Кіріспе
Пайдаланушылардың қалауын болжау үшін ақпараттарды сүзгілеу жүйесі. Ұсыным жүйесі немесе ұсыныс платформасы (кейде "жүйе" сөзін "платформа", "қозғалтқыш" немесе "алгоритм" сияқты терминдермен алмастырады) – нақты бір пайдаланушыға ең тиімді заттарды ұсынатын ақпараттарды сүзгілеу жүйесінің бір түрі. Ұсыным жүйелері, әсіресе, бір адамға қызмет көрсететін өнімдердің көптігінен бір таңдау жасау қажет болғанда өте пайдалы. Бұл жүйелер бір түрлі деректерді, мысалы, музыканы немесе жаңалықтар, кітаптар және іздеу сұрақтары сияқты әртүрлі платформалардағы деректерді пайдалана алады. Сонымен қатар, мейрамханалар мен онлайн танысу сияқты нақты тақырыптар бойынша да танымал ұсыным жүйелері бар. Ғылыми мақалалар, сарапшылар, әріптестер және қаржылық қызметтерді табу үшін де ұсыным жүйелері жасалған.
A recommender system, or a recommendation system (sometimes replacing "system" with terms such as "platform", "engine", or "algorithm"), is a subclass of information filtering system that provides suggestions for items that are most pertinent to a particular user. Recommender systems are particularly useful when an individual needs to choose an item from a potentially overwhelming number of items that a service may offer. These systems can operate using a single type of input, like music, or multiple inputs within and across platforms like news, books and search queries. There are also popular recommender systems for specific topics like restaurants and online dating. Recommender systems have also been developed to explore research articles and experts, collaborators, and financial services.
Шолу
Ұсыныс беруші жүйелер әдетте бірлесіп сүзгілеу мен мазмұнға негізделген сүзгілеуді (кейде жеке тұлғаға негізделген тәсіл деп те аталады) немесе екеуін де, сондай-ақ білімге негізделген жүйелер сияқты басқа жүйелерді пайдаланады. Бірлескен сүзгілеу тәсілдері пайдаланушының бұрынғы әрекеттерінен (бұрын сатып алынған немесе таңдалған заттар және/немесе осы заттарға қойылған сандық бағалар) және басқа пайдаланушылардың ұқсас шешімдерінен модель құрайды. Бұл модель пайдаланушыға қызығушылық тудыруы мүмкін заттарды (немесе оларға қойылған бағаларды) болжау үшін қолданылады. Мазмұнға негізделген сүзгілеу тәсілдері ұқсас қасиеттері бар қосымша заттарды ұсыну үшін заттың бірнеше дискретті, алдын ала белгіленген сипаттамаларын пайдаланады. Бірлескен және мазмұнға негізделген сүзгілеу арасындағы айырмашылықты екі ерте музыка ұсыну жүйесін – Last.fm және Pandora Radio-ны салыстыру арқылы көрсетуге болады. Last.fm пайдаланушының қандай топтар мен әндерді үнемі тыңдайтынын анықтап, оларды басқа пайдаланушылардың тыңдау әдеттерімен салыстыру арқылы ұсынылатын әндердің «станциясын» құрайды. Last.fm пайдаланушының кітапханасында жоқ, бірақ ұқсас қызығушылықтары бар басқа пайдаланушылар жиі тыңдайтын әндерді ойнатады. Бұл тәсіл пайдаланушылардың әрекеттерін пайдаланғандықтан, бұл бірлескен сүзгілеу техникасының мысалы болып табылады. Pandora әннің немесе орындаушының қасиеттерін (Музыкалық геном жобасы ұсынған 400 атрибуттың ішіндегі бір бөлігі) пайдаланып, ұқсас қасиеттері бар музыка ойнайтын «станцияны» құрайды. Пайдаланушының пікірлері станцияның нәтижелерін жақсарту үшін қолданылады, пайдаланушы әнді «ұнамаса» белгілі бір атрибуттарды азайту және әнді «ұнаса» басқа атрибуттарды арттыру арқылы. Бұл мазмұнға негізделген тәсілдің мысалы. Әрбір жүйенің өз күшті және әлсіз жақтары бар. Мысалы, Last.fm нақты ұсыныстар жасау үшін пайдаланушы туралы көп ақпаратты қажет етеді. Бұл «суық старт» мәселесінің мысалы және бірлескен сүзгілеу жүйелерінде жиі кездеседі. Ал Pandora-ға бастау үшін өте аз ақпарат жеткілікті, бірақ оның мүмкіндіктері шектеулі (мысалы, ол тек бастапқы материалға ұқсас ұсыныстар жасай алады). Ұсыныс беру жүйелері іздеу алгоритмдеріне пайдалы балама болып табылады, өйткені олар пайдаланушыларға әлгінше таба алмаған заттарды ашуға көмектеседі. Айта кетейік, ұсыныс беру жүйелері көбінесе дәстүрлі емес деректерді индекстейтін іздеу жүйелерін пайдалана отырып іске асырылады. Ұсыныс беру жүйелеріне қатысты бірнеше патенттер тіркелген.
Сессияға негізделген ұсыным беруші жүйелері
Бұл ұсыным жүйелері ұсынымдар жасау үшін пайдаланушының бір сессия ішіндегі өзара әрекеттесуін пайдаланады. Сессиялық ұсыным жүйелері YouTube және Amazon платформаларында қолданылады. Бұл жүйелер әсіресе пайдаланушының тарихы (мысалы, бұрынғы сілтемелерге басу, сатып алулар) қолжетімді болмағанда немесе ағымдағы сессияда маңызды болмағанда тиімді. Сессиялық ұсынымдар ерекше маңызды болып табылатын салалар: бейне, электрондық коммерция, туризм, музыка және тағы да басқалары. Сессиялық ұсыным жүйелерінің көпшілігі пайдаланушы туралы қосымша мәліметтерді (тарихи, демографиялық) қажет етпей, сессия ішіндегі соңғы өзара әрекеттесулердің тізбегіне сүйенеді. Сессиялық ұсынымдарға арналған техникалар негізінен рекурренттік нейрондық желілер, трансформерлер және басқа да терең оқытуға негізделген тәсілдер сияқты генеративтік тізбектелген модельдерге негізделген.
Ұсыныстар жүйелері үшін үдемелі оқыту
Ұсыным мәселесін күшейту арқылы оқыту мәселесінің ерекше жағдайы ретінде қарастыруға болады, онда пайдаланушы – агенттің әрекет ететін орта, ал ұсыным жүйесі сыйақы алу үшін, мысалы, пайдаланушының басуы немесе белсенділігі үшін осыған ұмтылады. Ұсынымдық жүйелер саласында ерекше пайдалы болатын күшейту арқылы оқытудың бір қыры – модельдер мен стратегияларды ұсыным агентіне сыйақы беру арқылы үйрету мүмкіндігі. Бұл, дәстүрлі оқыту әдістерінен, бақыланатын оқытуға негізделген және аз икемді, күшейту арқылы оқыту ұсынымдық әдістері қатысу және пайдаланушы қызығушылығы көрсеткіштері бойынша тікелей оңтайландырылатын модельдерді үйретуге мүмкіндік береді.
Көп критерийлі ұсыным беруші жүйелері
Көп критерийлі ұсыным жүйелері (MCRS) – бірнеше критерий бойынша қалау ақпаратын қолданатын ұсыным жүйелері ретінде анықталады. Бір ғана критерий мәніне негізделген ұсыным әдістерін жасаудың орнына, бұл жүйелер пайдаланушының i нысанына қатысты жалпы қалауын болжауға тырысады, соның ішінде осы жалпы қалауға әсер ететін бірнеше критерийлер бойынша ақпаратты пайдаланып, пайдаланушының зерттелмеген нысандарына баға беруді күтеді. Көптеген зерттеушілер MCRS-ті көп критерийлі шешім қабылдау (MCDM) мәселесі ретінде қарастырады және MCRS жүйелерін жүзеге асыру үшін MCDM әдістерін қолданады. Толық кіріспе үшін осы тарауды қараңыз.
Тәуекелге бейімделген ұсыным беруші жүйелер
Ұсыныс жүйелеріне қатысты қазіргі көптеген тәсілдер контексттік ақпаратты қолданып, пайдаланушыларға ең тиімді мазмұнды ұсынуға бағытталған, бірақ пайдаланушыны қажетсіз хабарламалармен мазалау қаупін ескермейді. Маңыздысы, мысалы, кәсіби кездесулерде, таңертең ерте немесе түнгі уақытта ұсыныстарды жіберу арқылы пайдаланушының ыңғайсыздық сезінуіне әкелетін тәуекелді қарастыру керек. Сондықтан, ұсыныс жүйесінің нәтижелілігі, оның ұсыныс процесіне тәуекелді қаншалықты енгізгеніне байланысты. Бұл мәселені шешудің бір жолы – DRARS жүйесі, ол контекстке бейімделген ұсынысты бандиттік проблема ретінде модельдейді. Бұл жүйе мазмұнға негізделген әдіс пен контексттік бандит алгоритмін үйлестіреді.
Ұялы ұсыным беруші жүйелер
Мобильді ұсыным жүйелері интернетке қол жеткізе алатын смартфондарды пайдаланып, жеке және жағдайға сәйкес ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді. Бұл зерттеудің қиын саласы, себебі мобильді деректер ұсыным жүйелері көбінесе жұмыс істейтін деректерге қарағанда күрделірек. Ол әртүрлі, шулы, кеңістіктік және уақыттық автокорреляцияны қажет етеді, сонымен қатар жарамдылық және жалпыламалық мәселелері бар. Мобильді ұсыным жүйелерінің және болжам нәтижелерінің дәлдігіне әсер ететін үш фактор бар: жағдай, ұсыным әдісі және жеке құпиялылық. Сонымен қатар, мобильді ұсыным жүйелері трансплантация мәселесінен зардап шегеді – ұсыныстар барлық аймақтарда қолданылмайтын болуы мүмкін (мысалы, ингредиенттерінің барлығы қол жетімді емес аймақта рецепт ұсыну дұрыс болмас еді). Мобильді ұсыным жүйесінің бір мысалы – Uber және Lyft сияқты компаниялардың қалада такси жүргізушілері үшін маршруттарды құруға қолданатын тәсілдері. 2007 жылы ең дәл алгоритм 107 түрлі алгоритмдік тәсілдердің жиынтығын қолданды, олар бір болжамға біріктірілді. Жеңімпаздардың айтуынша, Bell және авторлар: «Көптеген болжамдарды біріктірген кезде болжамның дәлдігі айтарлықтай жақсарады. Біздің тәжірибеміз бойынша, бір ғана техниканы жетілдіруге емес, күрт өзгеше тәсілдерді әзірлеуге көбірек күш жұмсау керек. Сондықтан біздің шешіміміз – көптеген әдістердің жиынтығы». Netflix жобасының нәтижесінде вебке көптеген пайда келді. Кейбір командалар өз технологияларын басқа нарықтарға енгізді. Екінші орын алған команданың бірнеше мүшесі RecSys қауымдастығында белсенді жұмыс істейтін ұсыным қозғалтқышы Gravity R&D құрды. Tell, Inc. Netflix жобасының негізінде электрондық коммерция веб-сайттары үшін шешім жасады. Netflix жүлдесі байқауы үшін Netflix ұсынған деректер жинағына қатысты бірқатар жеке құпиялылық мәселелері туындады. Деректер жинағы клиенттердің жеке құпиялылығын сақтау үшін анонимді болғанымен, 2007 жылы Техас университетінің екі зерттеушісі деректерді Интернет кино базасындағы фильмдер рейтингтерімен сәйкестіріп, жеке пайдаланушыларды анықтауға қол жеткізді. Нәтижесінде 2009 жылдың желтоқсанында анонимді Netflix пайдаланушысы Netflix-ті Doe v. Netflix ісінде сотқа берді, Netflix деректер жинағын жариялап, АҚШ-тың бәсекелестік заңдарын және Видео құпиялылықты қорғау туралы заңды бұзды деп мәлімдеді. Бұл, сондай-ақ Федералды сауда комиссиясының алаңдаушылығы, 2010 жылы екінші Netflix жүлдесі байқауын тоқтатуға әкелді.
Predictive accuracy is substantially improved when blending multiple predictors. Our experience is that most efforts should be concentrated in deriving substantially different approaches, rather than refining a single technique. Consequently, our solution is an ensemble of many methods. Many benefits accrued to the web due to the Netflix project. Some teams have taken their technology and applied it to other markets. Some members from the team that finished second place founded Gravity R&D, a recommendation engine that's active in the RecSys community. 4 Tell, Inc. created a Netflix project–derived solution for ecommerce websites. A number of privacy issues arose around the dataset offered by Netflix for the Netflix Prize competition. Although the data sets were anonymized in order to preserve customer privacy, in 2007 two researchers from the University of Texas were able to identify individual users by matching the data sets with film ratings on the Internet Movie Database. As a result, in December 2009, an anonymous Netflix user sued Netflix in Doe v. Netflix, alleging that Netflix had violated United States fair trade laws and the Video Privacy Protection Act by releasing the datasets. This, as well as concerns from the Federal Trade Commission, led to the cancellation of a second Netflix Prize competition in 2010.
Орындау шаралары
Бағалау ұсыныс алгоритмдерінің тиімділігін анықтауда маңызды рөл атқарады. Ұсыныс жүйелерінің тиімділігін өлшеу және әртүрлі тәсілдерді салыстыру үшін үш түрлі бағалау әдісі қолданылады: пайдаланушылар зерттеулері, онлайн бағалау (A/B тестілері) және офлайн бағалау. Дегенмен, көптеген дәстүрлі бағалау өлшемдеріне сын айтылады. Ұсыныс алгоритмінің белгілі бір сынақ деректер жиынтығындағы өнімділігін бағалау өте қиын, себебі нақты пайдаланушылардың ұсыныстарға реакциясын дәл болжау мүмкін емес. Сондықтан, офлайн деректерде алгоритмнің тиімділігін есептейтін кез келген көрсеткіш нақты болмайды. Пайдаланушылар зерттеулері көбінесе шағын масштабта жүргізіледі. Бірнеше ондаған немесе жүздеген пайдаланушыларға әртүрлі ұсыныс тәсілдерімен жасалған ұсыныстар ұсынылады, содан кейін олар қай ұсыныстардың жақсырақ екенін анықтайды. A/B тестілерінде ұсыныстар әдетте нақты өнімнің мыңдаған пайдаланушыларына көрсетіледі, ал ұсыныс жүйесі кем дегенде екі түрлі ұсыныс тәсілін таңдап, ұсыныстарды жасайды. Тиімділік айырбас деңгейі (conversion rate) немесе түрту деңгейі (click-through rate) сияқты жанама өлшемдермен бағаланады. Офлайн бағалаулар тарихи деректерге негізделеді, мысалы, пайдаланушылардың бұрын фильмдерге берген бағалары туралы ақпаратты қамтитын деректер жиынтығы. Ұсыныс тәсілдерінің тиімділігі, деректер жиынтығындағы пайдаланушылардың бағаларын қаншалықты дәл болжауға болатынына байланысты өлшенеді. Рейтинг пайдаланушының фильмді ұнатуын немесе ұнамауын тікелей көрсетеді, бірақ мұндай ақпарат барлық салаларда қолжетімді емес. Мысалы, сілтемелерді ұсынатын жүйелерде пайдаланушылар әдетте сілтемелерге немесе ұсынылған мақалаларға баға бермейді. Мұндай жағдайларда офлайн бағалаулар тиімділіктің жанама өлшемдерін пайдалана алады. Мысалы, зерттеу мақаласының сілтемелер тізіміндегі мүмкіндігінше көп мақалаларды ұсына алатын жүйе тиімді деп есептелуі мүмкін. Алайда, көптеген зерттеушілер мұндай офлайн бағалауды сынға алады. Офлайн бағалау үшін қолданылатын танымал деректер жиынтығында қайталанған деректер бар екені және бұл алгоритмдерді бағалауда қате тұжырымдарға әкелуі мүмкін екені көрсетілді. Көбінесе, мұндай офлайн бағалаулардың нәтижелері пайдаланушылардың нақты қанағаттану деңгейімен сәйкес келмейді. Бұл, әдетте, офлайн оқытудың қолжетімді элементтерге қатысты бағытталғандығымен және офлайн сынақ деректерінің онлайн ұсыныс модулінің нәтижелеріне күшті тәуелділігімен байланысты. Зерттеушілер офлайн бағалау нәтижелерін сақтықпен қарастыру керек деген қорытындыға келді.
Дұрыстан тыс
Әдетте, ұсыным жүйелерін зерттеу ең дәл ұсыным алгоритмдерін табуға бағытталған. Дегенмен, маңызды болып табылатын бірқатар факторлар бар. Әртүрлілік – Пайдаланушылар тізімдегі әртүрлілік жоғары болғанда, мысалы, әртүрлі орындаушылардың туындылары болғанда, ұсыныстарға көбірек қанағаттанады. Ұсынымның тұрақтылығы – Кейбір жағдайларда, жаңа туындыларды көрсетуден гөрі, ұсынымдарды қайта көрсету немесе пайдаланушыларға туындыларды қайта бағалауға мүмкіндік беру тиімдірек. Мұның бірнеше себебі бар. Мысалы, пайдаланушылар ұсынымдарды мұқият қарастыруға уақыт таппағандықтан, олар алғаш рет көрсетілген кезде туындыларды назарға алмауы мүмкін. Құпиялылық – Ұсыным жүйелері көбінесе құпиялылық мәселелерімен айналысуға тиіс, өйткені пайдаланушылар құпия ақпаратты ашуға мәжбүр. Ынтымақты сүзгілеуді пайдаланып пайдаланушы профильдерін құру құпиялылық тұрғысынан қиындық тудыруы мүмкін. Көптеген еуропалық елдерде деректердің құпиялылығына қатысты жоғары мәдениет бар, және кез келген деңгейдегі пайдаланушы профилін енгізуге тырысу тұтынушылардың жағымсыз реакциясына әкелуі мүмкін. Бұл салада жеке өмірге қатысты мәселелер бойынша көптеген зерттеулер жүргізілді. Netflix жүлдесі, әсіресе, оның деректер жиынтығында жарияланған жеке ақпарат үшін ерекше. Рамакришнан және басқалар. жекелендіру мен құпиялылық арасындағы компромистерді кеңінен қарастырып, әлсіз байланыстардың (күтпеген байланыс, оның арқасында жақсы ұсыныстар жасалады) және басқа деректер көздерінің үйлесімі анонимделген деректер жиынтығында пайдаланушылардың жеке басын анықтау үшін қолданылуы мүмкін екенін анықтады. Пайдаланушылардың демографиялық ерекшеліктері – Beel et al. пайдаланушылардың демографиялық ерекшеліктері ұсынымдарға қанағаттану деңгейіне әсер ететінін анықтады. Олардың зерттеуінде егде жастағы пайдаланушылар жастарға қарағанда ұсынымдарға көбірек қызығушылық танытатыны көрсетілген. Беруге қабілеттілік – Пайдаланушылар ұсыным жүйесіне қатыса алса, алаяқтық мәселесін шешу қажет. Кездейсоқтық – Кездейсоқтық – бұл «ұсынымдардың қаншалықты күтпеген екенін» өлшеудің көрсеткіші. Сенім – Егер пайдаланушы жүйеге сенбесе, ұсыным жүйесі оған көп пайда келтірмейді. Ұсыным жүйесі ұсынымдарды қалай жасап, неге нақты туындыны ұсынатынын түсіндіру арқылы сенімді қалыптастыра алады. Белгілеу – Пайдаланушылардың ұсынымдарға қанағаттануы ұсынымдардың белгіленуіне байланысты болуы мүмкін. Мысалы, аталған зерттеуде «Демеушілік» деп белгіленген ұсынымдардың CTR (клік ету көрсеткіші) «Органический» деп белгіленген ұсынымдардың CTR-ынан төмен болды (CTR=5,93%) (CTR=8,86%). Аталған зерттеуде белгісі жоқ ұсынымдар ең жақсы нәтиже көрсетті (CTR=9,87%).
Қайта жаңғыртылуы
Рекомендациялық жүйелерді офлайн бағалау өте қиын, кейбір зерттеушілер бұл мәселенің рекомендациялық жүйелер саласындағы жарияланымдарда қайта жаңғырту дағдарысына әкелгенін айтады. Қайта жаңғырту мәселесі кейбір машиналық оқыту жарияланымдарында жиі кездеседі, бірақ ғылыми жарияланымдардан тыс жерде айтарлықтай әсер етпейді. 2019 жылғы зерттеу жұмысында SIGIR, KDD, WWW, RecSys, IJCAI сияқты жетекші конференцияларда жарияланған, ең жақсы k ұсынымдарын табуға арналған терең оқыту немесе нейрондық әдістерді қолданған бірнеше таңдап алынған мақалалар талданды. Зерттеу авторлары мақалалардың орташа есеппен 40%-дан азын, ал кейбір конференцияларда тіпті 14%-ға дейін қайта жаңғыртуға мүмкіндік болғанын көрсетті. Мақалалар қазіргі зерттеулердегі бірқатар мәселелерді қарастырады және осы саладағы ғылыми тәжірибені жақсартуды ұсынады. Сол әдістерді салыстыру бойынша жүргізілген жақындағы зерттеулер мүлдем басқа нәтижелерге келді, онда нейрондық әдістер ең тиімді әдістердің бірі болып табылды. Терең оқыту және нейрондық әдістер соңғы жылдары өткен бірнеше рекомендациялық жүйелер сын-тестілерінде (WSDM, RecSys Challenge) жеңімпаз шешімдерде қолданылды. Сонымен қатар, нейрондық және терең оқыту әдістері өнеркәсіпте кеңінен қолданылады және мұқият тексеріледі. Констан мен Адомавициус былай деді: "Рекомендациялық жүйелер зерттеу қауымдастығы күрделі дағдарысқа тап болды, онда көптеген мақалалар ұжымдық білімге аз үлес қосатын нәтижелер ұсынады [ ] көбінесе зерттеуді дұрыс бағалау үшін [ ] жеткілікті бағалау болмайды, демек, мағыналы үлес қоса алмайды". Осының салдарынан, рекомендациялық жүйелер туралы көптеген зерттеулерді қайта жаңғырту мүмкін емес деп санауға болады. Сондықтан, рекомендациялық жүйелер операторлары қазіргі зерттеулерде қандай ұсыным әдістерін қолдану керектігі туралы сұраққа жауап беру үшін аз нұсқау алады. Саид пен Беллогин осы салада жарияланған мақалаларды зерттеді, сондай-ақ ұсыныстар үшін ең танымал құралдарды салыстырып, нәтижелерде үлкен сәйкессіздіктерді тапты, тіпті бірдей алгоритмдер мен деректер жиынтығы қолданылғанда да. Кейбір зерттеушілер ұсыным алгоритмдері мен сценарийлеріндегі шағын өзгерістер рекомендациялық жүйенің тиімділігінде үлкен өзгерістерге әкелетінін көрсетті. Олар қазіргі жағдайды жақсарту үшін жеті қадам қажет екенін қорытындылады: Жас буын жасанды интеллектіні (ЖА) рекомендациялық жүйелерге енгізу дәстүрлі ұсыным әдістерінен айтарлықтай дамыды. Дәстүрлі әдістер көбінесе жалпы пайдаланушы трендтеріне немесе мазмұндағы ұқсастықтарға негізделген элементтерді ұсына алатын икемсіз алгоритмдерге сүйенді. Ал, ЖА-мен жұмыс істейтін жүйелер дәстүрлі әдістермен байқалып қалмауы мүмкін үлгілер мен нәзік айырмашылықтарды анықтауға қабілетті. Бұл жүйелер жеке пайдаланушының қалауларына бейімделіп, осылайша пайдаланушылардың жеке қажеттіліктеріне сай келетін ұсыныстар ұсынады. Бұл тәсіл жеке тұлғаға бағытталған, пайдаланушыға ыңғайлы ұсыныстарға қарай бет бұруды білдіреді. Ұсыным жүйелері машиналық оқыту, терең оқыту және табиғи тілді өңдеу сияқты ЖА әдістерін кеңінен қолданады. Бұл озық әдістер жүйе мүмкіндіктерін арттырып, пайдаланушылардың қалауын болжап, жекелендірілген мазмұнды дәл жеткізуге мүмкіндік береді. Әр әдіс өзінің ерекшелігімен қызмет етеді. Келесі бөлімдерде олардың теориясы мен функционалдығы көрсетіле отырып, ұсыным жүйесі қолданатын нақты ЖА модельдері таныстырылады.
Нейро желілері
Жасанды нейрондық желі (ЖНЖ) – адам миын еліктеуге бағытталған терең оқытудың модельдік құрылымы. Олар бір-бірімен байланысқан басқа нейрондардан берілетін ақпаратты қабылдау және өңдеуге жауапты нейрондардың тізбесінен тұрады. Адам миы сияқты, бұл нейрондар кіріс сигналдарына (оқу кірісі және кері таратылған шығыс) байланысты өзгеретін активация жағдайын иеленеді, бұл жүйеге желі оқыту кезеңінде активация салмақтарын реттеуге мүмкіндік береді. ЖНЖ көбінесе «қара қорап» модель ретінде жасалады. Негізгі теориялық компоненттері формалды және қатаң болатын дәстүрлі машиналық оқытудан айырмашылығы, нейрондардың бірлескен әсері толыққанды түсініксіз, бірақ қазіргі заманғы тәжірибелер ЖНЖ-ның болжау күшін көрсетті. ЖНЖ әртүрлі деректерді пайдалану мүмкіндігіне байланысты ұсыныс жүйелерінде кеңінен қолданылады. Кері байланыс деректерінен өзге, ЖНЖ бірлесіп сүзгілеуге оқыту үшін тым күрделі болатын кері байланыссыз деректерді де қамти алады, ал оның ерекше құрылымы ЖНЖ-ға кері байланыссыз деректерден қосымша сигналдарды анықтап, пайдаланушы тәжірибесін жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл – мәтіндік ақпараттың артуына байланысты дамыған салыстырмалы түрде жаңа әдіс. Мысалы, Amazon тұтынушыларының пікірлері. Amazon әр тұтынушының пікірлерін талдайды және басқа тұтынушыларға анықтама үшін тиісті деректерді ұсынады. Соңғы жылдары жасырын семантикалық талдау (ЖСА), жеке мәнді ыдырау (ЖМЫ), жасырын Дирихлет бөлісі (ЖДБ) сияқты әртүрлі мәтілдік талдау модельдері дамытылды. Олардың барлықтары тұтынушыларға дәлірек және жекелендірілген ұсыныстар беруге бағытталған.