Айналым соттары: тарихы мен қазіргі құрылымы

Кіріспе

Көптеген елдердегі сот түрі. Айналымдық соттар – бірнеше жалпы құқық жүйелеріндегі сот жүйесі. Ол мыналарды білдіруі мүмкін:

Судьялар аймақ немесе ел бойынша әртүрлі қалаларға істерді қарау үшін баратын, сөзбе-сөз "айналым бойынша" отырылатын соттар;
Сот жүйесінің әкімшілік бөлімшесі болып табылатын сот округінде отырылатын соттар;
Немесе ауыр қылмыстар немесе айыптау істері бойынша қаралатын жоғары сатыдағы сот.

Англиядан шыққан

"Округтік сот" термині ағылшын сот жүйесіндегі жылжымалы соттар дәстүрінен шыққан, олардың судьялары белгілі бір маршруттармен немесе "айналымдармен" жүріп, түрлі аймақтардан келіп түскен істерді қараған.

Құру

Алғашқы ресми схемалар 1293 жылы төрт сот схемасын орнатқан заң қабылданған кезде анықталды. Бұл схемалар Генрих II патшалық құрған кездегі жалпы сот істеріндегі еирден бастау алды деп көптен бері болжанған, бірақ 1950 жылдардың аяғында Ральф Пью сияқты заң тарихшылары еирдің "кейінгі схемалық судьялармен байланысы тікелей емес, көбінесе жанама" екенін мойындады, ал еир 12-шы ғасырдың соңы мен 13-шы ғасырда ағылшын тәжінің жүзеге асырған "жүйеленген саяхаттық әділдік" тәжірибелерінің бірі ғана болды. Эдуард III патша тұсында 1328 және 1330 жылдары екі заң қабылданды, олар сот схемаларын қалпына келтіріп, Англия графтықтарын алты округке қайта ұйымдастырды, онда сот отырыстары жылына үш рет өткізілуі тиіс болған (бірақ көбінесе жылына екі рет өткізілді). 1337 жылға қарай алты сот округі бекітілді: Уэльстің Монмутшир графтығы да Оксфорд округіне қосылды. Жақсы қоныстанған аймақтарда дилижанс пайдаланылды. Соңында, графтықтағы сот істерінің саны жергілікті сот жүйесін құруға жеткілікті болып өсті. Осылайша, көптеген жергілікті сот округтері (яғни судьялардың жүріп өткен нақты маршруттары бойынша) жергілікті сот үйлерінде тұрақты орналасқан судьялармен алмастырылды, бірақ көптеген аймақтарда бұл атау әлі де қолданылуда.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльс сот әділетін басқару мақсатында алты округке бөлінеді: Мидленд округі, Солтүстік-шығыс округі, Солтүстік округі, Оңтүстік-шығыс округі, Батыс округі және Уэльс және Честер округі. Жүйені лорд-канцлер қадағалайды. Құрамына Жоғарғы сот судьялары, округ судьялары, аудандық судьялар, заңгерлер мен ғалым-заңгерлер кіреді. Округтер Англия мен Уэльстегі адвокаттық алқаларды басқару негізін құрайды, бірақ Чеширге қатысты емес. 2007 жылға дейін сот әкімшілігі үшін ол Уэльс және Честер округінің құрамында болды. 2007 жылы ол сот әкімшілігі үшін Солтүстік округтің бөлігіне айналғанда, «Уэльс және Честер округі» округтік адвокаттық алқа ретінде сақталды. Округтік адвокаттар адвокаттар кеңесінде Округ жетекшілері арқылы өкілдік етіледі. ]]Америка Құрама Штаттарында округтік соттар алғаш рет он үш британдық колонияда құрылды. 1789 жылы АҚШ округтік соттары әрбір федералды сот округінде құрылған АҚШ федералдық соттары болды. Бұл округтік соттар бастапқы (бірінші инстанция) және апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асырды. Олар 1912 жылға дейін болды. Бұрын АҚШ округтік соттары жүзеге асырған бастапқы юрисдикцияны қазір АҚШ аудандық соттары жүзеге асырады. Олардың апелляциялық юрисдикциясын қазір АҚШ апелляциялық соттары жүзеге асырады, олар 1894 жылдан 1947 жылға дейін АҚШ округтік апелляциялық соттары ретінде белгілі болды. Федералдық апелляциялық соттар 13 апелляциялық округте (11 аймақтық округ, сондай-ақ DC округі және Федералдық округ) тұрақты түрде отырады. Атауында «Апелляциялық сот» деген сөз тіркесі бар бірнеше басқа федералдық соттар бар, бірақ олар Конституцияның III бабына сәйкес соттар емес және апелляциялық округтерде отырмайды деп есептеледі. Федералдық апелляциялық соттар – аудандық соттар (федералдық соттар) мен Жоғарғы Сот арасындағы аралық соттар. Екінші және Үшінші округтер сияқты кіші округтер бір федералдық сот ғимаратында орналасқан, ал басқалары, мысалы, үлкен Тоғызыншы округ, көптеген сот ғимараттарында орналасқан. Тоғызыншы округ судьялары барлық жұмыс істеп тұрған округ судьяларынан кездейсоқ түрде таңдалған үш судьялық федералдық апелляциялық комиссиялардың құрамына кіргендіктен, олар жиі «округ бойынша саяхаттауы» керек, бірақ қазіргі заманғы әуе көлігінің дамуынан кейін бұл міндет орындалуы жеңілдеді.

England and Wales is divided into six circuits for the purposes of the administration of justice: the Midland Circuit, North Eastern Circuit, Northern Circuit, South Eastern Circuit, Western Circuit, and the Wales and Chester Circuit. The system is overseen by the Lord Chancellor. The membership consists of High Court Judges, Circuit Judges, District Judges, law practitioners and academic lawyers. The Circuits also form the basis for administration of the Bar in England and Wales except for Cheshire. Until 2007 for court administration purposes it formed part of the Wales and Chester Circuit. When in 2007 it became part of the Northern Circuit for court administrative purposes post devolution, the "Wales and Chester Circuit" continued to be the Circuit Bar. The Circuit Bars are represented on the Bar Council through the Circuit Leaders. ]]In the United States, circuit courts were first established in the Thirteen British Colonies. In 1789, the United States circuit courts were United States federal courts established in each federal judicial district. These circuit courts exercised both original (first instance) and appellate jurisdiction. They existed until 1912. The original jurisdiction formerly exercised by the United States circuit courts is now exercised by the United States district courts. Their appellate jurisdiction is now exercised by the United States courts of appeals, which were known as the United States circuit courts of appeals from their establishment in 1894 until 1947. The federal courts of appeals sit permanently in 13 appellate circuits (11 regional circuits as well as a DC Circuit and the Federal Circuit). There are several other federal courts that bear the phrase "Court of Appeals" in their names, but they are not Article III courts and are not considered to sit in appellate circuits. The federal courts of appeals are intermediate courts, between the district courts (the federal trial courts) and the Supreme Court. Smaller circuits, such as the Second Circuit and Third Circuit, are based at a single federal courthouse, while others, such as the large Ninth Circuit, are spread across many courthouses. Since three judge federal appellate panels are randomly selected from all sitting circuit judges, Ninth Circuit judges must often "ride the circuit," though this duty has become much easier to carry out since the development of modern air travel.

АҚШ Жоғарғы соты

1789 жылғы алғашқы Сот жүйесі туралы заңға және одан кейінгі заңдарға сәйкес, Вашингтондағы АҚШ Жоғарғы Сотының судьялары округтік соттарда апелляциялық шағымдар мен істерді жеке өздері тыңдаумен қатар, астанадағы өз істерін де қарауға міндетті болды. Бұл міндет АҚШ-тың Шығыс жағалауындағы алғашқы он үш колониядан тұратын кезеңде орынды болғанмен, 19-шы ғасырда елдің батысқа қарай қарқынды кеңеюімен бірге ауыртпалыққа толы және тиімсіз болып кетті. Конгресс 1891 жылғы Сот жүйесі туралы заңды қабылдап, осы міндетті жойды. АҚШ Жоғарғы Сотының судьялары әлі де округтік сапарлардың іздерін сақтайды; әр судья белгілі бір округтерден келіп түсетін аралық шағымдарды қарауға тағайындалады және оларды жеке шеше алады немесе толық құрамға жібере алады. Соттың дәстүрлі жазғы үзілісі – судьялардың Вашингтондан округтік сапарға шығу кезінде пайда болды (өйткені жазда топырақты жолдармен жүру оңайырақ болды).

Канада

Кейбір аудандарға, әсіресе Канаданың солтүстігіне қызмет ететін соттар, мысалы, Нунавут Әділет соты және Квебектің солтүстігіне қызмет ететін соттар, шалқары елді мекендерде істерді қарау үшін жылжымалы сот ретінде сапар шегеді.

Австралия

Солтүстік территорияның шалғай аймақтарындағы соттар көшбас соттары деп белгілі, кейде "буш соттары" деп те айтылады.