Кіріспе

Сүйек инфекциясы
Көбінесе бактериялық инфекция салдарынан туындайды. Инфекция қан арқылы немесе жақын жердегі тіндерден таралуы мүмкін. Бактериялық остеомиелиттен өзгеше, егер мицетома (саңырауқұлақты остеомиелит) ұзаққа созылып, емделмесе, ампутация немесе үлкен сүйектердің резекциясы жиі кездеседі, мұндай жағдайларда инфекция көбінесе аяқтарда болады. Жастар мен қарттар бұл ауруға көбірек шалдығады. Бұл жағдайды б.з.д. 300 жылдарға дейін Гиппократ сипаттаған. Антибиотиктер қолжетімді болғанға дейін өлім қаупі жоғары болған.

Белгілері мен симптомдары

Симптомы нақты бір сүйектегі ауырсыну, оның үстіндегі қызару, қызба, әлсіздік және жүруге шамасы келмеу болуы мүмкін, әсіресе жіті бактериялық остеомиелитпен ауыратын балаларда. Саңырауқұлақты остеомиелитте әдетте бос аяқпен жүру тарихы болады, әсіресе ауылдық және шаруашылық аймақтарында. Бактериялық остеомиелиттегі инфекцияның таралу жолынан айырмашылығы, ол негізінен қан арқылы таралады, саңырауқұлақты остеомиелит тері инфекциясынан басталып, кейін терең тіндерге тарап, сүйекке жетеді. Staphylococcus aureus – остеомиелиттің барлық түрлерінен ең көп оқшауланатын микроорганизм. Сәбилерде S. aureus, B тобы стрептококктар және Escherichia coli жиі оқшауланады; 1 жастан 16 жасқа дейінгі балаларда S. aureus, Streptococcus pyogenes және Haemophilus influenzae жиі кездеседі. Кейбір топтарда, оның ішінде тамырға есірткі салушылар мен күйекті жойған науқастарда, грам-теріс бактериялар, соның ішінде ішек бактериялары маңызды патогендер болып табылады. Ересектердегі аурудың ең көп кездесетін түрі сүйекті жергілікті инфекцияға ұшыратушы жарақаттан туындайды.

Диагностика

Остеомиелиттің диагнозы күрделі және клиникалық күдік пен жоғары ақ қан клеткаларының саны мен қызба сияқты жанама зертханалық маркерлердің комбинациясына негізделеді, бірақ клиникалық және зертханалық күдікті бейнелеу арқылы растау көбінесе қажет. Рентгенография және КТ диагностиканың бастапқы әдісі болып табылады, бірақ олар сезімтал емес және диагноз қою үшін орташа ғана ерекшеленеді. Олар остеомиелиттің дамыған сатысындағы сүйек қабығының бұзылуын көрсетуі мүмкін, бірақ бастапқы немесе баяу дамыған диагнозды жіберіп алуы мүмкін. Т2 тізбегінде сигналдың күшеюі ретінде диагностикаланатын ісіну сезімтал, бірақ ерекше емес, себебі ісіну жақын жердегі целлюлитке реакция ретінде пайда болуы мүмкін. Т1 тізбегін қарау арқылы сүйек миы мен сүйек қабығының бұзылуын растау ерекшелікті айтарлықтай арттырады. Гадолиний негізіндегі контрастты тамырға енгізу ерекшелікті одан әрі арттырады. Кейбір жағдайларда, мысалы, ауыр Шарко артропатиясы кезінде МРТ арқылы диагноз қою әлі де қиын болуы мүмкін. Ядролық медициналық сканерлеу металл имплантаттары бар және магниттік резонанстың тиімділігін шектейтін немесе тоқтатып тастайтын науқастарда МРТ-ға пайдалы қосымша болуы мүмкін. Әдетте, технотиум-99 негізіндегі үш фазалы сканерлеу барлық үш фазада сіңудің жоғарылауын көрсетеді. Галлий сканерлері остеомиелитке 100% сезімтал, бірақ ерекше емес, және металл протездері бар науқастар үшін пайдалы болуы мүмкін. Сүйек миын және қантөгістерді бейнелеудің біріктірілген әдісі остеомиелитті диагнозын 90% дәлдікпен қоюға мүмкіндік береді. Остеомиелит диагнозы көбінесе склероз сақинасы бар литикалық орталықты көрсететін радиологиялық нәтижелерге негізделеді. Инемен тесу немесе беткі қабаттан сынама алу сияқты басқа үлгі алу әдістері оңайрақ орындалады, бірақ сенімді нәтижелер беруге кепілдік берілмейді. Остеомиелитті асқыныратын факторларға сүйек сынықтары, амилоидоз, эндокардит немесе сепсис жатады. Ауыр жағдайларда хирургиялық дебридмент немесе тіпті ампутация қажет болуы мүмкін. Ауызға қабылданатын және тамырға енгізілетін антибиотиктердің тиімділігі шамалас. 2019 жылға дейін жетілмеген жасушалы анемиясы бар адамдарда остеомиелитке ең тиімді антибиотиктер туралы жеткілікті мәліметтер жоқ. Алғашқы қатардағы антибиотиктерді таңдау науқастың анамнезіне және аймақтық инфекция тудыратын микроорганизмдердің ерекшеліктеріне байланысты. Кейбір емдеу орындарында 42 күнге созылатын ем қолданылады. Дәрілердің жергілікті және тұрақты қолжетімділігі профилактикалық және емдік нәтижелерге қол жеткізуде тиімдірек болып табылады. Созылмалы остеомиелитке ашық хирургиялық араласу қажет, онда сүйек қуысы ашылады және тіс еті алынып тасталады, кейде қабықша тәрізді кесіледі. Гипербариялық оттегімен емдеу остеомиелитке төзімді инфекцияларды емдеуге қосымша көмектеседі. Антибиотиктердің кең таралуынан бұрын, жараларды тазалау үшін соққылы шыбық личинкаларын жараға әдейі енгізу практикасы болған. Биоактивті шыны ұзын сүйек инфекцияларында да тиімді болуы мүмкін деген болжам бар. Алайда, 2015 жылға дейін рандомизацияланған бақыланатын зерттеулердің нәтижелері қолжетімді болған жоқ. Терминалды таз остеомиелитінің ауыр жағдайларында, инфекцияны тоқтату мүмкін болмаса, гемикорпоректомия жасалады.

Тарих

Бұл сөз грек тілінен алынған: ὀστέον (osteon) – сүйек, μυελός (myelos) – сүйек қоры, ῖτις (itis) – қабыну деген мағынаны білдіреді. 1875 жылы американдық суретші Томас Эйкинс Джефферсон медициналық колледжінде остеомиелитке жасалған хирургиялық процедураны «Гросс клиникасы» деген картинасында бейнелеген. Канадалық саясаткер және Саскачеван провинциясының премьер-министрі Томми Дуглас бала кезінде остеомиелитпен ауырған, 1910 жылы бірнеше операция жасаған. Хирург оған тегін операция жасаған, оның орнына медицина студенттеріне процедураны қарауға рұқсат беруге келісім берген (Дугластың ата-анасының мұны төлеуге шамасы жетпеген). Осы тәжірибе оны медициналық көмек әркімге тегін болуы керек деген сенімге жеткізген. Дуглас Канадада «Медикердің әкесі» деп танылды.

Қалдық деректері

Остеомиелиттің палеонтологиялық қалдықтарда табылу дәлелдерін палеопатологтар – ежелгі аурулар мен жарақаттар мамандары зерттейді. Бұл, ірі ет жейтін Allosaurus fragilis динозаврының қаңқаларында анықталған. Остеомиелит сонымен қатар динозавр сүйектеріндегі паразиттердің табылуының алғашқы белгілерімен де байланысты.