Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Морфу (Μόρφου; Оморфо немесе Гюзелюрт) – Кипрдің солтүстік-батыс бөлігінде, Солтүстік Кипрдің де-факто бақылауындағы қала. Солтүстік Кипрдің Гюзелюрт ауданының әкімшілік орталығы. 1974 жылғы Түркияның Кипрге басып кіруіне дейін негізінен грек кипрліктері тұрған қала, қазір түрік кипрліктерімен қоныстанған. 18 000 халқы бар бұл қала апельсин, алма, көкөніс, грейпфрут және қарбыз өнімдерімен әйгілі. Цитрусты жемістердің көп бөлігі экспортталады, ал қалғаны жергілікті тұтыну және экспорт үшін жеміс шырынына айналдырылып, консервіленеді. Морфу жыл сайынғы апельсин фестивалімен де танымал, ол екі аптаға созылатын маңызды шара.
Morphou (Μόρφου; Omorfo or Güzelyurt) is a town in the northwestern part of Cyprus, under the de facto control of Northern Cyprus. It is the administrative center of the Güzelyurt District of Northern Cyprus. Having been a predominantly Greek Cypriot community before the 1974 Turkish invasion of Cyprus, the town is now inhabited by Turkish Cypriots. With a population of 18,000 people, the town is famous for its oranges, apples, vegetables, grapefruit and melons. A large proportion of the citrus fruits are exported and the remainder are turned into fruit juice and canned for local consumption and export. Morphou is also famous for its annual Orange Festival, which is a major event lasting two weeks.
Тарих
Морфо қаласын спартандықтар құрған, олар Афродитаға табынуды өздерімен бірге әкелген. Орта ғасырларда қала Морфу деп, сондай-ақ Теоморфоу деп те аталған. 14-15 ғасырларда Морфуда патшалық кассалиялар өткізілген, онда Кипр патшаларының ынталандыруымен қант өсірілген. Морфу аймағы Кипр цитрустарындағы өнімнің жартысынан астамын өндірген. 16-17 ғасырларда Осман кезеңінде Морфу зығыр экспорттауымен мәшһүр болған. 1907-1948 жылдар аралығында Морфу Кипр үкіметтік теміржолының маңызды станцияларының бірі болды. "Қанды Рождество" деп аталған қауымдық зорлық-зомбылықтан кейін, 1964 жылдың қаңтарында Кипр түркілерінің көп бөлігі қаладан қашып кетті, бірақ үштен бірі қалды. 1974 жылы Кипрге түрік басқыншылығының нәтижесінде Морфудағы барлық грек-кипрліктер аралдың оңтүстігіне қашып кетті, ал Морфуға оңтүстіктен көшірілген түрік-кипрліктер қоныстанды. Бұл адамдар Пафос ауданының және Пафос қаласының әртүрлі ауылдарынан келген, сондай-ақ Лимассол және оның төңірегіндегі ауылдардан келгендер де болды. Осылайша Морфу босқындар қаласына айналды. Түркиядан келген су құбыры арқылы суармалы егістік көлемін арттыру есебінен Морфудағы ауыл шаруашылығын дамыту күтілуде.
Morphou was founded by Spartans who brought with them the worship of Aphrodite. In the Middle Ages, the city was referred to as Morphou but also Theomorphou. In the 14th and 15th centuries, Morphou hosted royal casalia, where the profitable cultivation of sugar took place with the encouragement of the kings of Cyprus. The Morphou area grew more than half of Cyprus citrus fruits. In 16th and 17th centuries, during Ottoman period, Morphou was famous for its export of linen. Between 1907 and 1948, Morphou was one of the prominent stations of the Cyprus Government Railway. In the wake of the intercommunal violence called "Bloody Christmas", the majority of the Turkish Cypriot population fled the town in January 1964, though one third remained. As a result of the Turkish invasion of Cyprus in 1974, all of the Greek Cypriots of Morphou fled to the south of the island, and Morphou was inhabited by displaced Turkish Cypriots from the south. These people hailed from various villages in the Paphos district and the town of Paphos, though there were some who came from Limassol and the villages around it. This turned Morphou into a refugee town. The agriculture in Morphou is expected to be boosted via the increase in irrigated farming by the help of the water pipe line from Turkey.
Халық саны
1974 жылға дейін Морфу қаласы негізінен грек-кипрліктермен қоныстанған. 1960 жылғы халық санауы бойынша, онда 6480 грек кипрлігі, 123 түрік кипрлігі және 32 маронит тұрған. Морфу халқы 2006 жылдан 2011 жылға дейін сәл көбейді. 2019 жылы Солтүстік Кипрдің Мемлекеттік жоспарлау ұйымы Морфуда 24 070 адам тұратынын тіркеді.
Before 1974, Morphou was an almost entirely Greek Cypriot community. According to the 1960 population census it was inhabited by 6480 Greek Cypriots, 123 Turkish Cypriots and 32 Maronites. The population of Morphou increased slightly from 2006 to 2011. In 2019, State Planning Organization of Northern Cyprus recorded a population of 24,070 for Morphou.
Махалла
Исмет-Паша, Лала-Мустафа-Паша және Пияле-Паша – Морфу қаласының шағын аудандары (махалле).
İsmet Paşa, Lala Mustafa Paşa and Piyale Paşa are quarters (mahalle) of Morphou.
Білім
2005 жылы түрік мемлекеттік университеті – Таяу Шығыс техникалық университеті Түркия және Түрік Кипр үкіметтерінің 2000 жылғы шақыруымен Морфоу қаласында Солтүстік Кипр кампусын ашты. 2016 жылы Морфоу (Гузелюрт) қаласының орталығында Кипр денсаулық және әлеуметтік ғылымдар университеті жеке университет ретінде құрылды.
In 2005, a Turkish state university, Middle East Technical University, opened its Northern Cyprus campus in Morphou, after the invitation of the Turkish and Turkish Cypriot governments in 2000. In 2016, another university called Cyprus Health and Social Sciences University was established as a private university in the center of Morphou (Guzelyurt) City.
Мәдениет
Қала жыл сайынғы Морфоу апельсин фестивалімен танымал, ол 1977 жылдан бері муниципалитет ұйымдастырып келеді. Фестивальда жергілікті және түрік әншілері мен топтары (2015 жылғы фестивальде Model, Pinhani және SOS сияқты көптеген топтар мен әншілер қатысты), қазіргі және латын билері, пьесалар, сән көрсетулер, дәстүрлі музыка және би шоулары, футбол және дартс сияқты бірнеше сала бойынша спорт жарыстары, сондай-ақ акробатикалық шоулар ұсынылады. Фестивальмен қатар, қалада жыл сайын ашық гольф турнирі өткізіледі. Қалада екі мұражай бар: St Mamas шіркеуіндегі иконалар мұражайы және Морфоу табиғат тарихы, археология және этнография мұражайы. Соңғысында Кипрде әртүрлі кезеңдерде өмір сүрген жергілікті түрлердің көптеген үлгілері, сондай-ақ неолит дәуірінен Византия кезеңіне дейінгі археологиялық жәдігерлер сақталған. St Mamas шіркеуі әлі күнге дейін жыл сайын грек кипрлік литургия өткізеді. Бандабулия (жабық базар) – маңызды сауда орталығы, ол 1930 жылдары британдық отаршылдық сәулет стилінде салынған. Қала Бинатлы Йылмаз С. К. футбол клубының үйі, ол 2014-15 маусымында КТФФ 1-ші лигасының (екінші деңгейдегі лига) құрамында өнер көрсетті. Команда маусымды үшінші орында аяқтады және Суперлигаға жолдама алды. Қалада сондай-ақ Баф Ульку Юрду С. К. клубы да орналасқан, ол 2015-16 маусымында 1-ші лигада ойнайды. Муниципалитет Морфоу қалалық театрын да басқарады, ол үнемі қойылымдар қоятын театр тобы. Морфоу театр күндері жыл сайын қалалық театр және Солтүстік Кипр мен Түркияның басқа театрларының қатысуымен ұйымдастырылады. 2014 жылы шараға 5000-нан астам көрермен келді.
The town is known for the annual Morphou Orange Festival, which has been organized by the municipality since 1977. The festival features local and Turkish singers and bands (the 2015 festival included many bands and singers including Model, Pinhani and SOS), modern and Latin dance shows, plays, fashion shows, traditional music and dance shows, sports competitions in several fields including football and darts and acrobatic shows. Along with the festival, the town annually hosts an Open Golf Tournament. The town is home to two museums: the Icon Museum at the St Mamas Church and the Morphou History of Natural History and Archaeology. The latter is home to several specimens of native species that lived in Cyprus in different periods, as well as antiquities from the Neolithic Age to the Byzantine period. The St Mamas Church still annually hosts a Greek Cypriot liturgy. Bandabuliya (the closed market) is an important commercial center and was built in the 1930s in the British colonial architecture. The town is the home of Binatlı Yılmaz S. K., a football club that spent the 2014 15 season in the KTFF 1. Lig, the second highest division. They finished the season in the third place and achieved promotion into the Süper Lig. The town is also home to Baf Ülkü Yurdu S. K., which will play in the 1. Lig in the 2015 16 season. The municipality also runs the Morphou City Theater, a theatrical group that regularly puts on performances. The Morphou Theater Days are organized annually with the participation of the City Theater and other theaters from Northern Cyprus and Turkey. The organization reached 5000 viewers in 2014.
Шіркеу
Онда елдегі көптеген шіркеулердің бірі бар, Әулие Мамасқа арналған, ол Морфу маңындағы үңгірде жалғыз өмір сүрген деп есептеледі. Жергілікті аңыз бойынша, ол өте кедей жағдайда өмір сүрген, билік одан салық алуға тырысқанда, ол олардан жасырыныпты. Сарбаздар жіберіліп, оны ұстап әкелген, бірақ қалаға қайтып келе жатқанда, ол арыстанның қозыға шабуыл жасағанын көріп, сарбаздардан қашып, қозыны құтқарып, арыстанның арқасына мініп қалаға келген. Оның батылдығы үшін ол салықтан босатылды, содан бері ол оның дәстүрлі белгісі болып табылады. Қазір бұл шіркеу иконалар мұражайы болып жұмыс істейді.
It contains one of the many churches in the country dedicated to St. Mamas, popularly believed to have lived as a hermit in a cave near Morphou. According to local legend, he was a hermit living in very poor circumstances and when the authorities tried to tax him, he evaded them. Soldiers were sent out and captured him but on the way back to town, he saw a lion attacking a lamb, escaped the soldiers, saved the lamb, jumped on the lion's back and in that way came to town. His bravery earned him exemption from tax, hence his traditional attribute. The church is an icon museum now.
Климат
Морфуда, аралдың қалған бөлігі сияқты, Жерорта теңізі климатына / жартылай шөлейт климатына жатады, онда жазда ыстық және құрғақ, ал қыста салқын және ылғалды болады.
Morphou has a borderline Mediterranean climate/semi arid climate as the rest of the island where summers are hot and dry, and winters are cool and wet.