Кіріспе

IPA-да ⟨ɨ⟩ арқылы бейнеленген дауысты дыбыс. Жақын орталық дөңгеленбеген дауысты немесе жоғары орталық дөңгеленбеген дауысты – кейбір тілдерде қолданылатын дауысты дыбыстың бір түрі. Халықаралық фонетикалық әліпбиде осы дыбысты білдіретін символ – ɨ, яғни көлденең сызықпен бірге кіші әріп i. Бұл символ да, дыбыс та көбінесе "сызықты i" деп аталады. Кейде бұл дауысты ⟨ɪ̄⟩ (орталықтанған) немесе ⟨ɨ̄⟩ (орталықтанған) деп те жазылады. Жақын орталық дөңгеленбеген дауысты – сирек кездесетін постпалатальды жуықтауыштың дауыстық эквиваленті. Кейбір тілдерде жақын жақын орталық дөңгеленбеген дауысты ⟨ʊ⟩ болады, ол сәл төмендеу. Ол көбінесе IPA-да ⟨ʊ⟩ және ⟨ɨ⟩ деп жазылады, бірақ ⟨ɯ⟩ және ⟨e⟩ сияқты басқа транскрипциялар да мүмкін. Көптеген британдық сөздіктерде бұл дауысты ⟨ʊ⟩ деп транскрипциялайды, бұл оның биіктігін көрсетеді; американдық дәстүрде көбінесе ⟨ɨ⟩ деп жазады, бұл оның орталық орнын көрсетеді, немесе ⟨ɯ⟩ деп жазады, бұл екеуін де көрсетеді. ⟨ɨ⟩ Джон К. Уэллстің "Ағылшын тілінің акценттері" сияқты көптеген басқа басылымдарда да қолданылады. Оксфорд ағылшын сөздігінің үшінші басылымында ⟨ɨ⟩ ⟨ɪ⟩ және ⟨ʊ⟩ арасындағы айырмашылықты көрсетеді.

Пайда болуы

Индоевропа тілдерінде фонема ретінде сирек кездеседі, бірақ кейбір славян тілдерінде, мысалы, белорус және орыс тілдерінде (қараңыз ы) жиі кездеседі. Дегенмен, Американың жергілікті тілдерінде жеке фонема ретінде кең таралған және көбінесе басқа жақын дауыстылармен (мысалы, ) фонемалық қарама-қарсылықта болады, бұл қазіргі тірі тілдерде де, реконструкцияланған прото тілдерде де (мысалы, прото-Уто-Ацтек) кездеседі. Кемпбелл, Кауфман және Смит Старк осы дауысты фонеманың болуын Мезоамерикандық тілдер қауымдастығының (Sprachbund) аймақтық ерекшелігі деп санайды (бірақ бұл ерекшелік бүкіл аймақ үшін шешуші емес).

Тіл Сөз IPA Мағынасы Ескермелер Ачех тілі tupeue 'білу' Асик және Әл Ахмади Әл Харби осы дыбысты осылай сипаттайды, ал Дюри оны Айканаттай'аға жақын деп сипаттайды. Ангами Хонома prü 'ақ тас' Биіктігі жақын және орта аралығында өзгереді. Әдетте IPA-да Архуакоикʉ деп жазылады. 'Архуако тілі' Бантау Илам, Непал küma 'қорқу' Бербер Орталық Атлас Тамазит ⵅⴷⵉⵎ / khdim 'жұмыс істеу' Лабиалдық және короналдық дауыссыз дыбыстардың алдындағы дауыссыз дыбыстар тізбегіне эпентетикалық түрде енгізіледі. Қытай Хоккиан [[қытай таңбалары/ 'шошқа' Мандарин [[қытай таңбалары/'он' Ағылшын тілі Ішкі Оңтүстік Америка [[Ағылшын орфографиясы 'жақсы' Басқа диалекттердегі сәйкес дыбысқа жатады. Ағылшын фонологиясын қараңыз. Оңтүстік-Шығыс Ағылшын тілі еріндік дөңгелектенуі мүмкін; 'ерін' Лабиалдық дауыссыз дыбыстар алдындағы аллофон, кейде басқа орталарда да кездеседі. [[Гуарани әліпбиі 'жер' Хауса cin abinci 'жеу' Ирланд тілінің аллофоны [[Ирланд орфографиясы 'тұзды' Кең дауыссыз дыбыстар арасындағы аллофон. Ирланд фонологиясын қараңыз. Мунстер [[Ирланд орфографиясы 'қой' Кең дауыссыз дыбыстар арасындағы аллофон. Ирланд фонологиясын қараңыз. ژٕنُن/ 'шабдалы' Kera 'тізе' Кхмер [[Кхмер жазуы/kīt 'ойлау' Кхмер фонологиясын қараңыз. Курд Палевани (Оңтүстік) [[Күрд әліпбиі/kirmaşan 'керманшах' Курманжи және Сорани тілдерімен тең. Күрд фонологиясын қараңыз. Латгал dyžan 'өте көп' Латгал фонологиясын қараңыз. Мах Мери 'мастыққа берілу' Малай Келантан Паттанинг ecat 'сурет салу' Келантан Паттани Малай тілі. Мапудунгун [[Мапудунгун әліпбиі 'әке жағынанғы ер туыс' Tsouhahocngx, hahocngʉ'адам' сөзінің басымды емес аллофоны, еркін нұсқасы. Бұрынғы жазуы , бірақ теруге ыңғайлы болу үшін өзгертілді. [[Түрік әліпбиі 'қалың' Сондай-ақ жақын артқы және жақын артқы ретінде сипатталады. Әдетте IPA-да транскрипцияланады. Түрік фонологиясын қараңыз. Балқандар Стандарттық түрік тіліндегі және дыбыстарының соңғы бірігуі, Балқан тілдер қауымдастығының әсерінен және бір фонемаға ауысуы. Домбровски 'ырылдау' Вьетнам тілі bưng 'тасу' Ваюупан nüküin 'сенің аузың' Уэльс Солтүстік диалекттер [[Уэльс әліпбиі 'сурет' Ұзын болса - жақын, қысқа болса - жақын. Оңтүстік диалекттерде біріктіріледі. Уэльс фонологиясын қараңыз. pump 'бес' Яэяма pïtu 'адам' Сапотека Tilquiapan nɨ 'қышқыл болу'

Поляк тіліндегі дыбыс жиі деп жазылады, бірақ шын мәнінде бұл ортаңғы ортаңғы озық орамсыз дауысты, тар түрде транскрипцияланады. Сол сияқты, Еуропалық португал тіліндегі басымсыз дыбысы жиі деп жазылады, бірақ шын мәнінде жақын артқы орамсыз дауысты, тар түрде транскрипцияланады, мысалы (орталықтандырылған), (алдыңғы) және (азайтылған орамды, яғни орамсыз).