Александр Трокки: Шотландиялық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Шотланд жазушысы (1925–1984)

Александр Уайтлоу Робертсон Троки (ағылш. Alexander Whitelaw Robertson Trocchi; 30 шілде 1925 – 15 сәуір 1984) – шотланд жазушысы.

Ерте өмір және мансап

Трокки Глазго қаласында итальяндық тегі бар музыкант Альфред (бұрын Альфредо) Трокки мен пансион ұстаған Энни (құрметті есімі Робертсон) отбасында дүниеге келді. Ол қаладағы Хиллхед орта мектебінде және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде эвакуацияланған Флит қаласындағы Гейтхаус Кэлли Хаус мектебінде оқыды. Мурманск конвойлерінде теңізші болып жұмыс істегеннен кейін, Глазго университетінде ағылшын әдебиеті мен моральдық философияны оқып, 1950 жылы екінші сыныптық дипломмен бітірді. «Мерлин» журналы «Paris Review» журналымен бәсекелес ретінде құрылғанмен, Джордж Плимптон да оның редакциялық кеңесінде болды. Трокки бұл журналдың АҚШ Мемлекеттік департаменті Жан Пол Сартрдың Жан Женеге арналған гомоэротикалық мақаласына наразылық ретінде көптеген жазылымдарын тоқтатқанда жабылып қалғанын айтты. Морис Жиродиас Троккидің көптеген романдарын «Olympia Press» арқылы жариялады, көбінесе Франсис Ленгель және Карменсита де лас Лунас сияқты псевдонимдермен жазылған. Жиродиас сондай-ақ ирланд-американдық жазушы Фрэнк Харристің автобиографиясының соңғы томы деп есептелген «Менің өмірім және махаббатым: Бесінші том» кітабын шығарды. Бірақ, кітап Харристің автобиографиялық материалдарына негізделгенімен, Трокки оны ауыр өңдеп, қайта жазды. Кейін Жиродиас Троккиге достары Лог, Плимптон және Джон Стивенсонмен бірге эротикалық туындылар жазуды тапсырды. Франсис Ленгель есімімен ол «Хелен және құштарлық» (1954) сияқты классикалық туындыларды және өзінің «Жас Адам» (1954) кітабының ашық нұсқасын қоса алғанда, көптеген порнографиялық кітаптар шығарды. Трокки және оның достары Сэмюэл Бекеттің «Соғыс және естелік» және Жан Женедің «Ұрдың күнделігі» кітаптарын алғаш рет ағылшын тіліне аударып жариялады.

Есірткіге тәуелділік

Трокки өмір бойына героинге тәуелділігін Парижде бастан өткерді. Ол Парижден Америка Құрама Штаттарына кетіп, Нью-Мексико штатының Таос қаласында біраз уақыт тұрғаннан кейін Нью-Йоркке қоныс аударды, онда Гудзон өзенінде тас тасымалдау кемесінде жұмыс істеді. Осы кезең "Кайин кітабы" романында суреттелген. Роман сол кезде қызығушылық тудырды, себебі ол героинге тәуелділіктің шындығын, соның ішінде сексуалдық және есірткі қолдану сипаттамаларын ашық зерттеді, бұл оның Ұлыбританияда тыйым салынуына және кітапқа қатысты әдепсіздікке қатысты сот процесіне әкелді. Алайда, Америка Құрама Штаттарында роман жағымды пікірлер алды. Трокки сол кезде героинге тәуелділіктің ең қиын кезеңін басынан өткізіп жатты; тіпті "Кайин кітабының" тұсаукесеріне де қатыса алмады. Оның әйелі Лин Нью-Йорктің төменгі шығыс бөлігіндегі көшелерде жезөкшелікпен айналысты. Ол тікелей эфирдегі есірткіге қарсы пікірсайыста, кепілде болып тұрған кезде, камера алдында өзіне укол салды. Ол кәмелетке толмаған балаға героин ұсынды деген айып тағылды, бұл сол кезде өлім жазасына соқтыратын қылмыс еді. Түрмеге қамау сөзсіз болғандай көрінді, бірақ достарының (соның ішінде Норман Мейлердің) көмегімен Трокки Канада-АҚШ шекарасы арқылы жасырын түрде өткізіліп, Монреальде ақын Ирвинг Лейтон оған пана берді және Леонард Коэнмен кездесті. Оның әйелі Лин тұтқындалды, ал ұлы Марк уақытша ұсталды, бірақ кейіннен Лондонға Троккиге қосылды.

Кейінгі өмірі

1950 жылдардың аяғында ол Калифорнияның Оңтүстік Калифорния бит сахнасының орталығы болған Венеция қаласында өмір сүрді. 1955 жылғы қазанда ол Леттрист интернационалына, сосын Ситуационист интернационалына қатысты. Оның "Миллиондаған сананың көрінбейтін көтерілісі" атты мәтіні 1962 жылы шотландтық New Saltire журналында, кейіннен Internationale Situationniste журналының 8-ші нөмірінде "Technique du Coup du Monde" деген атпен жарияланды. Ол халықаралық "спонтандық университет" идеясын мәдени күш ретінде ұсынды және Ұлыбританияның андеграундының қалыптасуында маңызды рөл атқарған сигма жобасына қарай бет бұрудың басталуын білдірді. Трокки 1962 жылы Эдинбург жазушылар фестивалінде сөз сөйледі, онда ол өзінің шығармаларының негізі ретінде "содомияны" жариялады. Фестиваль барысында Хью МакДиармид оны "космополиттік шлам" деп айыптады. Бірақ бұл оқиға кеңінен танымал болғанымен, екі адамның кейін хат алмасып, тіпті дос болғаны туралы аз айтылады. Содан кейін Трокки Лондонға көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол "Ұзын кітап" атты жаңа роман жаза бастады, бірақ оны аяқтамады. 1960 жылдардағы сирек жұмыстарының көп бөлігі The Sigma Portfolio жинағында топтастырылды. 1966 жылғы наурызда Internationale Situationniste журналының 10-шы нөмірінде былай деп жарияланды: "Александр Трокки бастаған "Сигма жобасының" алғашқы жарияланымдары Лондон қаласында пайда болғаннан кейін, ИС мұндай еркін мәдени жобаға араласпауға келісті. Сондықтан, енді біздің досымыз Александр Трокки ИС мүшесі емес, бірақ оның қызметінің бірнеше аспектілерін толық қолдаймыз." Ол жазуын жалғастырды, бірақ аз жариялады. Ол Кенсингтондағы үйінің жанында шағын кітап дүкенін ашты. Ол Нотинг-Хиллде "Шотландиялық Алек" деп танылды. 1960 және 70 жылдары Трокки Лондонның Кенсингтонындағы 4 Observatory Gardens мекенжайында, 19 ғасырлық алты қабатты терраса блогының ең жоғарғы екі қабатында тұрды. Оның екі ұлы болды: Марк Александр және Николас. Ұлы Марк 1976 жылы 19 жасында, Александрдың американдық әйелі Лин гепатитке байланысқан асқынулар салдарынан қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай қатерлі ісіктен қайтыс болды. Өкпе қатерлі ісігіне ота жасалғаннан кейін, ол 1984 жылғы 15 сәуірде Лондонда пневмониядан қайтыс болды. Кіші ұлы Николас әкесінің қайтысынан бір жыл өтпей Лондонға отбасының үйіне оралып, бес қабатты ғимараттың жоғарғы қабатынан секіріп, өзіне қол жұмсады. 1980 жылдары терраса блогы сәнді пәтерлерге қайта жаңартылғанда, Александр Троккинің үйінің нөмірі алынып тасталды.

In the late 1950s he lived in Venice, California, then the centre of the Southern California Beat scene. In October 1955, he became involved with the Lettrist International and then the Situationist International. His text "Invisible Insurrection of a Million Minds" was published in the Scottish journal New Saltire in 1962 and subsequently as "Technique du Coup du Monde" in Internationale Situationniste, number 8. It proposed an international "spontaneous university" as a cultural force and marked the beginning of his movement towards his sigma project, which played a formative part in the UK Underground. Trocchi appeared at the 1962 Edinburgh Writers Festival where he claimed "sodomy" as a basis for his writing. During the festival, Hugh MacDiarmid denounced him as "cosmopolitan scum". However, while this incident is well known, it is little remarked upon that the two men subsequently engaged in correspondence, and actually became friends. Trocchi then moved to London, where he remained for the rest of his life. He began a new novel, The Long Book, which he did not finish. Much of his sporadic work of the 1960s was collected as The Sigma Portfolio. In March 1966 the Internationale Situationniste, issue number 10, announced "Upon the appearance in London of the first publications of the 'Project Sigma' initiated by Alexander Trocchi, it was mutually agreed that the SI could not involve itself in such a loose cultural venture It is therefore no longer as a member of the SI that our friend Alexander Trocchi has since developed an activity of which we fully approve of several aspects." He continued writing but published little. He opened a small book store near his Kensington home. He was known in Notting Hill as "Scots Alec". In the 1960s and 70s, Trocchi lived at 4 Observatory Gardens, Kensington, London on the two top floors of a 19th century terrace block comprising six storeys. He had two sons: Marc Alexander and Nicholas. The elder son, Marc died of cancer at age 19 in 1976, shortly after Alexander's American wife Lyn died of complications from hepatitis. After undergoing surgery for lung cancer, he died of pneumonia in London on 15 April 1984. The younger son, Nicholas, returned to the family's home in London less than a year after his father's death and leapt to his death from the top floor of the five storey building. When the terrace block was extensively refurbished into luxury apartments in the 1980s, the number on Alexander Trocchi's house was removed.

Қайта өрлеу

Троккиге және оның 20-ғасырдың ортасындағы авангард қозғалыстарындағы рөліне қызығушылық оның өлімінен кейін көп ұзамай арта бастады. 1985 жылы «Эдинбург ревю» журналы «Трокки саны» жариялады, ал оның бас кеңсесі Эндрю Мюррей Скотттың «Жаратылыс монстры» атты өмірбаянын шығарды. Скотт Троккині жақсы білген, Лондон шаһарында төрт жыл бойымен араласқан және кейіннен 1991 жылы Polygon баспасы үшін «Көрінбейтін көтеріліс» антологиясын құрастырған еді. Бұл еңбектер Троккинің есімін қайтадан көпшілік назарына түсіруге зор үлес қосты. Скотт мүлік иелеріне Троккидің материалдарын қайта бақылауға алуға және Ұлыбритания, АҚШ және Алыс Шығыста жаңа басылымдарға лицензия беруге көмектесті, сондай-ақ мүліктің қолындағы барлық қолжазбалар мен құжаттарды жинақтап, түсіндірмелер берді. 1990 жылдары әртүрлі американдық және шотланд баспалары (әсіресе Rebel Inc.) оның бастапқыда псевдониммен жазылған Olympia Press романдарын қайта басып шығарды. Ал 1997 жылы «Merlin» және басқа журналдардағы мақалаларының ретроспекциясы, «А Life in Pieces» атты кітабы, жас буынның оның өмірі мен шығармашылығына деген қызығушылығының қайта жандануына жауап ретінде жарық көрді. Оның ертедегі «Жас Адам» романы 2003 жылы бірнеше жылдық қаржылық даулардан кейін Эван Макгрегор мен Тильда Суинтонның қатысуымен фильмге көшірілді. Стюарт Хоумның «Tainted Love» (2005) романында Троккинің Нотинг-Хиллдегі әдеби мансабынан кейінгі кезеңі туралы ұзақ «фракциялық» ой-толғаныстар бар. 2009 жылы Oneworld Publications Уильям Берроуздың кіріспесімен толықтырылған «Man at Leisure» (1972) романын қайта басып шығарды, ал 2011 жылы Oneworld Publications Том Маккартидің алғы сөзімен «Кейн кітабы» романын қайта жариялады.

Романдар

Хелен және Жеңіс (Франсис Ленгел ретінде), "Олимпиа Пресс", Париж, 1954. Хелен Сеферистің құмарлық күндері (Франсис Ленгел ретінде), "Олимпиа Пресс", Париж, 1954. Жас Адам (Франсис Ленгел ретінде), "Олимпиа Пресс", Париж, 1954. Менің өмірім және махаббаттарым: Бесінші том, "Олимпиа Пресс", Париж, 1954. Ақ жамбас (Франсис Ленгел ретінде), "Олимпиа Пресс", Париж, 1955. Күнә мектебі (Франсис Ленгел ретінде), "Олимпиа Пресс", Париж, 1955. Тингс (Карменсита де лас Лунас ретінде), "Олимпиа Пресс", Париж, 1956. Лесбостың Сапфосы, Касл кітаптары, Нью-Йорк, 1960. "Қайнның кітабы", Джон Кальдер, Лондон, 1960.

Поэзия

Бос уақыттағы адам, Джон Кальдер, Лондон, 1972.

Қысқа көркем әдебиет

Киелі адам және басқа да әңгімелер, Кальдер басылымы, Лондон, 2019.

Жинақтар

Скотт, Эндрю Мюррей, редактор. Миллиондаған сананың көрінбейтін көтерілісі: Трокки оқырманы (1991)
Сивер, Ричард, Терри Саузерн және Александр Трокки (ред.). Жазушылардың көтерілісі: антология (1962)

Өмірбаяндары

Скотт, Эндрю Мюррей. Александр Трокки: Монстр жасау (1992) 2-ші басылым 2012 жылы жарық көрді (Кеннеди және Бойд)
Боуд, Гэвин. Сырттан келгендер: Александр Трокки мен Кеннет Уайт (1998)
Кэмпбелл, Аллан және Тим Нил (ред.). Александр Трокки өмірінен үзінділер: Толғаулар (1997)
Слейтер, Говард. "Александр Трокки және Сигма жобасы" (1989)