Кіріспе

Кипр халқы негізінен екі ірі этникалық қауымға бөлінеді: грек кипрліктері мен түрік кипрліктері. Олардың көптеген мәдени ерекшеліктері ортақ, бірақ этникалық тегі, діні, тілі және Грекия мен Түркиямен тығыз байланысы негізінде ерекше сәйкестіктерін сақтайды. 1964 жылы дау басталғанға дейін Кипр халқы (сол кезде 77,1% грек тілінде сөйлейтін кипрліктер, 18,2% түрік тілінде сөйлейтін кипрліктер, 5%-дан аз басқа қауымдастықтар, негізінен армяндар, марониттер және басқа ливандықтар) бүкіл аралға таралып өмір сүрген. 1974 жылы Түркияның Кипрға басып кіруі аралды де-факто екі саяси аймаққа бөлді: Кипр Республикасының бос аймақтарында грек кипрліктерінің 99,5%-ы, ал Кипрдің солтүстік аймақтарында түрік кипрліктерінің 98,7%-ы тұрады. Солтүстік аймақтарды Түркиядан басқа ешбір ел мойындамайтын жеке мемлекет деп жариялаған (басқа ұлттардың 99,2%-ы Кипрдің грек аймақтарында – орталықта, батыста, шығыста және оңтүстікте) өмір сүреді. Грек және кипр диалектілері негізінен шығыс, батыс, оңтүстік және орталықта, грек кипрліктері көпшілік құрайтын жерлерде қолданылады, ал түрік диалектілері солтүстікте, түрік кипрліктері көпшілік құрайтын жерлерде қолданылады. Ағылшын тілі аралдың барлық жерінде ортақ тіл ретінде кеңінен қолданылады. 2006 жылдың соңында Кипрдың жалпы халқы 1 миллионнан астам адамды құрады, оның ішінде 789 300 адам Кипр Республикасы үкіметі бақылайтын аумақта, ал 294 406 адам Кипрдің солтүстік аймақтарында тұрды. Кипрдің солтүстік аймақтарындағы халық саны 150 000 – 160 000 түрік материгінен келген иммигранттардың көшіп келуінен кейін артты, БҰҰ олардың заңсыз келгенін растады. Осыған байланысты Кипр Республикасы үкіметі бұл топты Кипр Республикасы Статистикалық қызметінің халық санағына енгізбейді.

Халықтың құрылымы

Жас тобыЕр адамӘйел адамБарлығы% Барлығы 408 780 431 627 840 407 100 0 4 23 061 21 954 45 015 5.36 5 9 21 921 20 714 42 635 5.07 10 14 24 179 23 119 47 298 5.63 15 19 28 683 27 135 55 818 6.64 20 24 33 891 32 182 66 073 7.86 25 29 36 992 37 122 74 114 8.82 30 34 33 149 36 685 69 834 8.31 35 39 27 754 34 108 61 862 7.36 40 44 27 031 32 697 59 728 7.11 45 49 27 059 30 181 57 240 6.81 50 54 27 517 28 611 56 128 6.68 55 59 23 771 23 991 47 762 5.68 60 64 22 057 22 977 45 034 5.36 65 69 17 656 18 672 36 328 4.32 70 74 14 044 15 389 29 433 3.50 75 79 9 647 11 411 21 058 2.51 80+ 10 342 14 606 24 948 2.97 белгісіз 26 73 99 0.01Жас тобы Ер адам Әйел адам Барлығы Пайыз 0 14 69 161 65 787 134 948 16.06 15 64 287 904 305 689 593 593 70.63 65+ 51 689 60 078 111 767 13.30

Жас тобыЕр адамӘйел адамБарлығы% Барлығы 437 650 458 357 896 007 100 0–4 24 397 23 215 47 612 5.31 5–9 25 158 23 494 48 652 5.43 10–14 24 346 23 093 47 439 5.29 15–19 24 300 23 883 48 183 5.38 20–24 30 113 31 925 62 038 6.92 25–29 36 723 38 452 75 175 8.39 30–34 37 166 38 393 75 559 8.43 35–39 33 894 36 196 70 090 7.82 40–44 28 988 32 142 61 130 6.82 45–49 25 801 27 736 53 537 5.98 50–54 26 249 27 426 53 675 5.99 55–59 27 023 27 722 54 745 6.11 60–64 25 117 25 751 50 868 5.68 65 69 21 930 22 897 44 827 5.00 70 74 19 071 20 847 39 918 4.46 75 79 12 852 15 139 27 991 3.12 80 84 8 708 11 190 19 898 2.22 85 89 4 101 6 295 10 396 1.16 90 94 1 327 1 964 3 291 0.37 95 99 327 507 834 0.09 100+ 59 90 149 0.02Жас тобы Ер адам Әйел адам Барлығы Пайыз 0–14 73 901 69 802 143 703 16.04 15–64 295 374 309 626 605 000 67.52 65+ 68 375 78 929 147 304 16.44

Иммиграция

1964 жылдан бері арал бойынша халықтардың қозғалысы және кейіннен Түркиядан Солтүстік Кипрге қоныс аударушылардың келуі үлкен демографиялық өзгерістерге әкеп соқты. 2011 жылғы халық санауы бойынша Кипрде 170 383 азамат емес адам тұрады, олардың 106 270-і Еуроодақ азаматтары, ал 64 113-і үшінші елдердің азаматтары. Ұлттық құрамы бойынша ең ірі топтар: гректер (29 321), румындар (23 706) және болгарлар (18 536). Еуроодаққа кірмейтін елдерден ең көп санымен британдықтар (24 046), филиппиндіктер (9 413), ресейліктер (8 164), шри-ланкалықтар (7 269) және вьетнамдықтар (7 028) өкілдік етеді. Республикада үшінші елдерден келген 20-25 мың құжатсыз мигранттар бар деген болжам бар, бірақ мигранттар құқығын қорғайтын ұйымдар бұл көрсеткіштерге күмәнді қарауда. Қоғамдағы демографиялық өзгерістер нәсілшілдікке қатысты бірнеше оқиғаларға және оған жауап ретінде KISA қайырымдылық қорының құрылуына әкелді. Солтүстік Кипрдің демографиялық ерекшеліктері 1974 жылғы түрік басқыншылығынан кейін, әсіресе соңғы 10-15 жылда өзгерді. 2006 жылдың сәуірінде Түрік Кипр Республикасы жүргізген халық санауы көрсеткендей, Солтүстік Кипрдегі 256 644 тұрғынның 132 635-і немесе 52%-ы түрік кипрліктері, яғни кем дегенде бір ата-анасы Кипрде туған (олардың 120 007-інің екі ата-анасы да Кипрде туған). Бұдан өзге, Түрік Кипр Республикасының азаматы деп есептелетін 43 062 адамның (17%) кем дегенде бір ата-анасы Кипрде тумаған түрік, 2 334 адамның (1%) ата-анасы басқа елдерде туған, 70 525 тұрғын (27%) түрік азаматтығына ие, ал 8 088 (3%) басқа елдердің азаматтары (көбінесе Ұлыбритания, Болгария және Иран) болып табылады. Бұл көрсеткіштер 2006 жылғы Түрік Кипр Республикасының халық санауы ұсынған суреттен өзгеше. Солтүстік Кипрге қоныс аудару, әсіресе азаматтыққа қабылдаумен бірге жүрсе, 1977 жылғы Женева конвенциясының 49-бабын бұзу болып табылады, себебі БҰҰ түрік оккупациясын заңсыз деп жариялаған. БҰҰ Бас Ассамблеясы түрік материгінен келгендердің қоныстануы "колониализмнің бір түрі және Кипрдің демографиялық құрылымын заңсыз өзгерту әрекеті" екенін мәлімдеді.

Білім

Кипрде бастауыш және орта білім беру жүйесі жақсы дамыған. Кипрліктердің көпшілігі жоғары білімін грек, британ немесе американ университеттерінде алады, сонымен қатар Ұлыбритания мен Австралияда үлкен эмигранттар қауымдастықтары бар. Түрік және грек қауымдастықтары жеке колледждерді және мемлекеттік қолдаумен университеттерді дамытты.

Демографиялық статистика

Келесі демографиялық статистика, басқаша көрсетілмесе, ЦРУ-ның Дүниежүзілік фактілер кітабынан алынған. "Жас құрылымы" тақырыбынан бастап "Ажырасу деңгейіне" дейінгі кіші бөлімдердегі мәліметтер тек Кипр Республикасы үкіметі бақылайтын аумаққа қатысты. Бағалаулар 2007 жылға арналған және Кипр Республикасының 2007 жылғы Статистикалық жинағынан (63–88 беттер) алынған.

Жыныстық қатынас

Туған кезде: 1,086 еркек/әйел
15 жасқа дейінгілер: 1,05 еркек/әйел
15–64 жастағылар: 0,98 еркек/әйел
65 жастан асқандар: 0,83 еркек/әйел
Жалпы халық саны: 0,99 еркек/әйел

АИТВ/ЖИТС

Ересектер арасындағы таралу деңгейі: 0,1% (2003 ж. шамамен). ЖИТС/АИТВ жұқтырған адамдар: 1000-нан кем (1999 ж. шамамен); 1986-2006 жылдар аралығында 518 жағдай тіркелді (58% - кипрліктер, 42% - шетелдіктер/қонақтар); "Бұл жерде келтірілген мәліметтер Кипрдің тек бір бөлігіне қатысты, себебі бүкіл арал бойынша сенімді ақпарат жоқ".