартерлік рейстермен жетуге болады. Барлық қону жерлері үшін (Кингфишер шығанағынан басқа) және арал ішінде саяхаттау үшін (Кингфишер шығанағы курортынан басқа) төрт дөңгелекті көлік қажет. Көлік құралдарына рұқсат қажет, оны DERM-нен және Рейнбоу-Бичтегі бірнеше сауда орындарынан онлайн алуға болады. Бірнеше компания төрт дөңгелекті көліктерді жалға береді. Аралды туристік автобустармен қатар, Hervey Bay, Rainbow Beach және Noosa қалаларынан үнемі шығатын түрлі жеке турлар да бар.

Балық аулау

Тейлор Фрейзер аралы мен Квинсленд жағалауында балықшылар ең көп іздейтін балық түрлерінің бірі. Квинслендтің шығыс жағалауында еврей балығы, алтын тревалли және серф-брем де кездеседі, ал балық, жалпақбас және серф-брем балықтары батыстағы тыныш суларды жақсы көреді.

Кемпингке шығу

Фрейзер аралында әр түрлі ыңғайлылықтары мен қолжетімділігі бар көптеген кемпингтер орналасқан. Басты кемпинг аймақтары: Дундубара кемпингі, Фрейзердегі Кафедралар, Уодди Пойнт кемпингі, Орталық стансадағы шатырларға арналған орын, Уодди Бич (тек шатырлы кемпингтер), Корнуэллз Брейк (ірі топтарға арналған орын), Бір ағаш тастың кемпинг аймағы (Евронг Бір ағаш тасты), алайда басқа да кемпингтер бар. Кемпинг жасау үшін және көлікпен кіру үшін рұқсат қажет.

Жаяу жүру

Аралда түнгі жаяу серуендеуге әр түрлі мүмкіндіктер бар. Ең әйгілісі – 90 шақырымдық К’гари (Фрейзер аралы) Ұлы жолы. Мысалы, Кингфишер шығанағынан (пароммен түсуге болады) басталып, Маккензи көліне барып, онда бір түн тұрып, сосын кері оралу – қысқарақ саяхаттың бір түрі.