Шу Хан мемлекетінің оңтүстік науқаны (225)

Кіріспе

Шу хан мемлекетінің әскери науқаны (225)

Чжугэ Лянның оңтүстік науқаны, сондай-ақ Наньчжундағы тыныштандыру соғысы деп те аталады, Қытайдың Үш патшалық дәуірінің (220–280) басында 225 жылы өткен әскери науқан. Бұл науқан Шу хан мемлекетінің императорлық канцлері Чжугэ Лянның басшылығымен Наньчжун аймағындағы (қазіргі Юньнань, Гуйчжоу және оңтүстік Сычуаньның бөліктерін қамтиды) қарсы күштерге қарсы жүргізілді. Науқан Наньчжун аймағындағы жергілікті губернаторлардың көтерілісіне және Нанманның (сөзбе-сөз: "оңтүстік тайпаларының") шапқыншылығына жауап ретінде басталды.

Өмірбаян

222 жылдың қазан айында Шу мемлекетін құрған император Лю Бэй, бұрынғы одақтасы, кейіннен жау болған У мемлекетіне қарсы Сяотин шайқасында жеңіліске ұшырады. 223 жылдың маусым айында Байдичжэнде (қазіргі Фэнцзие округі, Чэнду) қайтыс болды.

Юн Кайдың көтерілісі

Юн Кай (雍闓), Юн Чидің (雍齒) ұрпағы және Наньчжун аймағында қызмет атқаратын лауазымды тұлға, Лю Бэйдің қазасы туралы естіп, Шу билігіне қарсы көтеріліс бастады. Ол Цзэн Ангты (正昂) өлтірді, Шудың Цзяньнин округінің (建寧郡; қазіргі Куцзин, Юньнань) тағайындалған әкімшісін, және Цзэн Ангтың ізбасары Чжан Иді кепілге алды. Шу генералы Ли Ян Юн Кайды көтерілістен бас тартуға көндіру үшін барлығы алты хат жазды, бірақ Юн Кай мақтан тұтып былай деп жауап берді: "Аспанда екі күн, жерде екі билеуші болмайды деп естідім. Қазір алыстан қарағанда, империя үш бөлікке бөлінген. Сондықтан мен қорқамын, алаңдаймын және кімге адал болуым керек екенін білмеймін". Ши Сие мен У генералы Бу Чжидің ықпалымен Юн Кай Уға адал болуға келісті және өзінің шындығын көрсету үшін Чжан Иді У императоры Сунь Куанға тұтқын ретінде жіберді. Мұның орнына Сунь Куан оны Юньчан округінің (永昌郡; қазіргі Юньнаньның батыс бөлігінің бір бөлігін қамтиды) әкімшігіне тағайындады, оны Шу әкімдері Лю Кай мен Ван Кан (王伉) қорғап тұрды. Юн Кай Юньчанды басқаруға келген кезде Лю Кай мен Ван Кан оның заңдылығын мойындаудан бас тарды және жергілікті билік пен қара халықты Юн Кайға қарсы тұрып, Юньчанға кірмеуге шақырды. Содан кейін Юн Кай оларға өзінің заңды әкімші екенін сендіру үшін бірнеше хат жазды, бірақ Лю Кай Юн Кайдың талаптарын жоққа шығарды және Юньчан халқы оны жоғары бағалап, сенгендіктен Юньчанды өз бақылауында ұстауға қол жеткізді.

Гао Динг пен Чжу Баоның көтерілісі

223 жылы Шу Лю Бэйдің қайтысына күйініп жатқанда, императорлық канцлер және Шу регенті Чжуге Лян Наньчжун аймағындағы көтерілістерді басу үшін әскери күш қолданудан бұрын, ішкі саясатқа назар аударуға шешім қабылдады, осы арқылы тұрақтылықты нығайту және ресурстар жинақтауды көздеді. Сонымен қатар, ол Дэн Цзи мен Чэнь Чжэньді Сунь Куанмен кездесуге және Шумен бейбіт келісімге келуге, сондай-ақ олардың бәсекелесі Вэй мемлекетіне қарсы Шу-Уу одағын қайта құруға көндіру үшін У мемлекетіне дипломаттар ретінде жіберді. Осы уақытта Юэси/Юэсуи қолбасшылығындағы (越巂郡; қазіргі Шичан, Сычуань) Су тайпасының басшысы Гао Дин (高定; немесе Гао Дингюань 高定元) Юн Кайдың көтерілісі туралы естіп, оған қосылуға шешім қабылдады, сондықтан Шу үкіметі тағайындаған Юэси/Юэсуи әкімшісі Цзяо Хуанды (焦璜) өлтірді. Чжуге Лян көтерілісшілерге қарсы әскери науқан жоспарлап жатқанда, Гонг Луны Юэси/Юэсуидің жаңа әкімшісі етіп тағайындады және оны алдын ала дайындық жүргізу үшін жіберді. Бірақ Гонг Лу Гао Диннің қолынан қаза тапты. Шамамен сол кезде Чжуге Лян Цзи Синг (頎行) атты лауазымды адамды Занке қолбасшылығына (牂柯郡; қазіргі Гуйян немесе Фукуан, Гуйчжоу) тергеу жүргізуге жіберді. Занкеге келген соң Цзи Синг төменгі дәрежедегі лауазымды тұлғаларды сұраққа алу үшін ұстады. Шу тағайындаған Занке әкімшісі (太守) Чжу Бао (朱褒) көршілес Цзяньнинг және Юэси/Юэсуи қолбасшылықтарындағы көтерілістер туралы естіп, Цзи Сингті өлтірді және көтерілісшілерге қосылды.

Менг Хуо мен Нанманның қатысы

Юй Кай мен Ван Каннан Юнчан әкімшілігін басып алуға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, Юй Кай көмек үшін Наньман тайпаларына жүгінді, бірақ олар оны тыңдағысы келмеді. Содан кейін Юй Кай Наньман тайпалары арасында зор ықпал мен беделге ие болған жергілікті басшы Мэн Хуодан көмек сұрады. Мэн Хуо Наньман тайпаларына Шу үкіметі олардан негізсіз талаптар қойғанын айтып, оларды Шу билігіне қарсы бүлікке көтерді.

Нанжонды тыныштыққа бөлеу

225 жылдың көктемінде Шу өзінің басты қарсыласы Вэйге қарсы Вумен одақ құрғаннан кейін, Шудың императорлық канцлері Чжугэ Лян, Наньчжун аймағын бағындырып, көтерілістерді тоқтату үшін Шу әскерін оңтүстікке жетектеді. Чжугэ Лянның бас хатшысы Ван Лян оны жорыққа қатысудан қайтармақ болды, бірақ Чжугэ Лян Шу генералдарының көтерілісшілермен жеке күресуге лайықты емес деп алаңдағандықтан, ол одан бас тартты. Чжугэ Лянның жақын кеңесшісі Ма Су, көтерілістердің қайта жандануын болдырмау үшін конвенциялық соғыстан гөрі психологиялық соғысқа (яғни Наньчжун халқының жүрегін жеңуге) назар аударуды ұсынды. Чжугэ Лян Ма Судың кеңесін қуана қабылдады. Шу императоры Лю Шань Чжугэ Лянға салтанатты айқас сыйлап, оны жорыққа шығарып салу үшін әсем рәсім өткізді: қауырсыннан тоқылған шатырларды ұстаған қызметшілер оның алдында және артында жүрді, 60 губэнь императорлық сақшысы оны сүйемелдеді, ал барабандар соғылып, сыбызғылар үрледі. Шу әскері Аншан округінен (安上縣; қазіргі Пингшан округі, Сычуань) Юэси/Юэсуйге дейін су жолымен сапар шегіп, Наньчжун аймағына кірді. Жауап ретінде Гао Дин мен Ён Кай Маониу (旄牛; қазіргі Ханьюань округі, Сычуань), Динзе (定筰; қазіргі Янюань округі, Сычуань) және Бейшуй (卑水; қазіргі Жаожуэ округі, Сычуань) округтерінде бірнеше бекініс салды. Содан кейін Чжугэ Лян Шу әскерін Бейшуй округіне бастап барды, мұнда ол көтерілісшілердің жиналатынын күтті, содан кейін оларды бір шайқаста жеңуге болатын еді. Осы уақытта Гао Диннің қол астындағылары Ён Кайды өлтірді. Чжугэ Лян бұл мүмкіндікті пайдаланып, Гао Динге шабуыл жасап, жеңді. Гао Дин кейін тұтқындалды және Чжугэ Лянның бұйрығымен басы кесілді. Содан кейін Чжугэ Лян Ма Чжунға Бодао округінен (僰道縣; қазіргі Ибин, Сычуань) оңтүстік-шығысқа қарай Занкэге шабуыл жасауға, ал Ли Хуэйге Пинъи округінен (平夷縣; қазіргі Бицзе, Гуйчжоудың солтүстік-шығысынан) оңтүстік-батысқа қарай Цзяньнинге шабуыл жасауға әскерлерін жетектеуді бұйырды. Ли Хуэй Куньминге жеткенде, Чжугэ Лянмен байланысын жоғалтып, көтерілісшілермен қоршалып қалды, олардың саны одан екі есе көп еді. Ли Хуэй көтерілісшілерге өтірік айтып, оларға қосылғысы келетінін мәлімдеді. Көтерілісшілер оған сеніп, сақшыларын жіберген кезде, ол осы мүмкіндікті пайдаланып, оңтүстікке қарай Панцзянға (槃江) барып, Занкэні қайтарып алған Ма Чжунмен кездесті. Ма Чжун мен Ли Хуэйдің жасақтары Чжугэ Лянның бас әскерімен қосылып, Мэн Хуоға шабуыл жасауға дайындалды, ол көтерілісшілердің қалдықтарын өз құрамына біріктірді. Чжугэ Лян Мэн Хуоның Наньчжун аймағындағы жергілікті халық арасында танымал және құрметті екенін білгендіктен, оны тірі қалдыруды қалады. Мэн Хуо тұтқындалғаннан кейін, Чжугэ Лян оған Шу лагерін көрсетті және оның пікірін сұрады. Мэн Хуо: "Бұрын мен сіздің әскеріңіз туралы ештеңе білмедім, сондықтан жеңілдім. Енді маған лагеріңізді көрсеткен соң, сіздің әскеріңіздің жағдайына көзім жетті және сіздерді жеңілуге апаруым мүмкін" деді. Чжугэ Лян күліп, оны босатып, тағы бір шайқасқа қатысуға рұқсат берді. Осы цикл жеті рет қайталанды. Жетінші рет Мэн Хуо бағынды және Чжугэ Лянға: "Мырзам, сіз маған аспанның күшін көрсеттіңіз. Оңтүстік халқы енді ешқашан көтеріліс жасамайды" деді. Содан кейін Чжугэ Лян өзінің әскерін жеңіспен Диан көліне жетектеді.

In the spring of 225, after Shu rebuilt its alliance with Wu against their rival state Wei, Zhuge Liang, the Imperial Chancellor of Shu, personally led Shu imperial forces south to pacify the Nanzhong region and quell the rebellions. Wang Lian, Zhuge Liang's chief clerk, attempted to dissuade him from participating in the campaign, but Zhuge Liang insisted because he was worried that the Shu generals might not be competent enough to deal with the rebels on their own. Ma Su, a close aide of Zhuge Liang, suggested that they focus on psychological warfare (i. e. winning the hearts of the people in Nanzhong) rather than conventional warfare, so as to prevent rebellions from breaking out again. Zhuge Liang readily accepted Ma Su's advice. The Shu emperor Liu Shan awarded Zhuge Liang a ceremonial axe and held a grand ceremony to see him off on the campaign: attendants bearing parasols made of feathers walked in front of and behind him, an entourage of 60 huben imperial guards escorted him, while drums rolled and trumpets blared in the background. The Shu army travelled along a water route from Anshang County (安上縣; present day Pingshan County, Sichuan) to Yuexi/Yuesui Commandery and entered the Nanzhong region. In response, Gao Ding and Yong Kai constructed several forts in Maoniu (旄牛; present day Hanyuan County, Sichuan), Dingze (定筰; present day Yanyuan County, Sichuan) and Beishui (卑水; southeast of present day Zhaojue County, Sichuan) counties. Zhuge Liang then led the Shu army to Beishui County, where he hoped the rebels would converge so that he could defeat all of them in one battle. During this time, Gao Ding's subordinate(s) killed Yong Kai. Zhuge Liang then used the opportunity to strike back and defeated Gao Ding. Gao Ding was subsequently captured and executed by beheaded on the orders of Zhuge Liang. Zhuge Liang then ordered Ma Zhong to lead troops southeast from Bodao County (僰道縣; present day Yibin, Sichuan) to attack Zangke Commandery, and Li Hui to lead troops southwest from Pingyi County (平夷縣; northeast of present day Bijie, Guizhou) to attack Jianning Commandery. When Li Hui reached Kunming, he lost contact with Zhuge Liang and ended up being surrounded by the rebels, who had twice as many men as he did. Li Hui then lied to the rebels, saying that he actually wanted to join them. Just as the rebels believed him and lowered their guard, he used the opportunity to strike back and move south to Panjiang (槃江) to meet up with Ma Zhong, who had just defeated Zhu Bao's rebel forces and recaptured Zangke. Ma Zhong and Li Hui's units rendezvoused with Zhuge Liang's main army and prepared to attack Meng Huo, who incorporated the remnants of the rebel forces into his own. Zhuge Liang knew that Meng Huo was popular and respected among the locals in the Nanzhong region, so he wanted to let him live. After Meng Huo was captured, Zhuge Liang showed him around the Shu camp and asked him what he thought. Meng Huo replied: "Before this, I knew nothing about your army, which was why I lost. Now that you have shown me around your camp, I know the conditions of your army and will be able to defeat you easily." Zhuge Liang laughed, released him and allowed him to return for another battle. The same cycle repeated for a total of seven times. On the seventh time, Meng Huo surrendered and told Zhuge Liang: "Sir, you have shown me Heaven's might. The people of the south will never rebel again." Zhuge Liang then led his forces towards Dian Lake in triumph.

Салдары

Ичжоу (益州; сондай-ақ Цзяньнин 建寧 деп те аталады), Йонгчан (永昌), Занке (牂柯) және Юэси/Юэсуи (越巂) төрт командалығын бағындырғаннан кейін, Чжугэ Лян әкімшілік бөліністерін реформалап, Юньнань (雲南) және Сингу (興古) атты екі командалық құрды. Бұл Наньчжун аймағындағы жергілікті басқарудың сапасын арттыруға бағытталған шара еді. Ол, жергілікті халықты өздері басқаруға мүмкіндік беруді көздеді, сырттан келгендерді әкімдер етіп тағайындамай. Ол, сырттан келгендерді басқарудың туындатар қиындықтарын атап көрсетті: Наньчжун халқы жақында шайқаста жақындарынан айрылып, әлі де Шу үкіметіне наразылық сезімі болуы мүмкін; егер оларды сырттан келгендер басқарса, олар одан да ашуланып, қайтадан көтеріліс жасауы мүмкін; сырттан келгендерді басқаруға тағайындаса, Шу үкіметі оларды қорғау үшін сол аймақта әскер орналастыруға мәжбүр болар еді. Наньчжун аймағынан Шу әскерлерін толығымен шығармас бұрын, Чжугэ Лян Мэн Хуо және басқа да жергілікті басшыларға тек алтын, күміс, өгіз, соғыс жылқысы сияқты сыйлықтарды Шу үкіметіне беруді талап етті. Ол Ли Хуэйді (Цзяньнин командалығынан) және Лю Кайдi (Йонгчан командалығынан) командалық әкімшілері етіп тағайындады. Бұл командалық әкімшілері бұрынғылардан өзгеше болды, олар тек Шу үкіметінің аймақтағы өкілдері ретінде ғана қызмет етті; жергілікті халықты олардың жергілікті басшылары мен тайпа басшылары басқарды. Цян тайпаларының он мыңнан астам отбасылары, сондай-ақ Наньчжун кландарынан шыққан басқа да күшті шетелдіктер Шу аймағының тереңіне көшіріліп, бес бөлімге бөлінді. Оларға қарсы тұра алатын жау болмағандықтан, оларды «Ұшқыш әскер» (無當飛軍) деп атады. Қалған шетелдіктер Наньчжунның ірі кландарына бөлінді: Цзяо (焦), Йонг (雍), Лу (婁), Цюань (爨), Мэн (孟), Лян (量), Мао (毛) және Ли (李). Олар «Бес командир» (五部) деп те аталатын «Бес билеушінің» (五子) басқаруына берілді. Наньчжун халқы оларды «Төрт ру» (四姓) және «Бес билеуші» (五子) деп атады. Көптеген шетелдіктер олардың билігінде қызмет етуге немесе осы ірі руларды байытуға құштар болмады. Сондықтан жергілікті билеушілер олармен алтын мен жібек саудасын жүргізу саясатын ұсынды. Сауданы ынталандыру арқылы оларды отбасылық бөліністер құруға және олардың көптеген өкілдері маңызды мұрагерлік лауазымдарға ие болуға көндіруге тырысты. Бұл саясат тайпалық халықты сирек ресурстарды жинауға ынталандырды және оларды Хан үкіметінің бақылауына алып келді, олар Хан азаматтарына айналды. Жорықтан кейін Чжугэ Лян Цзяньнин командалығының Цюань Си (爨習), Цжути командалығының Мэн Ян (孟琰) және оның бағыныштарына айналған Мэн Хуо сияқты шетелдік басшылардың арасынан көптеген талантты адамдарды тартты. Цюань Сидің ең жоғары лауазымы – Армияға басшылық ететін генерал (領軍將軍), Мэн Ян – Ханды қолдайтын генерал (輔漢將軍), ал Мэн Хуо – Император кеңесшісінің көмекшісі (御史中丞) болды. Наньчжуннан алтын, күміс, қызыл бояу және лак сияқты көптеген ресурстар алынды, ал жұмыс өгіздері мен соғыс жылқылары әскерді және мемлекетті қолдау үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, командирлер жиі жергілікті халықтан әскер жинады. Чжугэ Лян тірі болған кезде Наньчжун халқы ешқашан Шу билігіне қарсы көтеріліс жасаған жоқ. Тарихи кітаптарда осы аймақта кездейсоқ көтерілістер болғаны көрсетілген. Алайда, бұрынғыдан айырмашылығы, аймақтағы көтерілістер Чжугэ Лян тағайындаған жергілікті билік деңгейінде басылды. Сонымен қатар, Чжугэ Лянның жорығы, әдетте, сәтті аяқталды, өйткені Шу Ханмен ынтымақтасқан жергілікті ықпалды адамдар аймақты тұрақтандырып, Шу Ханға мол азық-түлік пен адам күшін жеткізді.

After pacifying the four commanderies of Yizhou (益州; a. k. a. Jianning 建寧), Yongchang (永昌), Zangke (牂柯) and Yuexi/Yuesui (越巂), Zhuge Liang reformed the administrative divisions to create another two commanderies, Yunnan (雲南) and Xinggu (興古), to improve the quality of the local governments in the Nanzhong region. He wanted to allow the people to self govern those lands instead of appointing non locals as the governors. He pointed out the problems with leaving non locals in charge: The people in Nanzhong had recently lost their loved ones in the battles and might still harbour bitter feelings towards the Shu government; if they had non locals to govern them, they might feel even more resentful and choose to rebel again; if non locals were put in charge, the Shu government would need to station troops in the area to protect them. Before completely withdrawing all Shu soldiers from the Nanzhong region, Zhuge Liang told Meng Huo and the other local leaders that he only required them to pay tribute to the Shu government in the form of gold, silver, oxen, warhorses, etc. He appointed locals such as Li Hui (from Jianning Commandery) and Lü Kai (from Yongchang Commandery) as commandery administrators. These commandery administrators were different from their predecessors in the sense that they only served as representatives of the Shu government in the region; the locals were governed by their respective local leaders and tribal chiefs. More than ten thousand families of the Qiang (羌) tribes along with other strong foreigners from Nanzhong clans were relocated deeper into the Shu region and reorganized into five divisions. Since no enemy could resist them, they were nicknamed the "Flying Army" (無當飛軍). The rest of the foreigners were divided under the great clans of Nanzhong, those were: Jiao (焦), Yong (雍), Lou (婁), Cuan (爨), Meng (孟), Liang (量), Mao (毛) and Li (李). Furthermore, they were put under the command of the "Five Commandants" (五部) also called the "Five Lords" (五子). The people of Nanzhong referred to them as the "Four Clans" (四姓) and the "Five Lords" (五子). Since many among the foreigners didn't want to serve under them or enrich these great clans. The local prefects puts forward the policy to commerce with them gold and silk. Also, encourage trading to persuade those people to develop themselves as family division with many among them securing important hereditary positions. This policy motivates the tribal people to gather rare resources and progressively brought them under the control of the Han government until they became Han subjects. After his campaign, Zhuge Liang recruited many talented individuals among the foreign leaders such as Cuan Xi (爨習) of Jianning Commandery, Meng Yan (孟琰) of Zhuti Commandery and Meng Huo who became his subordinates. Cuan Xi’s highest office was General Who Commands The Army (領軍將軍), Meng Yan was General Who Supports the Han (輔漢將軍) while Meng Huo was Assistant to the Imperial Counsellor (御史中丞). Many resources were taken from Nanzhong such as gold, silver, cinnabar and lacquer while plow oxen and war horses were used to support the army and the State. Moreover, the commanders often recruited soldiers among the local people. The people in Nanzhong never rebelled against Shu rule again for as long as Zhuge Liang was still alive. Historical books show that there were occasional revolts in this area. However, the rebellion in the region was quelled at the local government level appointed by Zhuge Liang, unlike before. In addition, Zhuge Liang's expedition was generally successful, given the record that local influential people who were cooperative with Shu Han stabilized the area and provided Shu Han with abundant supplies and manpower.

Үш патшалықтың романсында

Тарихи жазбаларда Чжугэ Лянның Мэн Худы жеті рет тұтқынға алып, босатып жібергені айтылғанмен, егжей-тегжейлі мәлімет берілмеген. 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» атты тарихи роман, Үш патшалық кезеңіне дейінгі және оның барысындағы оқиғаларды көркемдеп суреттейді. Роман жеті шайқастың әрқайсысының толық сипаттамасын беруге арналған шамамен төрт жарым тарауға (87-91 тараулар) созылады. Кітапта Мэн Хумен байланысты көптеген ойдан туған кейіпкерлер бар, мысалы, Леди Чжуронг (Мэн Худың әйелі), Мэн Ю (Мэн Худың інісі) және басқа да Нанман басшылары, атап айтқанда, Мюлу патшасы мен Дуоси патшасы. Бұдан өзге, романның ішінде Шу генералы Чжао Юн, Вэй Ян және Ма Дай шайқасқа белсенді қатысады, бірақ тарихи деректерде олардың қатысуы туралы ештеңе айтылмаған. Бірінші шайқаста Чжао Юн әскерін Мэн Хуға қарсы шабуылға жіберіп, оның әскерін жеңіске жетеді. Вэй Ян Мэн Худы тұтқынға алып, Чжугэ Лянға жеткізеді. Мэн Ху өзінің алданып тұтқынға алынғанына шағымданады, Чжугэ Лян оны босатып, тағы бір шайқасқа қатысуға рұқсат береді. Екінші шайқаста Мэн Ху өзен арқылы қамалдар тізбегін салып, Шу әскерін шабуылға шақырады. Ма Дай оның жабдықтау жолын кесіп, өзендегі қамалдарды қорғаған Мэн Худың қол астындағы Жинхуан Санжиені өлтіреді. Мэн Худың екі қолбасшысы Ахуинан мен Донгтуна оған сатқындық жасайды, оны тұтқынға алып, Чжугэ Лянға тапсырады. Мэн Ху бұрынғыдай, жаумен әділ шайқасу мүмкіндігі болмағанын айтады. Чжугэ Лян оны босату алдында Шу лагерін көрсетіп шығады. Үшінші шайқаста Мэн Худың інісі Мэн Ю Чжугэ Лянға бағынып, Мэн Худы тұзаққа түсіруге уәде береді. Бірақ Чжугэ Лян бұл алдау екенін біліп, оған қарсы тұзақ құрады, екеуін де тұтқынға алып, қайтадан босатады. Төртінші шайқаста Мэн Ху Шу әскерінің шегінуді жоспарлап отырғанын естігенде, барлық күштерін жинап, Шу лагеріне шабуыл жасайды. Ол лагерьдегі жасырын қазбаларға түсіп, қайтадан тұтқынға түседі. Чжугэ Лян оны тағы да босатады. Бесінші шайқаста Мэн Ху бұрынғы жеңілістерінен сабақ алып, қорғаныс тактикасын қабылдайды. Ол Шу әскерін өзінің одақтасы Дуоси патшасының үңгірлері маңындағы улы батпақтарға жетеледі. Алайда, Чжугэ Лян Мэн Худың ағасы Мэн Цзе көмегімен батпақтардың қаупінен құтылады, ол Мэн Худың Шуға қарсы көтерілісіне қатыспаған еді. Шу әскері Дуоси патшасын жеңіп, өлтіреді және Мэн Худы қайтадан тұтқынға алады. Бұрынғыдай, Чжугэ Лян Мэн Худы қайтадан босатады. Алтыншы шайқаста Мэн Худың әйелі Леди Чжуронг шайқасқа қосылып, Шу генералы Ма Чжун мен Чжан Ниді тұтқынға алады. Ма Дай кейіннен Леди Чжуронгты жеңіп, тұтқынға алады. Чжугэ Лян Ма Чжун мен Чжан Ниді босату үшін Леди Чжуронгты қайтаруға келіседі. Мэн Ху енді өзінің одақтасы Мюлу патшасынан көмек сұрайды. Мюлу патшасы жабайы жануарларды бағындырып, оларды шайқасқа бағыттай алады. Бірақ Шу әскері бұған дайындықпен келді және жануарларды қорқыту үшін отты шашыратын құрылғыларды (кейбір аудармаларда «жөнғарлар» деп аталған) пайдаланады. Мюлу патшасы шайқаста қаза табады, ал Мэн Ху қайтадан тұтқынға түседі, бірақ Чжугэ Лян оны тағы да босатады. Жетінші шайқаста Мэн Ху көмек үшін тағы бір одақтасы Утугуға жүгінеді. Утугу әскерлері өткір қылыштар мен жебелерді тебуге қабілетті ратаннан жасалған арнайы қару киеді. Чжугэ Лян Вэй Янға Утугу мен оның әскерін аңғарға тұзаққа түсіру жоспарын ұсынады, онда жарылғыш заттар мен өрт тұзақтары орнатылған. Ратаннан жасалған қарулар тез тұтанады, Утугу мен оның әскері аңғарда толығымен қырылады. Мэн Ху тағы да тұтқынға алынады. Бұл жолы ол өзін ұялады және Чжугэ Лянға бағынып, өмір бойы Шуға адал қызмет етуге ант етеді.

Although historical records mentioned that Zhuge Liang captured and released Meng Huo a total of seven times throughout the campaign, no details were provided. The 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, which romanticises the events before and during the Three Kingdoms period, spends a total of about four and a half chapters (87 to 91) fleshing out the details of each of the seven battles. It includes numerous fictional characters associated with Meng Huo, such as Lady Zhurong (Meng Huo's wife), Meng You (Meng Huo's brother) and other Nanman chieftains such as King Mulu and King Duosi. Apart from this, in the novel, the Shu generals Zhao Yun, Wei Yan and Ma Dai actively participate in the campaign, even though historically there is no mention about their involvement. First battle: Zhao Yun leads his troops to attack Meng Huo and defeats his army. Wei Yan captures Meng Huo and brings him before Zhuge Liang. When Meng Huo complains that he was captured through trickery, Zhuge Liang releases him and allows him to return for another battle. Second battle: Meng Huo builds a series of fortifications across a river and taunts the Shu forces to attack him. Ma Dai cuts off his supply route and kills Jinhuan Sanjie, Meng Huo's subordinate who was protecting the river fortifications. Ahuinan and Dongtuna, two of Meng Huo's subordinates, betray their master, capture him and hand him over as a prisoner to Zhuge Liang. Like before, Meng Huo complains that he did not had a chance to fight the enemy fair and square. Zhuge Liang then shows him around the Shu camp before releasing him. Third battle: Meng Huo's younger brother Meng You pretends to surrender to Zhuge Liang and promises to lure Meng Huo into a trap. However, Zhuge Liang knows it is a ploy so he also pretends to play along, captures both of them in the trap, and releases them again. Fourth battle: When Meng Huo hears that the Shu army is planning to retreat, he gathers all his troops and attacks the Shu camp. He falls into the pit traps in the camp and ends up being captured again. Zhuge Liang releases him once more. Fifth battle: Meng Huo, having learnt his lesson from his previous defeats, adopts a more defensive stance. He lures the Shu forces into the poisonous marshes around the caves of his ally, King Duosi. However, Zhuge Liang manages to avoid the dangers of the marshes with the help of Meng Jie, Meng Huo's elder brother who does not participate in Meng Huo's rebellion against Shu. The Shu forces then defeat and kill King Duosi and capture Meng Huo again. Like before, Zhuge Liang releases Meng Huo again. Sixth battle: Meng Huo's wife Lady Zhurong joins the battle and captures the Shu generals Ma Zhong and Zhang Ni. Ma Dai defeats Lady Zhurong later and captures her. Zhuge Liang releases Lady Zhurong in exchange for Ma Zhong and Zhang Ni. Meng Huo then turns to his ally King Mulu for help. King Mulu has the ability to control wild animals and direct them in battle. However, the Shu army is prepared for this and they use fire breathing contraptions (referred to as juggernauts in some translations) to scare away the animals. King Mulu is killed in battle and Meng Huo ends up being captured again, but Zhuge Liang releases him once more. Seventh battle: Meng Huo turns to another ally, Wutugu, for help. Wutugu's soldiers wear a special type of armour made of rattan which can deflect sharp blades and arrows. Zhuge Liang comes up with a plan for Wei Yan to lure Wutugu and his army into a trap in a valley, where explosives and fire traps have been set. The flammable rattan armour catches fire easily and Wutugu and his army completely perish in the valley. Meng Huo is captured once more. This time, he feels ashamed of himself and decides to surrender to Zhuge Liang and swear allegiance to Shu for the rest of his life.

Танымал мәдениетте

Халық арасында тараған аңыз бойынша, Чжугэ Лян осы жорық кезінде манту, яғни буға пісірілген нанның бір түрін ойлап тапқан. Бұл, манту атауының "мантоу" сөзімен дыбыстас болуынан туындаған болуы мүмкін. Аңызға сүйенсек, жорықтан қайтып келе жатқанда Чжугэ Лян мен Шу әскері, кесіп өтуге барлық тыраныс жасалғанмен, қарсы тұрған күшті ағысы бар өзенге жетті. Жергілікті тұрғындар оған өзен құдайының разылығын алу үшін 50 адамды құрбандыққа шалып, олардың басын өзенге тастау керектігін айтты. Чжугэ Лян одан әрі қан төгілгісі келмегендіктен, адам басына ұқсас – дөңгелек пішінді, жазық түбі бар – нан жасап, өзенге лақтыруға бұйырды. Өзеннен сәтті өткеннен кейін, ол осы нанды "жабайылардың басы" деп атады, ол кейіннен қазіргі мантуға айналды.