Кіріспе

Кипр – Жерорта теңізінің шығыс бөлігінде орналасқан арал мемлекеті. Бұл Италияның Сицилия және Сардиния аралдарынан кейін Жерорта теңізіндегі үшінші ең ірі арал және жер ауданы бойынша әлемдегі 80-ші арал. Ол Анатолия түбегінің оңтүстігінде жатыр, бірақ Кипр доғасына жатады. Географиялық тұрғыдан Кипр Батыс Азияда орналасқан, алайда саяси географияда бұл ел Еуропалық мемлекет саналады. Кипр тарихында гректердің, сондай-ақ Анатолия, Левант, Византия, Түркия және Батыс Еуропаның үзіліс-үзіліс әсерінің ұзақ кезеңдері болған. Аралдың ландшафты Троодос таулары мен Кирения таулары (Пентадактилос) және олардың арасындағы Месория жазығымен сипатталады. Троодос таулары аралдың оңтүстік және батыс бөлігінің көп бөлігін алып жатыр және оның ауданының шамамен жартысын құрайды. Бірақ олардың тік, қиын өтілетін беткейлері оларды одан да әсерлі етеді.

Су бұру

Аралдың көп бөлігінде жыл бойы сумен қамтамасыз ету қиын. Троодос тауларынан бастау алатын қысқы өзендер желісі барлық бағытта ағып шығады. Ялиас және Педиос өзендері Месория арқылы шығысқа қарай Фамагуста шығанағына құяды; Серрагис өзені солтүстік-батысқа қарай Морфоу жазығы арқылы ағады. Дегенмен, аралдың барлық өзендері жазда құрғап қалады. Суармалы жерлерге су жеткізу үшін кең ауқымды бөгеттер мен арналар жүйесі салынған. Месория аралдың егіншілік орталығы болып табылады, бірақ бидай мен арпаның өнімділігі қысқы жауын-шашынға тікелей байланысты; ал басқа да егістер суғару арқылы өсіріледі. Бұл кең, орталық жазық, екі жағынан да теңізге ашық болатын, бір кезде құнды ағаштармен жамылған орманды алқап болғанына аз ғана деректер сақталған, ал оның ағашын ежелгі жаулаушылар кемелерін салу үшін бағалаған. Аралдың қазір бөлінген астанасы Никосия осы орталық жазықтың ортасында жатыр.

Табиғи өсімдіктер

Кипрдің аумағы шағын болғанымен, онда алуан түрлі табиғи өсімдіктер кездеседі. Оларға қылқан жапырақты және қарағай (Pinus brutia), кедр, кипарис және емен сияқты кең жапырақты ағаштар жатады. Көне авторлар Кипрдің көп бөлігі, тіпті Мессария да тығыз орманды болғандығын айтады, ал Троодос және Кирения тауларында, сондай-ақ төменгі биіктіктегі жерлерде әлі де кең аумақты орман сақталған. Аралдың шамамен 17 пайызы орманды жерлер деп есептеледі. Орман болмаған жерлерде алтын емен (Quercus alnifolia), жиде ағашы (Arbutus andrachne), тербебеңке (Pistacia terebinthus), зәйтүн (Olea europaea), кермек емен (Quercus coccifera) және стиракс (Styrax officinalis) сияқты биік бұталы өсімдіктердің қауымдастықтары таралған, бірақ мұндай маки өте сирек кездеседі. Аралдың көп бөлігінде өңделмеген жер бетін Cistus, Genista sphacelata, Calicotome villosa, Lithospermum hispidulum, Phagnalon rupestre және жергілікті Pistacia lentiscus сияқты аласа бұталардан тұратын гарригтың жайылған жабыны жабады. Мал жаю артық болған жағдайда бұл жабын тез азаяды, нәтижесінде кедейленген батта қалады, ол негізінен Тимус капитатус (Thymus capitatus), Саркопотериум спинозум (Sarcopoterium spinosum) және бірнеше нашар өскен шөптерден тұрады.

Климат

Орта теңіз климаты, жылы және құрғақ, жауын-шашын негізінен қараша мен наурыз аралығында болады, бұл ауыл шаруашылығына қолайлы жағдай жасайды. Жалпы, аралда жұмсақ, ылғалды қыстар мен құрғақ, ыстық жаздар бақыланады. Температура мен жауын-шашынның өзгеруі биіктікке және, аздап, жағалаудан қашықтыққа байланысты. Мамырдың ортасынан қыркүйектің ортасына дейін ыстық, құрғақ жаздар, ал қарашадан наурыздың ортасына дейін жаңбырлы, ауыспалы қыстар қысқа күз бен көктем мезгілдерімен шектеседі.