Кіріспе

1953-1955 жылдары Пәкістанның премьер-министрі болды. Пәкістанның үшінші премьер-министрі. Калькутта университетінің Президенттік колледжінде білім алғаннан кейін, ол саяси мансабын Мұсылман лигасының платформасында бастады және 1940 жылдары сол кездегі премьер-министр Х.С. Сухравардидің Бенгал провинциялық кабинетіне қосылды. 1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін ол сыртқы істер министрлігіне дипломат ретінде кіріп, Бірмадағы Пәкістан елшісі (1948), Канададағы жоғары комиссары (1949–1952) қызметтерін қысқа мерзімге атқарды, екі рет АҚШ-тағы елші және 1959–1962 жылдары Жапониядағы елші болды. 1953 жылы АҚШ-тан Пәкістанға қызметтен қайтарылғаннан кейін, сол кездегі генерал-губернатор сэр Малик Гулам бекіткен тағайындамамен сэр Хваджа Назимуддиннің орнына премьер-министр болды. Оның сыртқы саясаты Пәкістан мен АҚШ арасындағы екіжақты қарым-қатынастарды нығайтуға бағытталды, ал Кеңес Одағымен қарым-қатынастарды екінші орынға қойды. Үндістанмен бейбітшілік орнату үшін ол күшті әскери құрылымды жақтады және Қытаймен қарым-қатынастарды дамытуға жеке үн қосты. Ішкі салада ол 1956 жылы Пәкістанды федералды парламенттік республика еткен конституцияның негізін қалаған танымал саяси формуланы сәтті ұсынды. Оның халыққа бағытталған бастамаларына қарамастан, ол сол кездегі генерал-губернатор міндетін атқарушы Искандар Әли Мирзаның қолдауын жоғалтты, ол оны 1959 жылға дейін қызмет еткен АҚШ-тағы Пәкістан елшісі қызметіне қайта тағайындады. 1962 жылы ол президент Мұхаммед Әйүп Ханның әкімшілігіне Пәкістанның сыртқы істер министрі болып кірді және 1963 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды.

Отбасылық жағдайы және білімі

Мұхаммед Әли 1909 жылғы 19 қазанда Британдық Үндістанның Шығыс Бенгалиясындағы Бакергандж қаласында (қазіргі Барисал) дүниеге келген. Ол Британ монархиясына өте жақын болған, Дханбари навабы атағымен белгілі элиталық және бай аристократ отбасында өскен. «Сахибзада» (сөздік мағынасы – «принц») префиксі оның есіміне Бенгалия патшалығының дәстүрі бойынша, Үндістандағы жеке тұлғаларға берілетін құрметті атау ретінде қосылады. Оның әкесі, Алтаф Әли Чоудхури, Дерби ат жарыстарына, ит көрмелеріне және дене шынықтыру спортына құмар болған. Мұхаммед Әли Богра Богра қаласында өсіп, алдымен жергілікті Гастингс Хаусінде, содан кейін Калькуттадағы медреседе білім алған. Оның екінші некесі елдегі әйелдер ұйымдары арасында көп әйел алуға қарсы кеңінен наразылық тудырды.

Саясат (1930-1947 жылдар)

Саясатқа қатысудан бұрын Богра отбасы Бенгал саясатында ықпалды Навабтар болған, 1930 жылы Мұсылман лигасының партиялық қызметкері ретінде белсенділік танытқан. Ол 1937 жылы Богра сайлау округінен өткен жалпы сайлауда Мұсылман лигасының платформасымен кандидатқа түсіп, Бенгал заң шығару жиналысында оппозицияда отырды. 1946 жылы Хусин Сухраварди оны кабинетіне шақырды, содан кейін ол денсаулық сақтау, қаржы және жергілікті басқару министрлігінің портфелін басқарды. 1949 жылы ол Канадаға Пәкістанның жоғары комиссары болып тағайындалғаннан кейін Бирманы тастап кетті және 1952 жылға дейін дипломатиялық миссияны басқарды. 1952 жылғы АҚШ президенттік науқанына куә болған Богра, Хұсайн Хаққанидің сөзіне сүйенсек, Пәкістанның Кеңес коммунизмін тоқтату шайқасындағы алдыңғы қатардағы мемлекет ретінде бейнелеу арқылы АҚШ-тан экономикалық және әскери көмек алуға болатынын болжады. Ол осы мақсатта Вашингтондағы антикоммунистерге белсенді түрде лобби жасады. Пәкістан саяси айналымында ол Америкаға жақын көзқарастарымен және АҚШ-ты жақсы көретін адам ретінде танылды. Сондай-ақ ол 1952 жылы АҚШ үкіметімен қол қойылған келісім бойынша АҚШ-тың Пәкістанға офицерлік көмек жөнелту жөніндегі кеңесшісін келіссөздер жүргізуге көмектесті. Пәкістан Сыртқы істер министрлігінің қауымдастығында Богра "американдықтардың барлығын шамадан тыс мақтаған адам" ретінде танылды. Ол 1953 жылға дейін Пәкістан елшісі қызметін атқарды, бірақ солшыл әсер күшейгенде және Кеңес Одағына халықтың қолдауы байқалғанда Пәкістанның нақты жағдайына алаңдаушылық білдірді. Пәкістандық тарихшылар оны Пәкістанды Кеңес Одағына қарсы АҚШ одағына қосуға ықпал еткен негізгі тұлғалардың бірі деп жаппай жауапкершілікке тартты. Богра Вашингтондан Карачиге (сол кездегі федералды астана) кеңесу үшін қайта шақырылды, бірақ генерал-губернатор Ғұлам Мұхаммед оны жаңа премьер-министр және Пәкістан Мұсылман лигасының (ПМЛ) президенті етіп тағайындады, бұл партия тарапынан қабылданды. Қысымға ұшырап, тартынғанмен, ол генерал-губернатор Ғұлам Мұхаммедтен бұл жаңа тағайындауды қабылдады, бірақ ол дипломат емес, саясаткер еді және халыққа көп таныс емес еді. Бастапқыда ол жаңа кабинет тағайындалғанға дейін сыртқы істер және қорғаныс министрліктерін өзінде сақтап қалды. Ол сол кездегі қорғаныс министрі Искендер Мырзаны губернатор етіп тағайындады, бірақ бұл тағайындау тек бірнеше ай ғана сарқыды, онда армияның бас қолбасшысы генерал Аюб Хан Қорғаныс министрі, ал зейнеткер генерал-майор Искендер Әли Мирза Ішкі істер министрі болды. Богра АҚШ-пен әскери байланыстарды нығайтуға құштар болды, алайда американдықтар Үндістанмен тығыз қарым-қатынастарын бұзбау үшін сақтық танытты. Оның қызметі кезеңінде ол АҚШ-пен бірнеше келісімдерге қол қойды және екі елді жақындастырды. 1955 жылы премьер-министр Богра Пәкістанды 1955 жылы Индонезияда өткен Бандунг конференциясына қатыстырды, онда Қытай мен Пәкістан арасындағы жоғары деңгейдегі алғашқы байланыс өтті. Богра Үндістанмен Кашмир дауына қатысты. 1953 жылы ол Лондондағы Елизавета II патшайымының таққа отыруына қатысқан кезде премьер-министр Джавахарлал Нерумен кездесті. Мұхаммед Әли Богра премьер-министр Неруды ресми сапармен Карачиге келгенде жақсы қабылдады, ал премьер-министр Богра көп ұзамай Нью-Делиде де осы сапармен келді.

Богра формуласы

Богра формуласы – 1953 жылғы 7 қазанда Конституциялық жиналыс алдында Премьер-министр Богра ұсынған саяси келісім. Премьер-министр хатшылығын басқаруды қолға алғаннан кейін, Богра Конституцияның кодификацияланған нұсқасын жасау – оның басты мақсаты екенін жариялады. Алты ай ішінде ол конституция жобасын дайындауға бағытталған ұсыныс жасады. Алайда, генерал-губернатор Ғұлам Мұхаммед өкілеттіктерін шектеуден қорқып, 1954 жылы Пәкістан әскери және азаматтық бюрократиясының қолдауымен Конституциялық жиналысты таратып, осы келісімге қол жеткізілмеді.

Құрама Штаттардағы елшіліктен босату және қызмет (19551959)

1955 жылғы 4 тамызда Министрлер кабинеті генерал-губернатор сэр Малик Гулам Мұхаммедтің денсаулығының нашарлауына байланысты демалысқа кету туралы өтінішін қабылдады. Олар оның орнына Ішкі істер министрі Искендер Мырзаны таңдады, ол 7 тамызда генерал-губернатор міндетін атқарушы болып ант берді. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай генерал-губернатор м.а. Мирза премьер-министр Бограмен аймақтық теңсіздіктер мәселесінде қайшылыққа түсті, екеуі де бенгалдық болғанымен, Бограны отставкаға кетуге мәжбүр етті, соның нәтижесінде Бограның үкіметі аяқталды. Генерал-губернатор м.а. Мирза Малик Гулам Мұхаммедті де қызметтен босатып, оған саяси жағдайды еске түсіру үшін Ұлыбританияға хабарлама жолдады. Оның орнына генерал-губернатор Мирза Бограны АҚШ-тағы Пәкістан елшісі етіп тағайындады, ал бұрынғы қаржы министрі болған Амжад Алиді елге қайтарды. Сыртқы істер министрі ретінде ол батысқа бағытталған саясатты ұстанды, бірақ 1962 жылғы Қытай-Үнді соғысы кезінде Батыс пен Американың Үндістанды қолдауын көргеннен кейін Кеңес Одағымен қарым-қатынасты жақсартуға тырысты. Осы кезеңде оның денсаулығы нашарлап, Кашмир мәселесі бойынша өтетін кездесуге қатыса алмады, бірақ оның орынбасары Зұлфиқар Әли Бхутто 1962 жылғы 26 желтоқсанда АҚШ-қа барды.

Өлім

Богра 1963 жылғы 23 қаңтарда Даккада қайтыс болды. Саясатшы Аджмал Али Чоудхури көңіл айтып, оның кенеттен қайтысына "терең қайғы" сезімдерін білдірді.