Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстан провинциясы
Province of Afghanistan
Панджшир (дәрі: پنجشیر, сөзбе-сөз "Бес арыстан", /pand͡ʒʃeːɾ/, сондай-ақ Панджшер деп те жазылады) – Ауғанстанның отыз төрт провинциясының бірі, елдің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, және Панджшир аңғарына ие. Провинция жеті ауданға бөлінген және 512 ауылды қамтиды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша Панджшир провинциясының халқы шамамен 173 000 адамды құрады. Панджшир 2004 жылы көршілес Парван провинциясынан тәуелсіз провинция ретінде бөлініп шықты. Солтүстікте Бағлан және Тахар, шығыста Бадахшан және Нуристан, оңтүстікте Лағман және Каписа, батыста Парванмен шектеседі.
Panjshir (Dari: پنجشیر, literally "Five Lions," pronounced /pand͡ʒʃeːɾ/, also spelled as Panjsher) is one of the thirty four provinces of Afghanistan, located in the northeastern part of the country containing the Panjshir Valley. The province is divided into seven districts and contains 512 villages. As of 2021, the population of Panjshir province was about 173,000. Panjshir became an independent province from neighboring Parwan Province in 2004. It is bordered by Baghlan and Takhar in the north, Badakhshan and Nuristan in the east, Laghman and Kapisa in the south, and Parwan in the west.
Тарих
Аумақты 16 ғасырдың басы мен 18 ғасырдың ортасы аралығында Бұхара хандығы билеген. Парван аймағы, соның ішінде кейін Панджшир, Ахмад Шах Дуррани тарапынан бағындырылып, 1750 жылы немесе сол шамада Бухараның Мурад Бегімен достық шарты жасалғаннан кейін Дуррани империясының бір бөлігі ретінде ресми түрде қабылданды. Дуррани билігінен кейін Баракзай әулеті келді. 19 ғасырда аймақ Ауғанстан әмірлігінің құрамына кірді, бірақ ағылшын-ауған соғыстары сияқты британдық басқыншылықтарға көп әсер етпеді. Ауғанстанның қалған бөлігі сияқты, Панджшир 1926 жылдың маусымында жаңа құрылған Ауғанстан Корольдігінің құрамына енді. 1973 жылдың шілдесінде генерал Сардар Мұхаммед Дауд Ханның басшылығындағы әскерлер Ауғанстан монархиясын құлатып, Ауғанстан Республикасын құрды. Осы төңкеріс кезінде генерал Дауд билікті өзіне алып, өзін Ауғанстанның бірінші президенті деп жариялады. Ол Пакистандағы пуштун шоғырланған аумақтардың үлкен бөлігіне талап етуді бастады, бұл Пакистан үкіметінде үлкен алаңдаушылық тудырды. 1975 жылы жас Ахмад Шах Масуд және оның жақтастары Панджширде көтеріліс ұйымдастырды, бірақ Пәкістанның Пешавар қаласына қашуға мәжбүр болды, онда олар Пәкістанның премьер-министрі Зұлфиқар Әли Бхуттодан қолдау алды. Бхутто 1978 жылдың сәуірінде Кабулдағы Саур төңкерісіне жол ашты. Панджшир 1980 жылдардағы Кеңес-Ауған соғысы кезінде Ахмад Шах Масуд пен оның күштеріне қарсы бірнеше рет шабуылға ұшырады. Панджшир аймағы 1979 жылдың 17 тамызынан бастап көтерілісшілердің бақылауында болды. Таулы жерінің арқасында аймақ ПДПА үкіметі мен Кеңес Одағына қарсы соғыс кезінде моджахед командирлерімен жақсы қорғалды. 1992 жылы Ауғанстан Демократиялық Республикасы құлағаннан кейін, аймақ Ауғанстан Ислам мемлекетінің құрамына кірді. 1990 жылдардың соңында Панджшир және көршілес Бадахшан провинциясы Талибанға қарсы Солтүстік Альянс үшін баспана болды. 2001 жылдың 9 қыркүйегінде қорғаныс министрі Масудты әл-Қаиданың екі жекелеген адамы өлтірді. Екі күннен кейін 2001 жылдың қыркүйегінде АҚШ-та шабуылдар болды, бұл Ауғанстандағы АҚШ басшылығындағы соғыстың басталуына әкелді. 2004 жылдың сәуірінде Парван провинциясының Панджшир ауданы Карзай әкімшілігінің басшылығымен провинцияға айналды. Ауғанстанның Ұлттық қауіпсіздік күштері (ANSF) провинцияда бірнеше база құрды. Осы уақытта Халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күштері (ISAF) базалар құрды, АҚШ басшылығындағы провинциялық қайта құру тобы (PRT) 2000 жылдардың соңында Панджширде жұмыс істей бастады. 2021 жылдың 15 тамызында Кабулдың құлауынан кейін Ауғанстан Ислам Республикасына адал Талибанға қарсы күштер Панджшир провинциясына қашты. Олар Ауғанстанның Ұлттық қарсылық фронтын құрып, Ауғанстанның жаңа Ислам әмірлігімен күресін жалғастырды. Жаңа қарсылық күштері Солтүстік Альянстың ескі туын көтеріп тұрды. Қарсылық Панджшир аңғары мен көршілес провинциялардағы аудандарды басып алды. 2021 жылдың қыркүйек айының басында Талибан күштері Панджширге еніп, Ауғанстанның Ұлттық қарсылық фронтынан бірнеше аудандарды басып алды, ал 6 қыркүйекте Базаракты басып алып, қалған қарсылық күштерін тауларға ығыстырды. Алайда, Панджшир провинциясында Талибан мен қарсылық күресшілері арасындағы қақтығыстар жалғасуда. 2021 жылдың қазан айында Radio Télévision Suisse және Journeyman Pictures Базаракқа жасаған сапарынан жергілікті Талибан шенеуніктерінің NRF белсенді емес екенін айтуына қарамастан, NRF пен Талибан арасындағы қарулы қақтығыс Базаракты қоршаған таулардағы белгілі емес жерде жүріп жатқаны, қарсылық күштерінің басымдыққа ие болғаны, осылайша NRF Базарак маңында және Панджшир провинциясында әлі де белсенді екенін растады. NRF шабуылдарын жалғастырса да, провинциядағы ешқандай аумақты бақыламайды.
The territory was ruled by the Khanate of Bukhara between the early 16th century and the mid 18th century. The Parwan region, including the later Panjshir, was conquered by Ahmad Shah Durrani, and officially accepted as a part of the Durrani Empire, by Murad Beg of Bukhara, after a treaty of friendship was signed in or about 1750. The rule of the Durranis was followed by that of the Barakzai dynasty. During the 19th century, the region became part of the Emirate of Afghanistan, but was largely unaffected by British incursions, such as the Anglo Afghan wars. Like the rest of Afghanistan, Panjshir became part of the newly established Kingdom of Afghanistan in June 1926. In July 1973, troops under the command of General Sardar Mohammed Daoud Khan overthrew the Afghan monarchy and established the Republic of Afghanistan. In this coup d'état, General Daoud seized power for himself, effectively proclaiming himself as the first President of Afghanistan. He began making claims over large swathes of Pashtun dominant territory in Pakistan, causing great anxiety to the government of Pakistan. By 1975, the young Ahmad Shah Massoud and his followers initiated an uprising in Panjshir, but were forced to flee to Peshawar in Pakistan where they received support from Pakistani Prime Minister Zulfiqar Ali Bhutto. Bhutto is said to have paved the way for the April 1978 Saur Revolution in Kabul by making General Daoud spread the Afghan Armed Forces to the countryside. Panjshir was attacked multiple times during the 1980s Soviet–Afghan War, against Ahmad Shah Massoud and his forces. The Panjshir region was in rebel control from August 17, 1979, after a regional uprising. Aided by its mountainous terrain, the region was well defended by mujahedeen commanders during the war against the PDPA government and the Soviet Union. After the collapse of the Democratic Republic of Afghanistan in 1992, the area became part of the Islamic State of Afghanistan. By the late 1990s, Panjshir and neighboring Badakhshan province served as a staging ground for the Northern Alliance against the Taliban. On September 9, 2001, Defense Minister Massoud was assassinated by two al Qaeda operatives. Two days later the September 2001 attacks occurred in the United States and this led to the start of a major U. S. led war in Afghanistan. Containing the Panjshir Valley, in April 2004 Panjshir District of Parwan Province was turned into a province under the Karzai administration. The Afghan National Security Forces (ANSF) established several bases in the province. In the meantime, the International Security Assistance Force (ISAF) also established bases, a US led Provincial Reconstruction Team (PRT) began operating in Panjshir in the late 2000s. Following the Fall of Kabul on 15 August 2021, anti Taliban forces loyal to the Islamic Republic of Afghanistan fled to the Panjshir Province. They formed the National Resistance Front of Afghanistan and kept fighting the new Islamic Emirate of Afghanistan in an ongoing conflict. The new resistance forces flew the old flag of the Northern Alliance. The resistance has held the Panjshir Valley and captured districts in neighboring provinces. By early September 2021, Taliban forces managed to push into Panjshir and capture several districts from the National Resistance Front of Afghanistan, before gaining control of Bazarak on 6 September, pushing remaining resistance fighters into the mountains. However, clashes still remain ongoing between the Taliban and resistance fighters in Panjshir Province. A subsequent visit by Radio Télévision Suisse and Journeyman Pictures into Bazarak in October 2021 also revealed that despite claims of NRF inactivity by local Taliban officials, an armed confrontation between the NRF Taliban was in fact occurring in an undisclosed location in the mountains surrounding Bazarak, with resistance forces gaining the upper hand, thus confirming that the NRF remains still active near Bazarak and in Panjshir Province. Although the NRF continues to carry out attacks, it does not control any territory in the province.
Денсаулық сақтау
Таза ауыз сумен қамтамасыз етілген үй шаруашылықтарының үлесі 2005 жылы 16%-дан 2011 жылы 17%-ға дейін артты. 2011 жылы туған балалардың 23%-на білікті акушерлік көмек көрсетілді. Соғысты зерттеу институтының мәліметінше, халықтың көп бөлігін тажиктер құрайды. Аймақта сүнни хазара азшылығы бар, олар Дара ауданында көпшілікті құрайды. Аймақта парсы тілі басым тіл болып табылады. Барлық тұрғындар ислам дінін ұстанады, және барлығы да сүнниттер. Аймақ тұрғындарының 19,1%-ы ұлттық кедейлік деңгейінен төмен өмір сүреді.
The percentage of households with clean drinking water increased from 16% in 2005, to 17% in 2011. 23% of births in 2011 were attended to by a skilled birth attendant. According to the Institute for the Study of War, Tajiks form the majority of the population. There is a Sunni Hazara minority in the province, who form the majority in Darah district. Persian is the dominant language in the province. All inhabitants are followers of Islam, and exclusively Sunni. The proportion of residents living below the national poverty line was 19.1%.