Кіріспе
Түркияның оңтүстігіндегі тау тізбегі Таурус таулары (түрікше: Toros Dağları немесе Toroslar, грекше: Ταύρος) – Түркияның оңтүстігінде орналасқан тау жүйесі, Жерорта теңізі жағалауын Орталық Анатолия жазығынан бөліп тұрады. Бұл жүйе батыстағы Эгирдир көлінен басталып, шығыстағы Евфрат және Тигр өзендерінің бастауларына дейін иінді сызық бойымен созылады. Ол Еуразиядағы Альпид белдеуінің бір бөлігі болып табылады.
The Taurus Mountains (Turkish: Toros Dağları or Toroslar, Greek: Ταύρος) are a mountain complex in southern Turkey, separating the Mediterranean coastal region from the central Anatolian Plateau. The system extends along a curve from Lake Eğirdir in the west to the upper reaches of the Euphrates and Tigris rivers in the east. It is a part of the Alpide belt in Eurasia.
Этимология
Қазіргі атауымен бұл тау тізбегі Полибийдің "Тарихы" еңбегінде Таурос (Taûros) деп еске алынады. Генрих Киперт "Ежелгі география оқулығында" атаудың ежелгі грек тіліне семит (Ежелгі арамей) түбірі טורא (ṭūrā) арқылы қабылданғанын, оның "тау" деген мағынасы бар екенін жазады.
Батыс бұқа
Батыс Таурус таулары Анталия шығанағының айналасында жартышеңбер құрайды. Оған Ақдағлар, Бей таулары, Катранчик тауы, Куючак таулары және Гейік таулары кіреді. Шығыс Ташели жазығы мен Гөксу өзені оны Орталық Таурус тауларынан бөліп тұрады. Көптеген шыңдары бар, олардың ішінде Бей тауларындағы Кизларсивриси тауы – Батыс Таурус тауларының ең биік шыңы.
Орталық бұқа
Орталық Тавр таулары шамамен солтүстік Мерсин облысы мен солтүстік-батыс Адана облысын қамтиды. Орталық Таврдың ең биік нүктесі – Демирказық тауы (3756 м).
Климат
Тауларда Жерорта теңізі климаты басым, жазда құрғақ, қыста жаңбырлы болады. Температура биіктікке қарай өзгереді, төменгі жағалаудағы еңістерде қыс жылы, ал биік тауларда және ішкі аймақтарда суық болады.
Флора мен фауна
Төменгі биіктіктерде мәңгі жасыл емен мен түрік қарағайы (Pinus brutia) өсетін орман және тоғайлар, сондай-ақ маки бұталы алқаптары басым. 1200 метрден жоғары биіктікте қара қарағай (Pinus nigra), Ливан кедрі (Cedrus libani), Таурус шыршысы (Abies cilicica) және арша (Juniperus spp.) өсетін тау орманды аймақтары орналасқан. Биік шыңдарда альпілік шалғындықтар кездеседі. Ежелгі сириялықтар осы таулардағы күрт дауылдарды Тигр және Евфрат өзендерін көтеріп, су тасқынына алып келіп, жерлерін құнарландыратын дауыл құдайы Ададтың ісі деп санаған. Хуриттер, бәлкім, ежелгі Таяу Шығыстың түрлі дауыл құдайларының бастаушылары, қазіргі ғалымдар оларды Тавр тауларындағы ең ерте пайда болған халықтардың бірі деп санайды. Кестельде қола дәуіріне жататын археологиялық қазбалар орны табылды, онда қалайы кенін өндірудің алғашқы дәлелдері анықталған. Ежелгі заманда Киликия қақпалары деп аталған асу Тарс қаласының солтүстігіндегі тау жотасынан өтеді. Түркияның оңтүстігіндегі Аманус таулары үш тектоникалық плитаның бірігуі нәтижесінде қалыптасқан Тавр тауларының бір бөлігі болып табылады. Аманус табиғи шекара саналады: батысында Киликия, шығысында Сирия жатыр. Амания қақпасы (Бахче асуы) сияқты бірнеше маңызды стратегиялық асулар бар. 333 жылға дейін б.з. Исс шайқасында Александр Македонский осы екі асудың арасындағы жағалау төбелерінде Дарий III-ді жеңді. Екінші храм дәуірінде, Уәде етілген жердің географиялық шекарасын нақтылауға тырысқан яһуди авторлары Хор тауын Тавр тауларының Аманус жотасына сілтеме ретінде қарастыра бастады, ол Сирия жазығының солтүстік шекарасын белгілеген.
Рим дәуірінің соңғы кезеңінен қазіргі уақытқа дейін
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия мен Түркияның Таурус таулары арқылы өтетін теміржол жүйесі одақтастар үшін маңызды стратегиялық мақсатқа айналды. Осы аймақ, Осман империясымен соғыс аяқталғандағы келісімде одақтастарға тапсыруға тиіс стратегиялық бақылаудағы нысана ретінде нақты көрсетілген.
Көрікті жерлер
Тауға жаяу серуендеу мен тау шаруасынан басқа, тау қатарында екі шаңғы курорты бар, біреуі Эгирдир және Испарта қалаларынан шамалы қашықтықтағы Давраста, екіншісі Анталия қаласынан Саклыкентте орналасқан. Адана облысының Хачикры ауылындағы Конья-Адана теміржол желісіндегі Варда виадугі – 1910 жылдары немістер салған теміржол көпірі.