Кіріспе

Кубадағы адам құқықтары мәселелері

Кубадағы адам құқықтары адам құқықтары ұйымдарының қатаң бақылауында. Олар Куба үкіметін Куба халқына қарсы жүйелі түрде адам құқықтарын бұзуда, оның ішінде негіссіз қамауға алу және әділетсіз сот процестерін өткізуде айыптайды. Amnesty International және Human Rights Watch сияқты халықаралық адам құқықтары ұйымдары Кубадағы адам құқықтары қозғалысының қызметіне назар аударды және оның мүшелерін, мысалы Оскар Элиас Биске сияқты, саналы түрде тұтқындалғандар деп таныды. Бұған қоса, Кубадағы демократия комитеті, Чехия Республикасының бұрынғы мемлекеттік қайраткері Вацлав Гавел, Испанияның Хосе Мария Азнар және Чилидің Патрисио Айлуин басшылығымен, Куба диссиденттерінің қозғалысын қолдау мақсатында құрылды.

Шолу

Сот процесінің заңды жүргізілуі туралы алаңдаушылық білдірілді. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, 1992 жылға дейін ресми түрде дінсіз мемлекет болған Кубада "бұрынғы жылдарға қарағанда діни сенімді білдіруге көбірек мүмкіндік беріліп, бірнеше діни гуманитарлық ұйымдарға жұмыс істеуге рұқсат берілсе де, үкімет діни институттарды, олармен байланысты топтарды және жекелеген сенушілерді қатаң бақылауда ұстап тұр". Human Rights Watch-тың 2017 жылғы есебіне сәйкес, үкімет сыншыларды, тәуелсіз белсенділерді, саяси оппозицияны және басқаларын қорқытып, ұстау арқылы мазалауды жалғастыруда. Бұл есепте Кубаның Адам құқықтары және Ұлттық келісім комиссиясы – мемлекеттік рұқсаты жоқ және үкімет тарапынан заңсыз деп танылатын тәуелсіз құқық қорғау ұйымы, 2016 жылдың қаңтар-тамыз айларында 7900-нен астам еріксіз ұстау туралы хабарлама алғаны айтылады. Бұл соңғы алты жылдағы ай сайынғы ұстау көрсеткіштерінің ең жоғары деңгейі. Amnesty International-дың 2017-2018 жылдарғы жылдық есебінде де еріксіз ұстаулардың көбеюі, мемлекеттік органдардың кемсітушілікпен жұмыстан босатуы және жеке кәсіпкерлерге сынды үнсіздендіру мақсатындағы қысым көрсетілуі туралы мәлімделді. Білім беру саласындағы жақсартуларға қатысты Amnesty International онлайн және офлайн цензураның салдарынан білім берудегі прогресс бәсеңдегенін хабарлады. Куба тәуелсіз құқық қорғаушылар үшін көбінесе жабық болып қала берді. Еріксіз ұстаулар мен қамауларға қатысты есепте, құқық қорғаушылар мен саяси белсенділердің қысымға ұшырауы, қорқытылуы және еріксіз ұсталуы жиі болатыны айтылды. Кубаның Адам құқықтары және Ұлттық келісім комиссиясы – мемлекет тарапынан ресми мойындалмаған үкіметтік емес ұйым, 2017 жылы 5155 еріксіз ұстауды тіркеді, бұл 2016 жылғы 9940 ұстаудан кем. Куба әйелдер құқықтары мәселесінде аймақтық көшбасшы болып табылады.

Тарих

Испания отарлау кезінде жергілікті халықтардың қысымға ұшырағанын дін қызметкері Бартоломе де лас Касас егжей-тегжейлі жазған. Кейіннен 300 жылдан астам уақыт бойы Африкалық құлдарды аралға тасымалдау Ұлыбританияның әскери араласуына және «бұл зұлматтарға тоқтам салуға» себеп болды. Куба 1902 жылы тәуелсіздік алғаннан бері, Кубаның түрлі үкіметтері аралдағы адам құқықтарын бұзуы үшін Куба ішінде де, халықаралық деңгейде де түрлі топтар тарапынан сыналып, айыпталып келді. Кубада испан отарлау дәуірінің соңғы кезеңінде аралдағы адам құқықтары халықаралық алаңдаушылық тудырды. 1898 жылы аймаққа сапар шеккен АҚШ сенаторы Редфилд Проктор «испан бекіністерінде», яғни концентрациялық лагерьлерде 200 мыңға жуық кубалық аштықтан және аурудан қайтыс болды деп бағалады. Бұл мәселе АҚШ-та испан-американ соғысына қолдау табуға ықпал етті. Тәуелсіздік алғаннан кейін және тұрақсыз кезеңнен соң, 1924-1933 жылдар аралығында Герардо Мачадоның капиталистік үкіметі авторитарлық болып шықты. Мачадо өзінің билігін Фульгенсио Батиста 1933 жылы Мачадоны құлатқан төңкеріс аясында сержанттар көтерілісі деп аталатын көтеріліске дейін ұзартты. Батиста содан кейін 1940 жылы өзі президент болып сайланғанға дейін бірнеше марионеттік президенттердің артында тұрған күшті тұлға болды. Хью Томас айтуынша, Мачадодан кейінгі кезеңде зорлық-зомбылықпен жазалаулар, жаппай линчтеулер және бүкіл арал бойынша жемқорлық пен гангстеризмнің нашарлауы байқалды. 1940 жылдан бастап Кубада Фульгенсио Батиста (1940-1944 жылдар аралығында президент болған) 1952 жылдың 10 наурызында әскери қолдаумен төңкеріс жасағанға дейін көппартиялық сайлау жүйесі болды. Халық арасындағы наразылықты басу үшін, ол кейіннен студенттердің жиі ұйымдастырған наразылықтары мен демонстрациялары арқылы көрініс тапты. Батиста бұқаралық ақпарат құралдарына қатаң цензура енгізді, сондай-ақ оның коммунистік қызметтерді басу бюроын құпия полицияны кең ауқымды зорлық-зомбылық, азаптау және қоғамдық өлім жазаларын орындау үшін пайдаланды. Бұл кісі өлтірулер 1957 жылы социалистік идеялардың ықпалы күшейген сайын артты. Көптеген адамдар қаза тапты, олардың саны жүздегеннен 20 мыңға дейін жетеді. 1960 жылдың 6 қазанында сенатор Джон Ф. Кеннеди АҚШ президенттігіне сайлау кампаниясының кезегінде Батистаның АҚШ үкіметімен қарым-қатынасын сынап, Айзенхауэр әкімшілігін оны қолдағаны үшін айыптады: «Фулхенсио Батиста жеті жылдың ішінде 20 000 кубалықты өлтірді және демократиялық Кубаны толыққанды полиция мемлекетіне айналдырып, әрбір жеке адамның бостандығын жойды. Бірақ біздің оның режиміне көрсеткен көмегіміз бен саясатымыздың тиімсіздігі Батистаға өзінің террорлық билігін қолдау үшін АҚШ-тың атын пайдалануға мүмкіндік берді. Әкімшілік өкілдері Батистаны мақтап, оны берік одақтас және жақсы дос деп атады, осы уақытта Батиста мыңдаған адамдарды өлтіріп, азаттықтың соңғы іздерін жойып, кубалықтардан жүздеген миллион доллар ұрлап жатқанда, біз еркін сайлау өткізуді талап ете алмадық». 1958 жылы «Time» журналында былай деп жазылды: «Кубаның фанатикалық, нашар қаруланған көтерілісшілері өткен аптада президент Фульгенсио Батистаны азаматтық төңкерістің ең үлкен қаруы – жалпы ереуілмен құлатуға тырысты. Фульгенсио Батиста ереуілге дайындық жасап, ереуілшілерді өлтіргендерге иммунитет беру арқылы және дүкендерін жапқан жұмыс берушілерді түрмеге қамаумен қорқытты». Ереуіл кезінде жауынгерлер мен жастар қару ұрлап, бомбалар лақтырды (олардың бірі газ құбырына от шығарған болуы мүмкін), содан кейін қақтығыстарда бірнеше адам қаза тапты. 1959 жылы Фидель Кастро және оның күштері Батистаны биліктен ығыстырды. Осы кезде сот және саяси процестерде түбегейлі өзгерістер болды. Осы кезеңде тиісті сот процесіне қатысты алаңдаушылықтар білдірілді. АҚШ-та құрылған «Куба Ұлттық Татуласу қозғалысы», Куба қоғамын талқылау үшін платформа ретінде әрекет ететінін мәлімдейтін ұйым, революциядан кейін адам құқықтарын талдау кезінде күрделі факторлар бар екенін егжей-тегжейлі түсіндірді. 1960 жылдары Куба үкіметі мен қарулы оппозиция арасындағы Эскамбре көтерілісі деп аталатын зорлық-зомбылық қарсыластар жалғасты, бірақ 1970 жылдардың басында азайды. Топтың айтуынша, халықаралық адам құқықтары қозғалысы 1970 жылдары өркендеген кезде, ең ауыр қуғын-сүргін кезеңі аяқталды, бұл кезеңді партиялық емес ретроспективті бағалауды қиындатады. Татуласу қозғалысы сондай-ақ, құқық бұзушылықтар туралы есептерді бағаудың қиындықтарын, олар көбінесе партиялық бағыттар бойынша бөлінетінін атап көрсетті. Ұйымның мәлімдемесіне сәйкес, Куба эмигранттары, көбінесе Куба үкіметін бірінші болып айыптаған, көбінесе антикоммунистік идеологияны ұстанды және басқа режимдер жасаған бұзушылықтарға көз жұмды, ал көптеген солшыл бақылаушылар кубалық құрбандардың талаптарына тиісті назар бермеді. 1959 жылы билікке келгеннен кейін Фидель Кастроның үкіметі өте тиімді қуғын-сүргін машиналарын құрды, деп мәлімдейді Human Rights Watch. 1959 жылдың қыркүйегінде Вадим Кочергин (немесе Кочергин), КГБ агенты Кубада көрінді. Кубалық Хорхе Луис Васкес, Шығыс Германияда түрмеге қамалған, Шығыс Германияның құпия полициясы Штази Куба Ішкі Істер министрлігінің (MININT) қызметкерлерін оқытқанын мәлімдеді.

Саяси жазалаулар

Революциядан бері Куба үкіметі атынан саяси жазалаулардың нақты санын анықтау үшін әртүрлі есептер жасалды. 1959 жылдың қаңтар-ақпан айларында Кастро үкіметі 300-ден астам Батиста шенеунігін атқылады, Латын Америкасы тарихшысы Томас Э. Скидмор 1959 жылдың алғашқы жартыжылдығында 550 адам атқыланғанын мәлімдейді. 1961 жылғы сәуірде UPI агенттігі 1959 мен 1961 жылдар аралығында "Кастроның ату отрядының алдында 700-ге жуық адам қаза тапқанын" хабарлады. Саяси және әлеуметтік көрсеткіштердің әлемдік анықтамалығы 1958–1967 жылдар аралығында 2113 саяси жазалау орындалғанын, ал 1970 жылға дейін "шамамен" 5000 адам атқыланғанын көрсетті. Куба үкіметі мұндай шараларды соғыс қылмыскерлері және басқаларына қатысты өлім жазасын қолдану Нюрнберг процесінде одақтастар бұрын қолданған тәртіпке сәйкес келуімен негіздеді. Кейбір кубалық ғалымдар үкімет Батиста режимімен жұмыс істеген азаптаушыларға, террористерге және басқа қылмыскерлерге қатысты қатаң заңдар қабылдамағанда, халықтың өз қолдарымен әділдік орнатуы мүмкін еді деген пікірде.

Қылмыстық еңбек лагерлері мен тұтқындарды қорлау

1987 жылы Парижде Кубаға қатысты "Трибунал" өтті, онда Кубаның түрме жүйесінің бұрынғы тұтқындары халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарына куәліктер берді. Жиналысты АҚШ қаржылаған "Қарсылық Интернешнл" және "Кубадағы адам құқықтары жөніндегі комитеттер коалициясы" атты антикоммунистік ұйым демеушілік етті. Трибуналда халықаралық төрешілер алдында ұсынылған куәліктер Куба түрмелерінде және "қиын еңбек лагерьлерінде" азаптаулар жүйелі түрде болғанын көрсетті. Азаптаулар ұрып-сапалау, биологиялық тәжірибелер (соның ішінде диеталық шектеулер), қатыгездікпен жүргізілген тергеулер және санитарлық талаптарға жатпайтын жағдайлардан құралды. Төрешілер қасақана тұтқындау, қорғаушысыз және жариялылықсыз әскери соттың үкімі, тұтқындардың жеткілікті тамақ, киім және медициналық көмексіз қиын еңбек лагерьлерінде ұзақ уақыт болуы, сондай-ақ тоғыз жастан асқан балаларды тұтқындау туралы айыптаулармен келісті. Сенімсіз дереккөз: sure=y

Психиатрияны саяси мақсатта пайдалану

Куба 1959 жылы премьер-министрі Фидель Кастро билікке келгеннен кейін АҚШ елімен қарым-қатынасын үзіп, саяси жағынан Кеңес Одағымен байланыста болды. Бірақ, 1980-жылдардың соңына дейін елде психиатрияны саяси мақсатта пайдалану туралы айтарлықтай шағымдар тумады. Americas Watch және Amnesty International ұйымдары саяси тұтқындардың негізсіз ауруханаға жатқызылуы және оларға дұрыс қаралмауы мүмкіндігі туралы есептер жариялады. Есепте былай делінген: «Фидель билікке келгеннен кейін тұтқындалған ондаған саяси тұтқындар әлі де түрмеде отыр, ал Рауль өзінің негізгі құқықтарын қорғауға батыл болғандарды қамау үшін қатаң заңдар мен жалған сот процестерін пайдаланды». АҚШ үкіметі қаржылай қолдайтын Freedom House Кубаны «Еркін емес» деп санайды және «Куба – Америкадағы саяси құқықтар мен азаматтық бостандықтарды кеңінен бұзуы үшін Freedom House ұйымының «Ең нашарлардың ішіндегі ең нашарлары: әлемдегі ең репрессивті қоғамдар» тізіміне тұрақты түрде кіретін жалғыз ел» екенін атап көрсетеді. 1991 жылы ішкі бақылауды күшейтуге бағытталған екі жаңа механизм пайда болды. Коммунистік партия басшылары Сақтық пен қорғаудың біртұтас жүйесін (Sistema Unico de Vigilancia y Protección, SUVP) құрды. Жедел әрекет бригадалары (Brigadas de Acción Rapida, сондай-ақ Жедел жауап бригадалары немесе Brigadas de Respuesta Rápida) диссиденттерді бақылап, олардың үстінен қадағалау жүргізеді. Оппозицияның белгілі кубалық өкілдеріне Ақ киімді әйелдер (ой еркіндігі үшін Сахаров сыйлығының иегерлері), Адам құқықтары орталығы, кубалық қоғамдық қайраткер Хесус Пермуй, Марта Беатрис Роке, Нобель бейбітшілік сыйлығына үміткер және Сахаров сыйлығының лауреаты Освальдо Пая, сондай-ақ Оскар Элиас Бискет және Хорхе Луис Гарсия Перес «Антунес» жатады. 2019 жылдың 18 қазанында АҚШ Сауда департаменті Кубаның нашар адам құқығы көрсеткіштері мен Венесуэла үкіметін қолдауына байланысты елге қарсы жаңа санкциялар салатынын мәлімдеді. АҚШ Мемлекеттік департаменті жасаған басқа бір мәлімдемеде Хосе Дэниел Феррердің әлі де қамауда екені айтылды. Кубаның Патриоттық одағының (UNPACU) төрағасы Феррер кубалық билік тарапынан ұсталды, оның қайнап жатқан жері әлі белгісіз.

Цензура

Куба 1948 жылы Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияда тізілген азаматтық және саяси құқықтарды ресми түрде қабылдады. Декларациядағы негізгі принциптердің бірі – сөз және пікір еркіндігіне баса назар аудару еді. 1992 жылғы Куба конституциясына сәйкес, сөз еркіндігіне «социалистік қоғамның мақсаттарына сәйкес» рұқсат берілді, ал көркемдік шығармашылық «оның мазмұны революцияға қайшы келмесе» қана мүмкін болды. 2019 жылғы Куба конституциясы бұл тілді жойды. 2008 жылы «Шекарасыз репортерлер» ұйымы жасаған баспасөз еркіндігі индексінде Кубаның көрсеткіші төменгі сатыда болды. Журналистерді қорғау комитеті Кубаны әлемдегі ең көп цензураға ұшыраған он елдің бірі деп атады. Адам құқықтары жөніндегі топтар мен халықаралық ұйымдар бұл ережелер сөз еркіндігін мемлекетке бағындырады деп санайды. Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссия былай бағалайды: «Конституцияның осы бабына сәйкес сөз еркіндігі құқығының іске асырылуы екі маңызды фактормен реттеледі: біріншіден, коммунистік мемлекеттің сақталуы мен нығаюы; екіншіден, биліктегі топқа қарсы кез келген сынды басу қажеттілігі». Amnesty International халықаралық ұйымы БАҚ-тың толығымен мемлекеттік меншікте болуы сөз еркіндігін шектейді деп мәлімдейді. Осылайша, сөз еркіндігі құқығының іске асырылуы мемлекеттік бақылаудан тыс бұқаралық ақпарат құралдарының болмауымен шектеледі. Human Rights Watch былай дейді: «Адам құқықтарын бақылауды заңды қызмет деп мойындамау арқыты үкімет жергілікті адам құқықтары жөніндегі топтарға заңды мәртебе бермейді. Бұл топтарға қатысты адамдар жүйелі түрде мазақтауға ұшырайды, үкімет олардың адам құқықтарының жағдайын құжаттауына кедергі келтіреді. Сонымен қатар, Human Rights Watch және Amnesty International сияқты халықаралық адам құқықтары жөніндегі ұйымдарға Кубаға фактілерді зерттеу миссиясын жіберуге тыйым салынған. Бұл әлемдегі Халықаралық Қызыл Крест комитетінің түрмелеріне кіруіне рұқсат бермейтін азау елдердің бірі». Дегенмен, «Кубаға көз» және Cubalog.eu сияқты белсенділер желілері «азаттық аралындағы» адам және азаматтық құқықтардың нақты жағдайы туралы хабардарлықты арттыру мақсатында жұмысын жалғастыруда, сондай-ақ Еуропалық Одақтан және оның мүше елдерінен Кубаға қатысты сыртқы саясатында жауапкершілікпен қарауды сұрауда. Қаржылық қолдау мен құқықтық көмекті шетелдік үкіметтік емес ұйымдар EU Cuba Network аясында көрсетеді. Үкімет бекітпеген жаңалықтарды ресми түрде тарату жүйесін құруға алғашқы әрекет 1993 жылы жасалды. Тәуелсіз, цензураланбаған жаңалықтар агенттігін құру жолындағы күш-жігерді кубалық адам құқықтары жөніндегі белсенді, кейін Христиан-демократиялық қозғалыстың президенті болған Хесус Пермуй бастады. Шетелдік журналистер жүйелі түрде Кубадан қуылды, мысалы, Gazeta Wyborcza газетінің танымал журналистері Анна Биконт және Северин Блумштахн 2005 жылы елден шығарылды.

Жиналуды шектеу

2005 жылы Human Rights Watch "Кубада жиналыс еркіндігі қатаң шектелген, ал саяси оппозиция өкілдеріне үлкен топтарда жиналуға тыйым салынған" деп мәлімдеді. Куба үкіметі тек бір ғана ұлттық кәсіподақ орталығын – Central de Trabajadores de Cuba (CTC) – мойындайды. Үкімет тәуелсіз кәсіподақтарды ашық түрде тыйым салады, еңбек қозғалысының белсенділері жүйелі түрде мазақталады және ұсталады, ал тәуелсіз кәсіподақ құруға тырысқан лидерлер түрмеге жабылды. Ереуілге құқық заңмен қорғалмайды.

Қоғам

2001 жылы Освальдо Пая Сардиньяс және Христиандық азаттық қозғалысынан басқалар, Варела жобасы аясында, Куба Конституциясындағы азаматтардың бастама құқығын пайдаланып, ұлттық референдум өткізуге тырысты. Егер үкімет мақұлдап, халық дауысымен бекітілгенде, түзетулер бірлесу еркіндігі, сөз бостандығы, баспасөз бостандығы және жеке кәсіп ашу сияқты мәселелерді қамтитын еді. Ұлттық Ассамблея бұл петицияны қабылдамады, жауабында социализмді конституцияның өзгермейтін бөлігі ретінде қолдау үшін референдум өткізілді, үкіметтің мәлімдемесіне сәйкес, сайлаушылардың 99% қолдауын алды. Тағы бір маңызды жоба – Азаматтық қоғамды дамыту Ассамблеясын құру. Кубадағы Азаматтық қоғамды дамыту Ассамблеясы – 365 тәуелсіз азаматтық қоғам ұйымының коалициясы, олардың мақсаты – «демократиялық мәдениетті қалыптастыру», «әлеуметтік қозғалысты дамыту», Ассамблея ұйымдастырылуын күшейту, азаматтық қоғамды дамыту үшін ұйымдар арасында байланыс орнату, кедейлікпен күресудің барлық мүмкін құралдарын пайдалану және қоғамның тұрмыс жағдайын жақсартуға ұмтылу, Куба тарихының экономикалық, әлеуметтік және саяси аспектілерін қамтитын толық білімін дамыту, табиғи ресурстар мен экожүйені қорғауға және сақтауға бағытталған іс-шаралар мен жобаларды жүзеге асыру, сондай-ақ еңбек құқықтарына қатысты нағыз мәдениетті насихаттау. Ассамблеяның тұңғыш отырысы 2005 жылдың мамыр айында өтті.

Өлiм жазасы

Куба 1999 жылы капиталдық жаза қолдануды тоқтатты. Дегенмен, 2003 жылы он адамнан тұратын топтың үш мүшесі паромды қақпалағаны үшін аталған жазаға кесілді. Қашқындар Флоридаға жетуге тырысты, бірақ мақсаттарына дейін жарты жолда отындары таусылып қалды. Екі күндік қақтығыстан кейін, жағалау күзетінің катерлері паромды Куба портына отын алу үшін сүйреп әкелді; алайда, кемеден кешіккендер секіріп түсе бастағанда, билік қақпалағандарды басып алып, бақылауды қайта орнатты. Тағы төрт ер адам өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал қалған үш әйел 1-5 жылға түрмеге жабылды.

Қауіпсіздік актілері

Адам құқықтары жөніндегі ұйымдар, Amnesty International-дың ішінде, Куба билігі "Жамандау актілері" (actos de repudio) деп атаған нәрсеге ұзақ уақыттан бері сын айтып келеді. Бұл актілер үлкен топтағы азаматтардың Кубалықтарды, оларды контрреволюционерлер деп есептейтін адамдардың үйлеріне сөздік шабуыл жасау, қорқыту, кейде физикалық күш қолдану, тастар және басқа да заттар лақтыру арқылы жүзеге асырылады. Адам құқықтары жөніндегі ұйымдар мұндай актілердің көбінесе қауіпсіздік күштерімен тым жақын байланыста жасалатынын, ал кейде Революцияны қорғау комитеттері немесе Жедел ден қою бригадаларының қатысуы мүмкін деп күдіктенеді.

Ерекше сана тұтқындары

1960 жылы Армандо Вальладарес қоғамдық орындарға бомбалар орналастырды деген айыппен сотталып, отыз жылға бас бостандығынан айырылды. Ол және оның қолдаушылары Кастро жақтастары айтқандай, ол ешқашан Батиста полициясының құрамына кірген емес, ал түрмеге қамалуының себебі – Кастро үкіметіне қарсы айқын оппозициясы болды деп мәлімдейді. Вальладарес түрмедегі зұлсалықтарға наразылық ретінде аштан өлген кезде қиналып, қорланғанын айтады; күзетшілер оған су бермей, аңғырғанша аузына және бетіне зәр тастағандарын мәлімдейді. Сонымен қатар, ол ең ұзақ аштықтан кейін мүгедектер коляскасын қажет еткенін айтады. Куба үкіметі екі мәлімдемені де жоққа шығарды және Регис Дебрайға Вальладарес тұрып, жүріп жатқанын көрсететін бейнедәлелдер ұсынды. Вальладарес жиырма екі жылдық мерзімінен кейін, Франция президенті Франсуа Миттеранның араласуының нәтижесінде түрмеден босатылды. Консервативті жазушы Дэвид Хоровиц Вальладаресті "Адам құқықтарының батыры" деп атады. 1973 жылы гомосексуал жазушы Рейнальдо Аренас Кубада цензурадан қашу үшін шетелде жариялағандығы үшін "идеологиялық бұрмалау" айыбымен сотталып, түрмеге қамалды. Ол түрмеден қашып, Кубадан дөңгелектің ішкі бөлігімен теңізге түсіп кетуге тырысты. Әрекет сәтсіз аяқталып, Ленин паркіне жақын тұтқындалды және Эль-Моро қамалына, қылмыскерлер мен зорлаушылармен бірге қамалды. 1980 жылы Кубадан қашып шыққаннан кейін Аренас Куба үкіметі кезінде бастан өткен қорқынышты жағдайларды "Antes que anochezca" (1992) автобиографиясында, ағылшын тіліне аудармасы "Before Night Falls" (1993) сипаттады. 1998 жылдың 28 тамызында Гавана соты Демократиялық ынтымақтастық партиясының мүшесі Рейнальдо Альфаро Гарсианы "жау үгітін тарату" және "қалтақ сөздер тарататындық" үшін үш жылға бас бостандығынан айырды. Кубалық дәрігер Дези Мендоса Сантьяго-де-Кубадағы денге қызуының эпидемиясына Кубаның жауабын сынаған мәлімдемесі үшін түрмеге жабылды, ол бірнеше өлімге себеп болды деп мәлімдеді. Доктор Мендоса бұған дейін үш жыл бұрын тәуелсіз медициналық қауымдастық құрғаны үшін Кубалық ауруханадан жұмыстан шығарылған еді. Кейіннен денсаулығы нашарлағандықтан елден кету шартымен босатылды. Медицина ғылымдарының докторы Оскар Элиас Биске Кастроға қарсылық білдіргені үшін 25 жылға бас бостандығынан айырылды. 2003 жылдың басында Кастро үкіметіне қарсы оппозициялық журналистер, кітапханашылар және басқа да қарсыластардан ондаған адамдар қысқаша сот процесінен кейін, кейбіреулері 20 жылдан астам мерзімге сотталды, олардың АҚШ-тан үкіметке қарсы әрекеттер үшін қаржы алғандығы айыпталды. Amnesty International ұйымының "Куба: негізгі бостандықтар әлі де қауіпте" атты есебі Куба билігінен "барлық саналы тұтқындарды дереу және ешқандай шартсыз босатуды" және "сөз бостандығын, жиналыс және қауымдастық бостандығын шектейтін барлық заңнаманы жоюды, сондай-ақ диссиденттерді, журналистерді және адам құқықтарын қорғаушыларды мазақтау мен қорқытуды тоқтатуды" талап етеді. Хорхе Луис Гарсия Перес 2007 жылдың сәуір айында 17 жыл 34 күн мерзімін өтегеннен кейін, 25 жасында Фидель Кастроға қарсы ұрандар айқайлағаны үшін түрмеден босатылды. Гарсия Антунес билік оны қант қымыз егістіктерін өртеп, саботаж жасау, "жау үгітін" тарату және заңсыз қару ұстаумен айыптап, саботаж жасады деп айыптады. Amnesty International ұйымы "сенуші тұтқын" деп жариялап, "тезірек және ешқандай шартсыз" босатуды талап еткен доктор Ариэль Руис Уркиола. 2020 жылдың 2 қыркүйегінде Article 19, Соғыс және бейбітшілік туралы ақпарат беру институты және Amnesty International Куба үкіметін саналы тұтқын және тәуелсіз журналист Роберто Кинонес Хасесті дереу босатуға шақырды. 2019 жылдың тамызында сотқа қаралғаннан кейін ол тәуелсіз журналист ретінде жұмыс істегені үшін қарсылық көрсеткені және мойынсұнбағаны үшін бір жылға бас бостандығынан айырылды.

Әйелдер құқықтары

Куба әйелдер құқығы саласында аймақтық лидер болып табылады. Репродуктивтік құқықтар тұрғысынан қарағанда, кубалық әйелдер екі жылға дейін демалысқа шығуға және аборт жасауға тегін қол жеткізеді.

Азаптау

2005 жылы бірнеше Нобель сыйлығының лауреаттарын қоса, мәдениет қайраткерлерінің тобы Кубаны қорғау үшін The Guardian газетінде жарияланған үндеуге қол қойды. Олар: «АҚШ үкіметінің Кубадағы адам құқықтары бойынша өзін судья етіп тағайындауға моральдық құқығы жоқ. 1959 жылдан бері Кубада жоғалып кеткендердің, азапталғандардың немесе соттан тыс жазаланғандардың бірде-бір дерегі тіркелген жоқ. Экономикалық блокадаға қарамастан, елдегі денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет деңгейі халықаралық тұрғыдан мойындалған», – деген пікір білдірді. Бұл үндеуге, мысалы, Ригоберта Менчу Тум, Адольфо Перес Эскивель, Хосе Сарамаго, Клаудио Аббадо, Ману Чао, Уолтер Саллес, Надин Гордимер, Гарольд Пинтер, Тарик Али, Гарри Белафонте, Дэнни Гловер, Эрнесто Карденаль, Элис Уокер, Рамси Кларк және Даниэль Миттеран сияқты тұлғалар қол қойған.

Растық қатынастар

Эстебан Моралес Домингуес өзінің "Кубадағы нәсілдік проблеманың сын-қатерлері" (Fundación Fernando Ortiz) атты кітабында институционалды нәсілшілдікке тоқталды. "Революциядан кейінгі Кубадағы нәсілдік саясат" коммунистік Кубада кең таралған нәсілдік саясатты зерттейді. Энрике Паттерсон "Майами Геральд" газетінде расаны "әлеуметтік бомба" деп сипаттап, былай дейді: "Егер Куба үкіметі қара нәсілді кубалықтарға өз мәселелерін [билік органдарына] ұйымдастырып, көтеруге рұқсат берсе, тоталитаризм құлап қалар еді". Бұл мәселе бойынша көп жазған Карлос Мур: "Кубада раса туралы әңгіме қозғасаң, түрмеге түсесің, бұл айтылмаған қауіп. Сондықтан Кубадағы күрес өзгеше. Азаматтық құқықтар қозғалысы болуы мүмкін емес. Бірден 10 мың қара нәсілді адам қаза табар еді" дейді. "Директорио Демократико Кубано" мәлімдемесінде: "Менің елімде қара нәсілді адамның революцияға қарсы шығуына ешқашан жол берілген емес. Сотта тері түсім жағдайды ушықтырды. Кейін түрмеде күзетшілердің зорлық-зомбылығына ұшырағанда, олар мені әрдайым қара деп атады". Өмір сүру ұзақтығы тұрғысынан қарастырғанда, ақ емес кубалықтардың өмір сүру ұзақтығы ақ нәсілділерден бір жыл ғана кем болды, ал барлық нәсілдік топтар үшін өмір сүру ұзақтығы шамамен бірдей болды. Денсаулық сақтауға қолжетімділік (әсіресе нәресте өлімі көрсеткіші), тамақтану және білім берумен байланысты әлеуметтік әл-ауқаттың маңызды көрсеткіші ретінде, Кубадағы нәсілдік айырмашылық өмір сүру ұзақтығында Бразилиядағы (шамамен 6,7 жыл) және АҚШ-тағы (шамамен 6,3 жыл) осындай көпұлтты, бай елдердегі көрсеткіштерден айтарлықтай төмен болды. Ұлттық басшылық саласында революцияға дейінгі кезеңнің іздері түс мәселесінде әлі де көрініс береді, афрокубалықтар әлі де өкілдікке толыққанды теңдікке қол жеткізе алмады. Дегенмен, 1970 жылдардан бастап реформалар енгізілді, Кастро "афрокубалық саяси өкілдердің санын арттыруға жұмыстанды, нәтижесінде Мемлекеттік кеңестегі қара нәсілді мүшелердің үлесі 1976 жылы 12,9% болса, 2003 жылға қарай 25,8% -ға жетті".

Қара көктем

2003 жылдың наурыз айында Куба үкіметі ондаған адамды (оның ішінде өзін журналист деп таныстырғандар мен адам құқықтарын қорғайтын белсенділерді) қамауға алды және оларды Гаванадағы АҚШ мүдделері бөлімінің басшысы Джеймс Кейсонмен байланысқа түскені үшін мемлекетке қарсы қызмет етуде айыптады. Айыпталушылар сотталып, 15 жылдан 28 жылға дейін түрме жазасына кесілді. Барлығы 75 адам ұзақ мерзімге сотталды, орташа есеппен әрқайсысы 17 жылдан түрмеде отыруға міндеттелді. Сотталғандардың арасында Рауль Риверо, Марта Беатрис Роке және Оскар Элиас Биске де болды. Amnesty International бұл сот процестерін «ұдайы және айқын әділетсіз» деп сипаттады. Кубаның сыртқы істер министрі Фелипе Перес Роке бұл айыптауларды жоққа шығарып, былай деді: «Кубаның өзін қорғауға және басқа елдер сияқты, өз халқы мен аумағына зиян келтіру үшін шетелдік күшпен ынтымақтасқандарды жазалауға құқығы бар». Сот барысында айыпталушылардың АҚШ мүдделері бөлімінен қаржы алғанына қатысты дәлелдер ұсынылды. Кубалық шенеуніктер бұл қаржының мақсаты Куба мемлекетін әлсірету, ішкі тәртіпті бұзу және Куба экономикасына нұқсан келтіру болғанын мәлімдеді. Кейсон Кубада ешкімге қаржы ұсынбағанын жоққа шығарды. 2004 жылдың 29 қарашасында Куба үкіметі 2003 жылдың наурыз айында қамауға алынғандардың үшеуін – Оскар Эспиноса Чепе, Марсело Лопес және Маргарито Брошені босатты. Бұл қадам Испания елшісі мен Куба сыртқы істер министрі арасындағы кездесуден кейін жасалды. Келесі күндері тағы төрт диссидент босатылды: Рауль Риверо, Освальдо Альфонсо Вальдес, Эдель Хосе Гарсия және Хорхе Оливера. Бұрын жеті басқа тұтқын денсаулығының нашарлауына байланысты босатылған еді.

Кубада ЛГБТ құқықтары

Кубада лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер адамдардың құқықтары уақыт өте келе үлкен өзгерістерге ұшырады, 20 ғасырдың көп бөлігінде кең таралған кемсітушіліктен бастап, қазір Латын Америкасындағы ең прогрессивті ЛГБТ саясатының бірі деп есептеледі.

Азық-түлік

1960 жылдары мыңдаған гомосексуалистер, Ехоба куәгерлері, сана-сезіміне қарсы әрекет етушілер және диссиденттер UMAP лагерьлерінде міндетті әскери қызметке тартылды, онда олар саяси "қайта тәрбиелеуге" ұшырады. Әскери командирлер тұтқындарды қатыгездікпен ұрып-сапқылап, қинады. Карлос Альберто Монтанер былай дейді: "Осындай бұрмалаушылықтарды "түзету" үшін мәжбүрлі еңбек лагерьлері дереу құрылды. Сөздік және физикалық зорлық-зомбылық, шашты қырқу, күн шығысынан күн батуға дейін тынымсыз жұмыс, гамактар, топырақты едендер, азық-түлік жетіспеушілігі. Тұтқындау әдістері жеделдетілген сайын лагерьлер көбірек адамға толып кетті". Тағы бір деректе Кастро "марикондарды" ("педиктерді") "империализмнің агенттері" деп айыптағаны айтылады. Сондай-ақ, Кастро "гомосексуалдарға жастарға әсер ете алатын қызметтерге рұқсат етілмеуі керек" деп мәлімдеген.

XXI ғасыр реформалары

Куба XXI ғасырда реформалар жасады, әсіресе 2022 жылы Отбасы кодексі бойынша өткен референдум сәтті аяқталды. 2005 жылдан бері трансгендерлерге жыныс алмастыру операциясы заң бойынша тегін, және шығындарын мемлекет төлейді. Сонымен қатар, Гавана қаласында қазір гейлер мен лесбиянкалардың белсенді және жарқын ортасы бар. 2010 жылы мексикалық «La Jornada» газетіне берген сұхбатында Куба Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Фидель Кастро, өзі билікте болған кезде гомосексуалдарды қуғынға салуды «үлкен әділетсіздік, үлкен әділетсіздік!» деп атады. Ол осы қуғын-сүргінге өзінің жауапкершілігін мойындап, былай деді: «Егер кім жауапты болса, ол менмін. Біз сол кезде өте көп және қорқынышты мәселелерге тап болдық, өмір мен өлім туралы мәселелер. Сол сәттерде мен осы мәселемен [гомосексуалдармен] айналыса алмадым. Мен өзімді, бастысы, Қазан қазандығының дағдарысына, соғысқа, саяси мәселелерге батырып алдым». Кастро Кубада гейлерге деген жағымсыз қарым-қатынастың себебі елде революцияға дейін қалыптасқан гомосексуализмге деген көзқарас екеніне сенді. Коммунистік партияның бірінші хатшысы Рауль Кастроның қызы Мариэла Кастро, әкесінің толық қолдауымен, Куба Ұлттық Секс Білімі орталығының басшысы ретінде лесбиянкалардың құқықтарын қорғауға белсенді түрде атсалысып келеді. Мариэла әкесінің бастапқы гомофобиясын жеңіп, оны қолдайтынын айтты. 2022 жылы Отбасы кодексі бойынша өткен референдумның нәтижесінде бір жынысты некелер және бір жынысты ата-аналардың бала асырап алуы заңдастырылды. UNIDAD Cubana, Кубаның Христиандық Демократиялық партиясы және басқа да ұйымдар, сондай-ақ олармен байланысты үкіметтік емес ұйымдар (мысалы, Human Rights Watch) БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне қатысып, Женевадағы өздерінің ықпалын күшейтті. Бұл топтар діни бостандық (мысалы, Христиандық Демократиялық қозғалыстар, партиялар мен ұйымдар) және білім беру (мысалы, Әлемдік бейбітшілік үшін педагогтардың халықаралық қауымдастығы) сияқты Кубаның әртүрлі мүдделерін білдірді, олардың барлығы адам құқықтары мәселесін шешу үшін бірікті. Кубаның халықаралық адам құқықтары жөніндегі күш-жігерін ұйымдастыруға және басқаруға белсенді және кубалық қоғамдық қайраткер Хесус Пермуй үлкен үлес қосты. «Майами Геральд» газетінің Куба Христиандық Демократиялық қозғалысы туралы мақаласында Пермуй Кастро режимінің адам құқықтарын бұзуын әшкерелеу үшін халықаралық дипломатиялық стратегияны жүргізгені және басқа Христиандық Демократиялық үкіметтермен бірлесіп, адам құқықтары бұзылуын жою үшін үкіметтік өзгерістер жасалғанша халықаралық қолдауды тоқтатқандығы айтылды. Кубадағы адам құқықтары жөніндегі үкіметтік емес ұйымдардың бастапқыда БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіндегі күш-жігері нәтиже бермегенімен, олардың ықпалы біртіндеп өсті, әсіресе маңызды топтар кеңесші мәртебеге ие болғаннан кейін, олардың ресурстары мен мүмкіндіктері едәуір кеңейді. Бұл күш-жігердегі маңызды кезең 1984 жылы Пермуйдің Майамидегі Адам құқықтары орталығының Кубаның дипломатиялық өкілі Луис Сола Виланы Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының маңызды кіші комитетінен алып тастап, оның орнына Кастро үкіметіне қарсы Христиандық Демократиялық одақтас Ирландияның өкілін тағайындауға сәтті ықпал етуі болды. 1990 жылдан бері АҚШ-тың өзі БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жылдық комиссиясына Кубаның адам құқықтары жағдайына сын көзбен қарап, түрлі қарарлар ұсынып келеді. Осы ұсыныстар мен одан кейінгі дипломатиялық келіспеушіліктер «шамамен жыл сайынғы рәсім» деп сипатталды. Латын Америкасы елдері арасында ұзақ мерзімді келісімге қол жеткізілген жоқ. Қарарлар 1990-1997 жылдары қабылданды, бірақ 1998 жылы қабылданбады.