Кіріспе

Американдық нацистік пропагандист Фредерик Вильгельм Кальтенбах (29 наурыз 1895 – 1945 қазан) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германиядан нацистік пропаганда таратумен айналысқан неміс тегіндегі америкалық.

Ерте өмір

Кальтенбах Айова штатының Дубуке қаласында дүниеге келді және Айова штатының Ватерлоо қаласында өсті. Оның әкесі Джон Кальтенбах болды, ол 1891 жылы Германиядан АҚШ-қа көшіп келді және 1896 жылы азаматтығын алды. Вотерлоодағы Шығыс орта мектебін бітіргеннен кейін Кальтенбах ағасы Густавпен бірге Германияға велосипедпен саяхатқа барды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, олар сол жерде болды. Олар 1914 жылдың желтоқсанына дейін тыңшылыққа күдікпен ұсталды, содан кейін босатылды. Осы оқиғаға қарамастан, Кальтенбах Германияны және оның халқын жақсы көре бастады. Қайтып келгеннен кейін Кальтенбах Айова штатының Гриннелл қаласындағы Гриннелл колледжіне түсіп, үш жыл бойы оқыды. 1918 жылдың маусым айында ол Жағалау артиллериясында екінші лейтенант болып тағайындалды. Кальтенбах 1919 жылдың сәуір айында АҚШ армиясынан құрметпен босатылды. Ол білімін Айова штатының Мұғалімдер колледжінде жалғастырып, 1920 жылы бакалавр дәрежесін алды. Кальтенбах мұғалім болғанға дейін жеті жыл бағалаушы болып жұмыс істеді. Оның алғашқы оқытушылық қызметі Айова штатының Манчестер қаласында болды. 1931 жылы оған Дубук қаласының аға орта мектебінде бизнес құқығын, экономиканы және дебатты оқыту ұсынылды. 1930 жылдардың басында Чикаго университетінде тарих бойынша магистр дәрежесін алды.

Нацизмге кірісу

1933 жылы Кальтенбах Берлин университетінде стипендия алды және докторлық диссертациясын қорғау үшін екі жылдық еңбек демалысына шықты. Германияда ол нацистік қозғалыстың ынталы жақтасы болды. АҚШ-қа оралған соң Кальтенбах Дубукте сабақ беруді жалғастырды. 1935 жылы ол Гитлер жастары үлгісіндегі ұлдар клубын құрды, ол – Спартан рыцарларының әскери ордені деп аталды. Клубта құпия қабылдау рәсімдері өткізіліп, ұлдар қоңыр түсті әскери киім киеді. Әкелер мен шешелердің алаңдауынан кейін Кальтенбахтың оқыту шарты 1936 жылдың маусымында бұзылды. Содан кейін Кальтенбах Германияға кетіп, еркін жазушы және аудармашы болып жұмыс істеді, кейде «Reichs Rundfunk Gesellschaft» – неміс мемлекеттік радиосында да жұмыс істеді. 1939 жылдың ақпанында ол неміс азаматы Доротея Петерске үйленді және олар АҚШ-та бал айларын өткізді. Кальтенбах нацистік идеологияны қолдауға барлық мүмкіндікті пайдаланды, бірақ 1939 жылдың мамырында Ватерлоодағы Рассел Лэмсон қонақ үйінде берген лекциясында қарсылыққа ұшырағаннан кейін Германияға асығыс оралды. Ол жақын арада нацистік үгіт таратушы болып жұмысқа орналасты. Кальтенбах қарапайым және үйірек стильде сөйледі, ол Германия үшін ағылшын тілінде үгіт-насихат жүргізетін бірнеше адамның бірі болды, олар британдық үгітшілерге ұқсас «Лорд Хи-Хау» деген лақап атымен танылды. Кальтенбах әр бағдарламаны «Айовадағы ескі досым Гарриге сәлем» деп бастап, үгіт-насихаттық хабарларын кеңес түрінде жеткізді, мысалы: «Гарри, ағылшындардың Американы осы соғысқа [Еуропадағы соғысқа] тартуына жол берме».

Елге опасыздық жасады деген айып

1943 жылғы 26 шілдеде Кальтенбах, Макс Отто Койшвиц, Джейн Андерсон ("Джорджия шафалқасы"), Эдвард Делани, Констанс Дрексель, Роберт Генри Бест, Дуглас Чандлер және Езра Паундпен бірге Колумбия округінің үлкен қазылар алқасы мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотқа тартылды.

Нацизмнен көңілі қалды

1943 жылы Кальтенбахтың АҚШ-та мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыптаудан кейінгі айларда оның радио хабарларын тарату жиілігі азайды, ал жетекші американдық хабар таратушы ретіндегі орнын Милдред Гилларс және Дуглас Чандлер есімді екі адам басты. 1944 жылдан бастап Кальтенбахтың денсаулығы нашарлап, жүрек аурулары мен астмадан зардап шегуге басталды. Сонымен қатар, ол Гитлер мен нацизмге көңілі толып, көбінесе хабар таратудан бас тартып, кейде бірнеше айға ереуілге шықты. Бұл оның американдық серіктестерімен араны ушықтырып, қақтығысқа әкелді, әсіресе британдық серіктесі Уильям Джойспен. Мемлекеттік департамент келісім берді және 1948 жылғы 13 сәуірде АҚШ округтік соты Кальтенбахқа қарсы айыптауды қарастырмай қалды.