Кіріспе

Кипр аралының жер бедері Месария (Μεσαορία, Mesarya) – Кипр аралының солтүстік-орталық бөлігін құрайтын кең, жайылып жатқан жазық.

География

Мезаория – аралдың шығысындағы Фамагуста шығанағынан батысындағы Морфуға дейін созылған кең жазық дала. Оның ұзындығы 96 км, ені 16–32 км аралығында. Оны кесіп өтетін өзендер көбінесе қысқы толассыз ағыстар, олар оңтүстік тау сілемдерінен басталып, көбінесе теңізге жетпейді. Педиас (Педиев) және лалиялар (Иалиас, Идалиас) Саламис маңындағы батпақтарда, Фамагуста шығанағына жақын жерде, су тасқынының көп бөлігін жоғалтады. Педиас Махайрадан басталып, Никосияға жақын өтеді, тіпті венециялықтар өзенді басқа бағытқа бұрғанға дейін қаладан ағып өткен. Лалияс Педиас бастауына өте жақын жерден шығып, Нису, Дали (ежелгі Идалион) және Пирой арқылы өтеді, Мезаорияны Педиасқа параллель бағытта кесіп өтеді. Троодос тауларының етегінен Морфу шығанағына құятын Карес (Клариос) кішірек, бірақ тұрақты ағысқа ие. Мезаория даласы шығыс және батыста Жерорта теңізімен, оңтүстікте Троодос тауларымен, солтүстікте Кирения тауларымен (Пентадактилос) шектеледі. Оның ауданы шамамен 1000 км² (390 миль²). Биіктігі 325 м-ге жетеді, орташа биіктігі шамамен 100 м (330 фут). Бұл даладан бірнеше өзендер мен су жолдары өтеді, бірақ олардың ешқайсысы жыл бойы суымен толы болмайды. Арал орталығындағы аллювиалды жазықтар көбінесе таулардан көп мөлшерде жеңіл шөгінділерді әкелген, бірінен кейін бірі келетін жаңбырлар мен су тасқындарының нәтижесінде пайда болған. Бұл шөгінділер төменгі жазықтарға, негізінен, адамның әрекеті арқылы, ежелден қолданылып келе жатқан колматаж жүйесінде таратылған. Бұл жер бетінің жалпы көтерілуіне және Мезаорияның төменгі бөлігіндегі, бір кезде теңіздің бөліктері болған көптеген жерлердің табиғи құрғауына әкелді. "Мезаория" (кейде "Месария" деп те жазылады) сөзі грек тілінде "таулар арасында" деген мағынаны білдіреді. Мезаорияның көп бөлігі жазық, далалық жер, желден қорғайтын ағаштардан басқа ағаштар аз. Бұл Кипрдің ауыл шаруашылығының орталығы, бірақ ол толығымен қысқы жауын-шашынға және суаруға тәуелді, бұл өндірісті шектейді. Бұл аралдағы ең густо қоныстанған аймақ, ондаған ауылдар мен көптеген ірі қалалар, соның ішінде астанасы Никосия бар. Орманды қырқудың салдарынан Мезаорияның көп бөлігі "Кафкалламен" жабылған, бұл кальций карбонатынан тұратын, қатты табаға тығыздалған жергілікті термин. Бұл бетте жақсы өсетін өсімдіктерді мал жайылымдары тез жеп қояды, бұл топырақтың эрозиясын күшейтеді. Субтропикалық жартылай шөлді климатқа ие дала жазда ыстыққа ұшырайды, температурасы 40°C-қа жетеді. Жазықтағы жауын-шашын мөлшері таулардағыдан әлдеқайда аз, бірақ соңғы жылдары таудан ағып келетін суды жинау үшін бірнеше бөгеттер мен суару жүйелері салынды.

Тарих

Жиырма миллион жыл бұрын Кипр екі аралдан тұратын, олар Кирения мен Троодос тауларының алдағы іргесі болған. Шамамен бір миллион жыл бұрын Месория жазығы пайда болып, қазіргі Кипр аралы қалыптасты. Әр түрлі кезеңдерде Жерорта теңізінің деңгейінің өзгеруі жазықты жауып, ашыққа шығарды; ол Плейстоценнің соңынан бері қазіргі түрінде сақталған. Месория жазығында неолит дәуірінен бастау алатын егіншілік қызметінің іздері табылды. Классикалық дәуірде аралдың орталық бөлігі тығыз орманмен жабылған. Бұл орманның көп бөлігі б.з.б. 1 ғасырдың ортасында Птолемей флоты үшін ағаш беру мақсатында кесілді. Сонымен қатар, мыс өндіру үшін де көп мөлшерде ағаш жиналды. Дегенмен, 16 ғасырдың соңына дейін жазықта маңызды ағаш алқаптары сақталған. Бүгінде орманды аймақтар тек айналасындағы тауларда, әсіресе Троодос жотасында ғана қалды. 1196 жылғы папалық құжатта көрсетілгендей, Месорияның шығыс бөлігі 12 ғасырға қарай тығыз ауылдық желімен қамтылған. Бұл жазық аралдың маңызды ауыл шаруашылығы аймағы болып табылды. Фамагустадан Никосияға (36 миль), ал содан кейін Морфу шығанағындағы Каравостасиге (тағы 34 миль) дейін жазықтың барлық ұзындығы бойынша 2 фут 6 дюйм енді темір жолдың бір ғана желісі салынды. Жұмыс 1904 жылы басталды және астанасы Никосия 1905 жылғы 21 қазанда темір жолмен байланыстырылды. Бұл жол 1951 жылы жабылды.