Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Сүлгі бастық попугай (Psittacula cyanocephala) – Psittacidae тұқымдасына жататын попугай түрі. Ол Үндістан субконтинентіне ендемик және бұрын гүлді бастық попугаймен (P. roseata) бір түр деп есептелген, бірақ кейін толық түрге жатқызылған. Сүлгі бастық попугайлар топтап ұшып жүреді, еркектерінің басы қызғылт-күлгін, ал мекеңдерінің басы сұр түсті болады. Олар ерекше дауыстарын қоса, жылдам және икемді түрде ұшып, бұрылып-бұрылып қанатын сермеп ұшады.
The plum headed parakeet (Psittacula cyanocephala) is a species of parakeet in the family Psittacidae. It is endemic to the Indian Subcontinent and was once thought to be conspecific with the blossom headed parakeet (P. roseata) before being elevated to a full species. Plum headed parakeets are found in flocks, the males having a pinkish purple head and the females, a grey head. They fly swiftly with twists and turns accompanied by their distinctive calls.
Таксономия
1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон Үндістанда табылған бір мысалына сүйене отырып, құрмабас попугайын өзiнiң "Орнитология" еңбегінде сипаттады. Ол француз тілінде Le perruche a teste bleu және латын тілінде Psittaca cyanocephalos деген атауларды пайдаланды. Бриссон латынша атаулар бергенімен, олар екі атаулы жүйеге сәйкес келмейді және Зоологиялық номенклатура жөніндегі халықаралық комиссия тарапынан мойындалмайды. 1766 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзiнiң "Systema Naturae" еңбегін он екінші басылымына жаңартып, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. Cyanocephalus/cyanocephala деген атау ежелгі грек тіліндегі "қою көк" және "бас" сөздерінен құралған. Бұл түр қазір француз табиғаттанушысы Жорж Кувье 1800 жылы енгізген Psittacula туысына жатқызылады.
In 1760 the French zoologist Mathurin Jacques Brisson included a description of the plum headed parakeet in his Ornithologie based on a specimen collected in India. He used the French name Le perruche a teste bleu and the Latin name Psittaca cyanocephalos. Although Brisson coined Latin names, these do not conform to the binomial system and are not recognised by the International Commission on Zoological Nomenclature. When in 1766 the Swedish naturalist Carl Linnaeus updated his Systema Naturae for the twelfth edition he added 240 species that had been previously described by Brisson. The specific name cyanocephalus/cyanocephala combines the Ancient Greek words "dark blue" and " headed". This species is now placed in the genus Psittacula which was introduced by the French naturalist Georges Cuvier in 1800.
Сипаттама
Қайыңбас попугай – негізінен жасыл түсті, ұзындығы 33 см, құйрығы 22 см-ге дейін жететін попугай. Аталықтарының басы қызыл, ал басының арт жағы, мойны және екі жағы көкшіл-көк түсті болады, ал аналықтарының басы көкшіл сұр түсті. Мойынның төменгі жағында тар қара мойынғап және көкшіл жасыл түстің араласқан жері бар, сондай-ақ төменгі жамбастан басталатын қара жақ жолағы бар. Иығында қызыл дақ бар, ал құйрығы мен артқы жағы көкшіл жасыл, құйрығының ұшы ақ түсті. Жоғарғы жамбасы сарғыш-қызыл, ал төменгі жамбасы қара түсті. Аналықтарының басы көкшіл сұр түсті және қара, көкшіл жасыл мойынғаптары жоқ, оның орнына сары түсті. Жоғарғы жақ сүйегі жүгері сары, қара жақ жолағы мен қызыл иық дақтары болмайды. Жасырақ құстардың басы жасыл, екі жамбасы да сары түсті. Қара бас бір жылдан кейін пайда болады. Қауырсын талшықтарының оптикалық әсерінен туындаған көк түс пен қызыл пигменттің үйлесімі нәтижесінде шабдалы гүлінің көкшіл-қызыл түсіне ұқсайтын нәзік бояу пайда болады. Кейбір авторлар бұл түрдің екі түршесі бар екенін қарастырған: аталықтарының басы қызылға көбірек, ал көк түске азырақ жататын Үндістан түбегінен (типі Gingee қаласында) және Гималай етегінен шыққан bengalensis түршесі.
The plum headed parakeet is a mainly green parrot, 33 cm long with a tail up to 22 cm. The male has a red head which shades to purple blue on the back of the crown, nape and cheeks, while the female has a blueish gray head. There is a narrow black neck collar with verdigris below on the nape and a black chin stripe that extends from the lower mandible. There is a red shoulder patch and the rump and tail are bluish green, the latter tipped white. The upper mandible is orangish yellow, and the lower mandible is dark. The female has a dull bluish grey head and lacks the black and verdigris collar, which is replaced by yellow. The upper mandible is corn yellow and there is no black chin stripe or red shoulder patch. Immature birds have a green head and both mandibles are yellowish. The dark head is acquired after a year. The delicate bluish red appearance resembling the bloom of a peach is produced by a combination of blue from the optical effects produced by the rami of the feather and a red pigment in the barbules. Some authors have considered the species to have two subspecies, the nominate from peninsular India (type locality restricted to Gingee) and the population from the foothills of the Himalayas as bengalensis on the basis of the colour of the head in the male which is more red and less blue.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Қайыңбас попугайы – орман және ашық орманды жерлерде, тіпті қала бақтарында да кездесетін құс. Олар Гималайдың етегінен бастап Шри-Ланкаға дейін таралған. Олар Батыс Үндістанның құрғақ аймақтарында, Флоридада және Таяу Шығыстың кейбір аймақтарында табылмайды.
The plum headed parakeet is a bird of forest and open woodland, even in city gardens. They are found from the foothills of the Himalayas south to Sri Lanka. They are not found in the dry regions of western India. Florida and in some places in the Middle East.
Мінез-құлық және экология
Жаңылбайтын жасылқұс – әлеуметтік, шулы түр, әртүрлі дауысты шақырулармен ерекшеленеді. Әдеттегі ұшу және байланыс шақырулары кейде қайталанады. Ұшуы жылдам, құс жиі және күшті бұрылады. Ол негізінен жемістер мен гүлдердің болуына байланысты қысқа қашықтықтарға көшеді. Олар дәнді дақылдар, жемістер, гүлдердің (Салмалия, Бутеа) жұмсақ гүл жапырақтарымен қоректенеді және кейде егістіктерге және жеміс бақтарына шабуыл жасайды. Индияда көбею маусымы негізінен желтоқсаннан сәуірге дейін, ал Шри-Ланкада шілдеден тамызға дейін болады. Ұсыну ритуалдары құйрық үйкеу және бір-бірін тамақтандыруды қамтиды. Олар жұптармен ағаштардың діңдерінде қазылған ұяларға қоныстанады және 4-6 ақ жұмыртқа салады. Аналығы инкубациялау және балаларын тамақтандыруға толық жауапкершілікті өз мойнына алады. Олар бірігіп қыстайды. Егер тұтқынға алынса, бип сигналдарын және қысқа сыбызғы үнін еліктеуге үйреніп, жақсы сөйлей алады. Жаңылбайтын жасылқұстың қан үлгілерінен Haemoproteus, H. handai түрі анықталған.
The plum headed parakeet is a gregarious and noisy species with a range of raucous calls. The usual flight and contact call is repeated now and then. The flight is swift, and the bird often twists and turns rapidly. It makes local movements, driven mainly by the availability of the fruit and blossoms which make up its diet. They feed on grains, fruits, the fleshy petals of flowers (Salmalia, Butea) and sometimes raid agricultural fields and orchards. The breeding season in India is mainly from December to April, and July to August in Sri Lanka. Courtship includes bill rubbing and courtship feeding. It nests in holes, chiselled out by the pair, in tree trunks, and lays 4–6 white eggs. The female appears to be solely responsible for incubation and feeding. They roost communally. In captivity, it can learn to mimic beeps and short whistling tunes, and can talk very well. A species of Haemoproteus, H. handai, has been described from blood samples from the plum headed parakeet.
Тарих
Книдтік Ктесий, б.з.д. V ғасырдағы грек дәрігері, Ахаменид империясын билеген Артаксеркс II императорының қызметінде болды. Ол Артаксеркспен бірге б.з.д. 401 жылы өзінің інісі Кіші Кірустың үстінен жасаған жорыққа қатысты. Ол Персиядағы тәжірибесі мен парсы деректерінен жинаған ақпарат негізінде жазған, Үндістанды сипаттаған, қазіргі кезде жоғалған "Индика" еңбегінің авторы. "Индика" фрагменттері Константинопольдік Фотий өзінің "Библиотекасында" біздің заманымыздың 9-шы ғасырында сақталған; олардың бірі Psittacula cyanocephala және оның сөйлейтін құс ретіндегі қабілеттерін сипаттайды. Ктесий бұл құсты үнділік бапкермен бірге көрген болуы мүмкін; алайда, оның сипаттамасы Psittacula roseata-ға да қатысты болуы мүмкін, бірақ бұл түр шығысқа қарай қашықтау жерлерде өседі және Үлкен Иранда кездесуі аз ғалымдардың пікірі. Фотий Ктесийдің берген мәліметтерінің қысқаша мазмұнында былай деп жазды:
Ctesias of Cnidus, a 5th century BC Greek physician to the emperor Artaxerxes II, who ruled the Achaemenid Empire, accompanied Artaxerxes on his 401 BC campaign against his brother Cyrus the Younger. He was author of the lost Indica, a description of India which he wrote based on his experience in Persia and information he gathered from Persian accounts. Fragments of the Indica were preserved by Photius of Constantinople in his Bibliotheca in the 9th century AD; one of these has been identified as describing Psittacula cyanocephala and its abilities as a talking bird. It is likely Ctesias saw the bird himself, with an Indian handler; though his description could also apply to Psittacula roseata, that species is native to areas far further east and is much less likely candidate in Greater Iran. In his summary of Ctesias, Photius wrote: