Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кемелер флотының соғыс тактикасы, онда кемелер тізім бойынша бірінен соң бірі орналасады. Флоттағы тізімдік құрылым.
Naval warfare tactic in which a fleet of ships forms a line end to end
the line formation in fleet
Соғыс желісі – кемелер флотының соғыс тактикасы, онда кемелер тізім бойынша бірінен соң бірі орналасады. Оның тактика ретінде алғашқы қолданылуы туралы пікірлер әртүрлі – 1502 жылдан 1652 жылға дейінгі кезеңде әртүрлі деректер келтіріледі. 1675 жылға қарай соғыс желісі тактикасы кеңінен қолданыла бастады. Бұрынғы теңіз шайқастарының тактикасымен салыстырғанда, екі қарсы кеме жеке шайқас үшін жақындасқанда, соғыс желісіндегі әр кеме достық кемеге тиюден қауіпсізденіп, бүйірлерінен оқ атуға мүмкіндік алады. Бұл флотка белгілі бір уақыт ішінде көбірек оқ атуға мүмкіндік береді. Тағы бір артықшылығы – желінің жау флотының бір бөлігіне қатысты қозғалысы сол бөлікке жүйелі түрде от шоғырландыруға мүмкіндік береді. Екінші флот мұндай жағдайды болдырмау үшін өзі де тізім бойынша маневр жасай алады, нәтижесінде 1675 жылдан бері теңіз шайқастарының типік картинасы – екі флот бір-бірімен қатар жүзеді (немесе қарама-қарсы бағытта).
The line of battle is a tactic in naval warfare in which a fleet of ships forms a line end to end. The first example of its use as a tactic is disputed—it has been variously claimed for dates ranging from 1502 to 1652. Line of battle tactics were in widespread use by 1675. Compared with prior naval tactics, in which two opposing ships closed on one another for individual combat, the line of battle has the advantage that each ship in the line can fire its broadside without fear of hitting a friendly ship. This means that in a given period, the fleet can fire more shots. Another advantage is that a relative movement of the line in relation to some part of the enemy fleet allows for a systematic concentration of fire on that part. The other fleet can avoid this by manoeuvring in a line itself, with a result typical for sea battles since 1675: two fleets sail alongside one another (or on the opposite tack).
Өмірбаян
Жауынгерлік тактиканы қолдану туралы алғашқы жазба 1500 жылы Португалия королі Мануэль I-нің Үнді мұхитына жіберілген флот командиріне берген нұсқауларында кездеседі. Нұсқаулықтағы дәлдік бұл тактика осы күнге дейін қолданылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Португалия флоттары теңізде бір қатарға орналасып, бір бортын атып, содан кейін қайта бұрылып, екінші бортын ату арқылы жауға шабуылдайтын. 1555 жылы португалдық теңіз теорияшысы және кеме жасаушы Фернао де Оливейра «Теңіздегі соғыс өнері» атты еңбегінде теңізде португалдардың «қамалдар мен бекіністерден оқ атып шайқасқандай» алыстан соғысқанын атап көрсетті. Ол бір қатарлы орналасуды ең тиімді ұрыс формациясы деп ұсынды. Жауынгерлік тактиканы төртінші португалдық Үнді флоты 1503 жылы Васко да Гама басшылығымен Малабар маңындағы Каликут шайқасында мұсылман флотына қарсы қолданды. Осы тактиканы әдейі қолданудың ең ерте мысалы сол жылдың басында Жоао да Нова басшылығымен үшінші португалдық Үнді флоты мен Каликуттың теңіз күштері арасындағы Каннанор шайқасында тіркелген. Бұл стратегияның тағы бір ерте, бірақ өзгеше түрі 1507 жылы Афонсу де Альбукерке Персия шығанағына кіреберісінде Ормузды бірінші рет басып алу кезінде қолданылды. Альбукерке 460 теңізшісі бар алты карактан тұратын флотқа қолбасшылық етті және 250 соғыс кемесі мен 20 000 сарбазбен қоршалған Ормуз шығанағына кірді. Альбукерке өзінің кішкентай флотын (бірақ артиллериясымен күшті) дөңгелектей айналдырып, бірақ бір тізбектей орналастырып, эскадрильясын қоршап тұрған кемелердің көп бөлігін жойды. Содан кейін ол Ормузды басып алды. 16 ғасырдың ортасынан бастап, зеңбірек теңіз соғысындағы ең маңызды қаруға айналды, ол жағалауға шабуыл жасауды ұрыстың шешуші факторы ретінде ығыстырды. Сонымен қатар, галеондарды жобалаудағы табиғи тенденция ұзын кемелерді жасауға бағытталды, олардың бастиондары төмендеу болды, бұл оларды жылдам және тұрақты етті. Бұл жаңа соғыс кемелері палубаларының қабырғаларына көбірек зеңбірек орнатып, оқ ату қуатын бір бортына шоғырландыра алды.
The first recorded mention of the use of a line of battle tactic is to be found in the Instructions, provided in 1500 by Manuel I, king of Portugal, to the commander of a fleet dispatched to the Indian Ocean. The precision in the Instructions suggests that the tactic was in place before this date. Portuguese fleets overseas deployed in line ahead, firing one broadside and then putting about in order to return and discharge the other, resolving battles by gunnery alone. In a treatise of 1555, The Art of War at Sea, Portuguese theorist on naval warfare and shipbuilding, Fernão de Oliveira, recognized that at sea, the Portuguese "fight at a distance, as if from walls and fortresses ". He recommended the single line ahead as the ideal combat formation. Line of battle tactics had been used by the Fourth Portuguese India Armada at the Battle of Calicut (1503), under Vasco da Gama, near Malabar against a Muslim fleet. One of the earliest recorded deliberate uses is documented in the First Battle of Cannanore between the Third Portuguese India Armada under João da Nova and the naval forces of Calicut, earlier in the same year. Another early, but different form of this strategy, was used in 1507 by Afonso de Albuquerque at the entrance to the Persian Gulf, in the first conquest of Ormuz. Albuquerque commanded a fleet of six carracks manned by 460 men, and entered Ormuz Bay, being surrounded by 250 warships and a 20,000 men army on land. Albuquerque made his small fleet (but powerful in its artillery) circle like a carrousel, but in a line end to end, and destroyed most of the ships that surrounded his squadron. He then captured Ormuz. From the mid 16th century, the cannon gradually became the most important weapon in naval warfare, replacing boarding actions as the decisive factor in combat. At the same time, the natural tendency in the design of galleons was for longer ships with lower forecastles and aftercastles, which meant faster, more stable vessels. These newer warships could mount more cannons along the sides of their decks, concentrating their firepower along their broadside.
1650-ші жылдардың басындағы ағылшын-голланд шайқастары кезінде дамуы
XVII ғасырдың ортасына дейін флот тактикасы көбінесе жауға "шабуылдаудан" тұрды, онда қақпақтарды ең тиімді пайдаламайтын қақпақтардан оқ атылатын. Бұл жаңа кемелерге жаңа тактика қажет болды, және "жауынгерлік кеменің барлық артиллериясы бортында орналасқандықтан, оның жауға қарауы міндетті және әрқашан керек. Екінші жағынан, жаудың көрінісі достық кемелермен бұзылмауы тиіс. Флоттың кемелері осы шарттарды толық орындауға бір ғана формация мүмкіндік береді. Бұл – түзу жол [баған]. Сондықтан да осы түзу жол жауынгерлік тәртіптің жалғыз түрі ретінде және барлық флот тактикасының негізі ретінде қалыптасады". Голланд адмиралы Мартен Тромп бірінші рет Каналдағы шайқаста түзу жол тактикасын қолданды, бірақ оған кейбіреулер қарсы шықты. Бірінші ағылшын-голланд соғысының екі тарапындағы капитантар 1652 жылы осы тәсілді сынап көрген болуы мүмкін, мүмкін Довер шайқасында Роберт Блейк та (19 мамыр 1652 ж.) осы тәсілді қолданған. Тромп 12 кемесімен Райден келген Блейкке қарсы тұрды. Тромп салют ретінде желкенін түсіруден бас тартқаннан кейін шайқас болды, бірақ голландтар, олардың саны көп болғанына қарамастан, ағылшын кемелерін басып ала алмады. Тарихшы Бен Уилсонның айтуынша, бұл "ескі дәстүрлі қақтығыс, күрделі тактикасыз". Кентіш Нок шайқасы (1652 жылдың 28 қыркүйегі) голланд флотының әлсіздігін көрсетті, ол көбінесе кішкентай кемелерден тұрды, ағылшын кемелеріне қарсы. Осыдан кейін голландтар ірі кемелерді құрылыс бағдарламасын бастады. Дунгенесс шайқасы (1652 жылдың 30 қарашасы) голландтардың жеңісі болды және ол Ұлттық теңіз күштерін қайта жандандырды. Джордж Монк (ағылшынның бірінші кәсіби әскери сардары, жоғары теңіз офицері болған) және Дин енгізген жаңалықтардың бірі – Қызыл, Ақ және Көк эскадрильялар тұжырымы, әрқайсысында адмирал, вице-адмирал және контр-адмирал болды. 1652 жылдан кейін шайқастардың нәтижесі майдан шебінің бұзылмауына байланысты болды. Кемелердің өзгешелігі және теңіз жағдайы мен "қақтығыстың хаосы" желіні сақтауды қиын етірді. Портленд шайқасында (1653 жылдың 18-20 ақпаны) ағылшындар шайқастың басында шашырап кетті, сондықтан голланд флотына тиімді шабуыл жасай алмады. Портлендте Монк адмиралдардың флотты басқаруда және кемелерге бұйрық беруде қаншалықты шектеулі екенін көрді. Соғыс тактикасын қабылдауға қатысты алғашқы нақты жазбаша нұсқаулардың бірі 1653 жылы Блейк және оның әріптестері жазған ағылшын теңіз флотының жауынгерлік нұсқауларында келтірілді. 1653 жылдың 29 наурызында жарық көрген "Жұғыстағы флотты жақсы ұйымдастыру туралы нұсқаулар" соғыс желісінің ресми саясатқа айналғандығының алғашқы нақты дәлелі болды. Габбард шайқасы кезінде (1653 жылдың 2-3 маусымы) екі флот та бір-біріне параллель басталды, үш эскадрильяға бөлініп, мұрттары бір бағытта болды. Ағылшын кемелері үздіксіз қақпақтан оқ атып, голланд флотына қорқынышты шығын келтірді және зардап шектірді. Голландтар жауға жақын аралықтан жақындаса алмады, бұл олардың таңдаған тактикасы еді. Бұл тактика олар жеке кемелерді оқшаулап, шабуылдай алса, жеңіске жететін. Габбард шайқасында ашылған тактика теңіз соғысында жаңалық емес, бірақ ағылшын теңіз флотына енгізілген реформалардың салдары болды. Жаңа ұрыс нұсқаулары жоғары офицерлердің кеме капитандырын оңай бақылай алатындығын білдірді, олар енді ұрыстан оңай қашып құтыла алмады немесе флоттың қалған бөлігінің алдында батырлықпен жүргізе алмады. Соғыс тактикасы үлкен кемелерді пайдалануға басымдық берді, олар тұрақты жүзіп, ауыр оққа түскенде де өз орнын сақтай алатын. Соғыс желісіне көшу қоғамның тәртіптілігінің артуына және тұрақты флоттарды басқаруға қабілетті кәсіби офицерлер корпусының қажеттілігіне байланысты болды. Бұл офицерлер өздерінің командалық кемелерін басқаруға және олардың арасында байланыс орнатуға көбінесе теңіз флотының үлкен бөлігін құрайтын сауда экипаждарынан гөрі жақсырақ қабілетті болды. Қазіргі заманның басында пайда болған соғыстың жаңа түрі бірінен соң бірі қатаң ұйыммен сипатталды. Ұрыс құрылымдары стандартталды, идеалды модельдерге негізделді. Мемлекеттердің күшінің жеке жер иелерінің есебінен артуы үлкен әскерлер мен теңіз күштеріне әкелді. Соғыс жолында тұруға лайықты кеме соғыс желісіндегі кеме деп аталды. Уақыт өте келе бұл атау "линкор" (линкор) деп қысқартылды.
Until the mid 17th century, the tactics of a fleet were often to "charge" the enemy, firing bow chaser cannon, which did not deploy the broadside to its best effect. These new vessels required new tactics, and "since almost all the artillery is found upon the sides of a ship of war, hence it is the beam that must necessarily and always be turned toward the enemy. On the other hand, it is necessary that the sight of the latter must never be interrupted by a friendly ship. Only one formation allows the ships of the same fleet to satisfy fully these conditions. That formation is the line ahead [column]. This line, therefore, is imposed as the only order of battle, and consequently as the basis of all fleet tactics." The Dutch admiral Maarten Tromp first used the line of battle tactic in the Fight in the Channel, although some have disputed this. Captains on both sides of the First Anglo Dutch War appear to have experimented with the technique in 1652, possibly including Robert Blake at the Battle of Dover (19 May 1652). Tromp faced Blake as he approached from Rye with 12 ships. After Tromp refused to strike sail in salute, a battle took place, but the Dutch, despite their superior numbers, failed to capture any English ships. The engagement was, according to the historian Ben Wilson, "a good old fashioned melee lacking any sophisticated tactics". The Battle of the Kentish Knock (28 September 1652) revealed the weakness of the Dutch fleet, largely consisting of smaller ships, against the English. The Dutch consequently began a large shipbuilding programme. The Battle of Dungeness (30 November 1652) was a victory for the Dutch, and led to the revitalisation of the Commonwealth Navy. One innovation introduced by George Monck (the first English professional soldier to become a senior naval officer) and Deane was the Articles of War, which introduced the concept of Red, White, and Blue squadrons, each with an admiral, a vice admiral, and a rear admiral, The Articles of War established the line of battle as a tactic for naval warfare. After 1652, battles would be determined by the ability of a line of battle to not be broken down. The line was difficult to maintain when ships performed differently from each other and were affected by the sea conditions and the "chaos of conflict". At the Battle of Portland (18–20 February 1653), the English were scattered at the start of the battle, and so were unable to attack the Dutch fleet effectively. It was at Portland that Monck saw how little control admirals had in controlling a fleet and passing commands to his ships. One of the first precise written instructions adopting the line of battle tactic were contained in the English Navy's Fighting Instructions, written by Blake and his colleagues, and published in 1653. Instructions for the better ordering of the Fleet in Fighting, issued on 29 March 1653, was the first clear evidence of the line of battle becoming official policy. During the Battle of the Gabbard (2/3 June 1653), both fleets began parallel to each other, arranged in three squadrons nose to tail. The English ships were able to fire continuous broadsides, resulting in terrible loss of life and damage to the Dutch fleet. The Dutch were unable to approach the enemy at close quarters, their preferred tactic. This usually prevailed if they could isolate and attack individual ships. The tactic revealed by the Battle of the Gabbard was not new to naval warfare, but was a consequence of the reforms imposed on the English navy. The New Fighting Instructions meant that senior officers could more easily control their ship captains, who could no longer easily evade fighting, or race heroically ahead of the rest of the fleet. The line of battle tactic favoured very large ships that could sail steadily and maintain their place in the line in the face of heavy fire. The change toward the line of battle also depended on an increased disciplining of society and the demands of powerful centralized government to keep permanent fleets led by a corps of professional officers. These officers were better able to manage and communicate between the ships they commanded than the merchant crews that often comprised large parts of a navy's force. The new type of warfare that developed during the early modern period was marked by a successively stricter organization. Battle formations became standardized, based on calculated ideal models. The increased power of states at the expense of individual landowners led to increasingly larger armies and navies. A ship that was powerful enough to stand in the line of battle came to be called a ship of the line of battle, or line of battle ship. In time this became shortened to battleship.
Тактикаға байланысты проблемалар
Соғыс майданында жиі шешілмейтін шайқастар болып жатты. Флот командирлері кейде жаудың шайқас желісін бұзып, онымен өтіп кету арқылы, немесе тікелей желіден бас тарту арқылы үлкен жетістікке қол жеткізді – мысалы, Төрт күндік шайқаста, Шонвельд шайқасында және Трафальгар шайқасында болғандай. Тағы бір тактика жаудың желісінің бөлігін оқшаулап, кесіп тастап, оған күшті күштерді шоғырландырудан тұрды (Тексель шайқасы мен Сент шайқасында болғандай). Егер қарсыластардың флоттары шамалас болса, жаудың бүкіл желісінен бағытталған оқ ату арқылы желінің бір бөлігін басып алуға болар еді, бұл тактика "екі еселеу" деп аталды. Кемелер жаудың желісін бұзып өтіп, содан кейін бастапқы жақта қалған кемелермен бірдей уақытта жау флотына шабуылдайтын. Шайқас желісінің басты кемшілігі – флоттардың мөлшері шамалас болғанда, оны қолдану арқылы жүргізілген теңіз шайқастары көбінесе шешімсіз аяқталар еді. Француздар әсіресе артиллерияда шебер болды және флотының желге қарсы қалып, кері шегінуіне мүмкіндік беру үшін желдің бағытын пайдаланып, алыстан тізбекті оқтармен мачталарды құлатуға тырысты. Көп ұзамай, желідегі көптеген кемелер зақымданып, жөндеуге кететін, ал француздар аз шығын көріп, аз зақымданар еді.
The line of battle often resulted in indecisive engagements. Fleet commanders sometimes met with greater success by altering or abandoning the line of battle outright by breaking the enemy line and moving through it, as occurred during the Four Days Battle, Battle of Schooneveld, and the Battle of Trafalgar. Another tactic cut off and isolated part of the enemy's line while concentrating a stronger force on it (as happened during the Battle of Texel and the Battle of the Saintes). If the opposing fleets were of similar size, a portion of the line might be overwhelmed by focused gunfire of the entire enemy line by a tactic known as doubling. Ships broke through the enemy line and then, acting simultaneously with other vessels that remained on the original side, would engage the enemy fleet. The main problem with the line of battle was that when the fleets were of similar size, naval actions using it were generally indecisive. The French in particular were adept at gunnery and would generally take the leeward position to enable their fleet to retire downwind while continuing to fire chain shot at long range to bring down masts. Eventually so many vessels in a line would be damaged that they would be forced to retire for repairs while the French took few casualties and very little damage.
Бу дәуірі және кейінгі дамуы
1815 жылы Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейінгі жылдары британдық Адмиралтейство 1810 және 1840 жылдар аралығында кеме дизайнын түбегейлі реформалады, әрбір егжей-тегжейі өзгертілді және осы кезеңде 1660 жылдардан бері болғаннан гөрі көп жетістіктерге қол жеткізілді. Алайда, ұрыс шебіндегі тактиканың қағидасы өзгерген жоқ. Бұл өзгерістерді бу қуатының және өнеркәсіптік өндірістегі қару-жарақтың дамуымен келген өзгерістер алмастырды. 19 ғасырда жел қуаты теңіз бу машиналарымен алмастырылды, HMS Ajax 1846 жылы буға айналдырылып, желідегі алғашқы бу кемесі болды. Крым соғысы, егер парус кемелерін әскери мақсатта пайдалануды жалғастыру үшін оларды қайта жарақтандыру қажет екенін көрсетті. Пулемет мұнарасының пайда болуы, толық теңіздік жабдықталған кемелерді пайдалануға мүмкіндік бермейтін болғандықтан, 1870 жылдары желкенді күштен бас тартуға әкелді. Бұл соғыс кемелері 20 ғасырдың басында да қолданылып, бумен жұмыс істейтін винттермен жабдықталған және мұнаралармен қаруланған. Темірлі соғыс кемелерінің пайда болуымен, тарандау әдісі қайтадан шабуыл тәсіліне айналды, мысалы, Лисса шайқасында (1866) – темірлі кемелерді қамтитын алғашқы флоттық ұрыс. Тарандау әдісінен бас тартылғаннан кейін, ұрыс шебіндегі тактиканың логикасы қайта оралды. Ол Цусима шайқасында (1905), Ютландия шайқасында (1916) және Суригао боғазындағы шайқаста (1944) соңғы рет қолданылды. Ұшақ тасымалдаушылардың, сондай-ақ кемеге қарсы ракеталардың, әсіресе, круиздік басқарылатын және/немесе ұзақ қашықтықтағы ракеталардың дамуы, артиллериялық шайқастардың шешуші рөл атқара алмайтынын көрсетті, сондықтан ұрыс формациясына қажеттілік те туындамады.
In the years following the defeat of Napoleon at the Battle of Waterloo in 1815, the British Admiralty carried out a radical reform of ship designbetween 1810 and 1840, every detail was altered, and more advances occurred during this period than had happened since the 1660s. There was, however, no change in the principle of the tactic of a line of battle. These alterations were superseded by changes brought about by the advance of steam power and industrially produced armaments. Marine steam engines replaced wind power during the 19th century, with HMS Ajax converted to steam in 1846, becoming the first steam ship of the line. The Crimean War showed that sailing ships needed to be converted if they were to be of any military use. The introduction of the gun turret, which made it impossible to have ships with a full rig, meant that by the 1870s, sail power had been abandoned. Battleships of the line were still in use in the early 20th century, using steam driven propellers and armed with turrets. With the introduction of ironclad warships, ramming again became a method of attack, as occurred at the Battle of Lissa (1866), the first ever fleet engagement involving ironclad ships. When ramming fell out of fashion, the logic of the line of battle tactic returned. It was used in the Battle of Tsushima (1905), the Battle of Jutland (1916), andfor the last timein the Battle of Surigao Strait (1944). The development of aircraft carriers as well as a wide variety of anti ship missiles, particularly those that were cruise guided and/or had long range, meant that gun engagements were no longer decisive, so that there was no longer any need for a line of battle formation.