Кіріспе

Лерой Чиао (1960 жылғы 28 тамызда туған) – американдық химиялық инженер, зейнеткер НАСА ғарышкері, кәсіпкер, мотивациялық спикер және инженерлік кеңесші. Чиао үш рет ғарыш шаттлымен ұшқан және 10-шы экспедицияның командирі болды. Ол 2004 жылдың 13 қазанынан 2005 жылдың 24 сәуіріне дейін Халықаралық ғарыш станциясында тұрды. Чиао 1978 жылы Данвилл қаласындағы Монте-Виста орта мектебін бітірген. 1983 жылы Берклидегі Калифорния университетінде химиялық инженерия мамандығы бойынша бакалавр ғылыми дәрежесін алды. Кейіннен ол 1985 және 1987 жылдары Калифорния университетінде, Санта-Барбарада химиялық инженерия бойынша магистр және доктор ғылыми дәрежелерін алды.

НАСА-ға дейінгі мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Чьяо 1987 жылдан 1989 жылға дейін Калифорния штатының Дублин қаласында Hexcel корпорациясында жұмыс істеді. McDonald's компаниясы Чьяоға Жұлдызды қаладағы филиалында Big Mac және картофель фри ұсынды, бұл оның ХҒС-ке (ISS) міссиясынан кейін Жерге оралғаннан кейінгі алғашқы тамақтарының бірі болды. Ол бұрынғы ғарыш сапарларында алып келген естеліктердің арасында Қытай туы және Гонконгтан әкелген кварцтан жасалған раушан гүлі болды. Чьяо ХҒС-тің (ISS) күн батареяларын қоздыру үшін IRED (Interim Resistive Exercise Device) құрылмын пайдалану тәсілін кездейсоқ түрде ойлап тапты. ХҒС-де (ISS) жасаған жаттығулардың бірінде, тізе бүгіп жасаған жаттығу кезінде Чьяо ғарыш станциясына діріл жіберіп, күн батареяларының аз амплитудалы жиілікте толқынуына себеп болды. Чьяо мұны жасағанда, Бақылау орталығынан "тоқтатыңыз" деген нұсқау келді. Бірақ, бірнеше жылдан кейін, 2006 жылдың желтоқсанында (STS 116) ХҒС-ті құрастыру миссиясы кезінде Еуропалық ғарыш агенттігінің неміс астронавты Томас Райтерге ХҒС-тің (ISS) күн батареяларын жиюға көмектесу үшін IRED-тің серіппелі таяқшасымен 30 секунд бойы қарқынды жаттығу жасау тапсырылды, әсіресе, күн батареяларын аккордеон сияқты бүктеуге кедеріс келтіріп тұрған сым жүйесіндегі кернеуді азайту үшін. Сол ғарыш миссиясы кезіндегі жоспарланбаған ғарышқа шығу арқылы күн батареясын толығымен жию мүмкін болды. Чьяо 2005 жылдың желтоқсанында NASA-дан кетіп, жеке секторда жұмыс іздеді.

Ғарышқа ұшу тәжірибесі

STS 65 Колумбия (8 шілде – 23 шілде, 1994) Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылып, сонда жерге қонды. Бұл сол кездегі ғарыш шаттл бағдарламасы үшін ұшу ұзақтығының жаңа рекордын орнатты. STS 65 миссиясы екінші Халықаралық Микрогравитациялық зертхананы (IML 2) ұшырды. 15 күндік ұшу барысында жеті мүшеден тұратын экипаж микрогравитацияда материалдар және тіршілік ғылымдарын зерттеуге бағытталған 80-нен астам тәжірибе жүргізді. STS 65 миссиясы Жердің 236 орбитасын айналып, 353 сағат 55 минутта 6,1 миллион мильді (9,8 миллион километр) басып өтті. STS 72 Endeavour (1996 жылдың 11–20 қаңтары) – тоғыз күндік миссия, оның аясында экипаж Жапониядан он ай бұрын ұшырылған Space Flyer Unit құрылғысын алып келді, сондай-ақ OAST Flyer құрылғысын орналастырып, қайта алып келді. Чьяо құрал-жабдықтарды көрсету және Халықаралық ғарыш станциясын құрастыру кезінде қолданылатын техникаларды бағалау мақсатында екі ғарышқа шығу жасады. Бұл миссияны аяқтағаннан кейін Чьяо ғарышта 214 сағат 41 секунд, оның ішінде 13 сағаттан астам EVA уақытын өткізді және Жердің 142 орбитасында 3,7 миллион мильді (5,95 миллион километр) аралады. STS 92 Discovery (2000 жылдың 11–24 қазаны) Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылып, Калифорниядағы Эдвардс әуе базасына қонды. 13 күндік ұшу кезінде жеті мүшеден тұратын экипаж Discovery робот манипуляторын пайдаланып Z1 фермасын және Pressurized Mating Adapter 3 құрылғысын Халықаралық ғарыш станциясына қосты, сондай-ақ осы элементтерді конфигурациялау үшін төрт ғарышқа шығу жасады. Ғарыш станциясын осылай кеңейту келешек құрастыру миссияларына мүмкіндік берді және станцияны тұрақты экипажға дайындады. Чьяо екі ғарыш сапарында 13 сағат 16 минут EVA уақытын өткізді. STS 92 миссиясы 202 орбитада орындалды, 12 күн, 21 сағат, 40 минут және 25 секунд ішінде 5,3 миллион мильді (8,5 миллион километр) аралады. ISS экспедициясы 10 (2004 жылдың 9 қазаны – 2005 жылдың 24 сәуірі), Чьяо Халықаралық ғарыш станциясындағы 10-шы экспедицияның командирі болды.

НАСА-дан кейінгі мансап

НАСА-дан кеткеннен кейін Чьяо АҚШ және Қытайда кәсіпкерлік бизнеске қатысты. 2006 жылдың басында ол SpaceWorks Enterprises, Inc. (SEI) Атланта фирмасына филиал және техникалық кеңесші ретінде (эксклюзивті емес негізде) қосылды. Доктор Чьяо компанияға ғарыш технологиялары және болашақ ғарыш зерттеу тұжырымдамалары мен ғарыштың коммерцияландырылуы бойынша зерттеулер үшін жұмыс процестерінде көмектеседі. 2006 жылдың шілдесінде Чьяо ғарыш операциялары жөніндегі атқарушы вице-президенті және Excalibur Almaz Limited директоры лауазымына қабылданды. Чьяо қазіргі уақытта Бейлор медицина колледжіне қарасты Ұлттық ғарыш биомедициналық зерттеу институтының (NSBRI) пайдаланушылар тобының төрағасы болып қызмет етеді. НАСА қаржыландыратын NSBRI – ұзақ мерзімді ғарыш ұшуымен байланысты денсаулық тәуекелдерін зерттейтін мекемелердің консорциумы. Институттың пайдаланушылар тобы – бұрынғы және қазіргі ғарышкерлер мен ұшу хирургтарынан құралған кеңесші орган, ол NSBRI зерттеу бағдарламасының ғарышкерлердің денсаулығы мен қауіпсіздігіне бағытталғандығын қамтамасыз етеді. Ай және Марсты зерттеуге дайындық барысында Чьяо және пайдаланушылар тобы NSBRI-дің ғылым және технология жобаларын ұзақ миссиялардағы ғарышкерлердің қажеттіліктерімен үйлестіруге көмектеседі. Бұл іс-шара Марс институты, Challenger ғарыш ғылымдары оқу орталығы, The Explorers Club және SpaceRef Interactive, Inc. компанияларымен бірлесіп өткізілді. Ол осы веб-трансляцияларды Хаутон Марс жобасының зерттеу станциясы мен жақын жерлерден НАСА және басқа ғарыш агенттіктерінің Жерде Ай мен Марста қалай өмір сүруді үйреніп жатқанын көрсету үшін жүргізді. 2011–2016 жылдар аралығында Чьяо Epiphan Video компаниясында Аэроғарыш вице-президенті болып қызмет етті. Қазіргі уақытта компанияның кеңесшісі болып қызмет етеді. NASA ғарыш технологияларының негізінде Epiphan Video медициналық, білім беру, IT және өнеркәсіптік нарықтар үшін жоғары сапалы бейне түсіру, ағынды тарату және жазба жасау өнімдерін шығарады. Эпифан Видеодағы Чьяоның рөлі – әуе кеңістігі саласымен бірлесіп, компанияның көзқарасын анықтау және әуе қозғалысын басқару сияқты салаларда стратегиялық мақсаттарға жету. 2012–2016 жылдар аралығында Чьяо Ғарыш қорының адаммен ғарышқа ұшу жөніндегі арнайы кеңесшісі болды. 2014 жылдан бері Хьюстонның Ғарыш және ғылым білім беру қауымдастығының кеңесшісі. Қазіргі уақытта ол OneOrbit корпоративтік компаниясының негізін қалаушы және бас директоры, сонымен қатар мектептер мен педагогтарға білім беру бағдарламаларын ұсынады.

Жеке өмір

2003 жылы Чьяо Каренге үйленді. Ол фотограф, әкесі голландиялық. Олардың екі баласы бар: Генри мен Каролина – егіздер. Чьяо Grumman Tiger ұшағымен ұшуды және тау шаңғысымен сырғанауды ұнатады.