Кіріспе
Winteraceae гүлді өсімдіктер тұқымдасы – тропикалық ағаштар мен бұталардың алғашқы тұқымдасы, құрамында бес туысқа жататын 93 түрі бар. Бұл тұқымдас ерекше қызығушылық тудырады, себебі ол өте алғашқы гүлді өсімдіктердің бірі және Магнолия тұқымдасына алыс туыс, бірақ оның таралу аймағы көбінесе оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктер негізінен оңтүстік жарты шарда өседі және Малайзия, Океания, Шығыс Австралия, Жаңа Зеландия, Мадагаскар және Неотропикалық аймақтардың тропикалық және қоңыржай климаттық аймақтарында кездеседі.
Winteraceae is a primitive family of tropical trees and shrubs including 93 species in five genera. It is of particular interest because it is such a primitive angiosperm family, distantly related to Magnoliaceae, though it has a much more southern distribution. Plants in this family grow mostly in the southern hemisphere, and have been found in tropical to temperate climate regions of Malesia, Oceania, eastern Australia, New Zealand, Madagascar and the Neotropics,
This family has been estimated to be anywhere from 105 to at least 35 million years ago. Being one of few angiosperms forming persistent tetrads with prominent sculpturing, pollen of Winteraceae is rare but easy to identify in the fossil record. but the association of these fossils with Winteraceae is uncertain. Equally characteristic is Winteraceae wood, which lacks xylem vessels in contrast to most other flowering plants. western North America (Central Valley, California; Maastrichian) and Europe (Helmstedt, Germany; Eocene). According to the 1998 APG I system, it did not belong to any order, but it has since been placed in Canellales by the APG II, APG III and APG IV systems.
Бұл тұқымдас 105 миллионнан кем дегенде 35 миллион жыл бұрын пайда болған деп есептеледі. Winteraceae тұқымдасы сирек кездесетін, бірақ қазба қалдықтарында анықтауға оңай болатын, айқын пішінді тетрадалар құрайтын аз ғана гүлді өсімдіктердің бірі. Алайда, бұл қазба қалдықтарының Winteraceae тұқымдасына жататындығы әлі нақты емес. Сондай-ақ, Winteraceae ағашының ерекшелігі – көптеген гүлді өсімдіктерден айырмашылығы, оның ксилемасында ыдыстар жоқ. Бұл тұқымдас Батыс Солтүстік Америкада (Калифорнияның Central Valley аймағы; Маастрихт кезеңі) және Еуропада (Германияның Helmstedt қаласы; Эоцен кезеңі) табылған. 1998 жылғы APG I жүйесі бойынша ол ешқандай тәртіпке жатпады, бірақ APG II, APG III және APG IV жүйелері бойынша Canellales тәртібіне қосылды.
Winteraceae is a primitive family of tropical trees and shrubs including 93 species in five genera. It is of particular interest because it is such a primitive angiosperm family, distantly related to Magnoliaceae, though it has a much more southern distribution. Plants in this family grow mostly in the southern hemisphere, and have been found in tropical to temperate climate regions of Malesia, Oceania, eastern Australia, New Zealand, Madagascar and the Neotropics,
This family has been estimated to be anywhere from 105 to at least 35 million years ago. Being one of few angiosperms forming persistent tetrads with prominent sculpturing, pollen of Winteraceae is rare but easy to identify in the fossil record. but the association of these fossils with Winteraceae is uncertain. Equally characteristic is Winteraceae wood, which lacks xylem vessels in contrast to most other flowering plants. western North America (Central Valley, California; Maastrichian) and Europe (Helmstedt, Germany; Eocene). According to the 1998 APG I system, it did not belong to any order, but it has since been placed in Canellales by the APG II, APG III and APG IV systems.
Сипаттама
Winteraceae тұқымдасына жататын өсімдіктер ағаштар немесе бұталар болып келеді. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, ашық жасыл нүктелері және хош иісі бар. Кейбіреулері эфир майларын алу үшін пайдаланылады. Стипулалар (қосымша жапырақшалар) жоқ. Гүлдері кішкентай, көбінесе шатыршалар немесе шоғырлар түрінде болады. Оларда екіден алтыға дейін бос, жабылатын күлте жапырақшалары бар, бірақ Drimys туысында олар біріккен. Бұл оларды қыраудың салдарынан ксилемадағы ауа тыйылуына (эмолияға) төтеп беруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, тамырлардың бітелуі жапырақтардың саңылауларына жақын жерде жүзеге асып, артық судың енуін болдырмайды.
Құймасыз ағаштардың дамуы
Winteraceae бастапқыда ыдыссыз ксилемасы болғандықтан, гүлді өсімдіктердің (Angiosperms) базалық тобы ретінде жіктелді. Ксилемалық ыдыстар гүлді өсімдіктердің әртараптануы мен сәттілігі үшін маңызды дамыған белгі ретінде қарастырылды, сондықтан ыдыссыз ағаш архаикалық қасиет деп есептелді, нәтижесінде Winteraceae базалық жағдайда орналастырылды. Алайда, молекулалық филогенетикалық зерттеулер Winteraceae-ді гүлді өсімдіктердің ішіндегі магнолидтерге жатқызды. Бұл ыстық, ылғалды ортадан мұздап-еру құбылыстары болатын қоңыржай, ылғалды ортаға көшуді білдірді. Ыдыссыз ағаштың су өткізгіштігі ыдысты ағаштан 20%-ға төмен, бірақ мұздау кезінде ыдысты ағаш су өткізгіштігінің 85%-ға дейін жоғалтады, ал ыдыссыз ағаш – ең көп 6%-ға дейін. Судың қанағаттандырусыз жағдайын болдырмау қабілеті, демек, жапырақтардың түсуі ыдыссыз ағашқа қайта оралудың маңызды эволюциялық қысымы деп саналады. Бұл гетероксилдік гипотезамен де қолдалады, онда «примитивті» ыдыстар қалыпты жағдайларда ыдыссыз гүлді өсімдіктерге қарағанда сабақтың гидравликалық тиімділігінде айтарлықтай айырмашылықты көрсетпейді. Бұл мұздап-еру құбылыстарының қысымы және одан кейін болатын эмболия қаупі, ыдыссыз ағаштың «примитивті» ыдыстарға қарағанда нашар гидравликалық шектеулерімен салыстырғанда, күшті эволюциялық фактор екенін көрсетеді. Ыстық, ылғалды ортадан мұздап-еру құбылыстары болатын қоңыржай, ылғалды ортаға көшу Winteraceae-де ыдыссыз ағашқа қайта оралудың эволюциялық қысымы ретінде қарастырылады. Winteraceae-нің тағы бір ерекшелігі, филогенезде базалық жағдайды көрсеткені – ылғалды ортадағы тыныс алу кезінде судың жоғалуын шектейтін және сондықтан судың жоғалуын азайтуға арналған архаикалық қасиет саналатын балауызды жапырақ саңылауларының (стомата) бітелуі. Алайда, қосымша зерттеулер көрсеткендей, осы ылғалды ортада жапырақ бетіндегі су қабығы фотосинтез жылдамдығын төмендетіп, балауызды жапырақ саңылаулары осы су қабығын азайтады, демек фотосинтез қабілетіне тигізетін кері әсерді азайтады. Жапырақ саңылаулары алынып тасталған Winteraceae түрлерінде фотосинтез жылдамдығы 40%-ға дейін төмендеді.
Белгілі түрлер
Drimys winteri (қысқы қабық) – Чили мен Аргентинаның Магеллан және Вальдивия қоңыржай ормандарында өсетін жұқа ағаш. Ол хош иісті магони тәрізді қызыл қабығы, жарқын жасыл жапырақтары және жұп-жұп ақ, жасмин иісті гүлдері үшін бақта кеңінен өсіріледі. Қабығы тарихи түрде цинганы алдын алу үшін қолданылған. Tasmannia piperita гүл жапырақтарының, аталықтары мен аналықтарының санының кең диапазонымен ерекшеленеді. Тасмания бұрышы деп белгілі Tasmannia lanceolata сәндік бұта ретінде өсіріледі және көбінесе дәмдеуіш ретінде қолданылады.