Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғарышкер (1949 жылы туған), биолог.
American astronaut (born 1949)
the biologist
Бонни Джинн Данбар (3 наурыз 1949 жылы туған) – американдық инженер және зейнеткер НАСА ғарышкері. Ол 1985-1998 жылдар аралығында бес ғарыш шаттл миссиясына қатысты, соның ішінде екі рет Мир ғарыш стансасына доктанды. Вашингтон университетінің түлегі, керамика инженері мамандығы бойынша ғылым магистрі дәрежесін алған Данбар, Роквелл Интернешнл компаниясының ғарыш бөлімінде аға ғылыми инженер болып жұмыс істеді, онда ғарыш шаттлының жылу қорғау жүйесінде қолданылатын керамикалық плиткаларды жасауға қажетті жабдықтар мен өндіріс процестерін жобалады. 1978 жылы ол НАСА-ға ұшуды бақылаушы/жүк офицері ретінде қабылданды және 1979 жылдың шілдесінде «Скайлабтың» орбитадан түсуі мен қайта кіруі кезінде басшылық және навигациялық бақылаушы болды. 1980 жылы НАСА-ның 9-шы тобындағы он тоғыз ғарышкер үміткерінің бірі ретінде таңдалды. Ол бес рет ғарышқа ұшты: STS-61A, STS-32, STS-50, STS-71 және STS-89 миссияларында, сондай-ақ Ресейде космонавттық оқудан өтті. Данбар НАСА-дан кетіп, Сиэтлдегі Ұшу мұражайының президенті және бас атқарушы директоры болды, онда жоғары сынып оқушыларына ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) білімін берумен айналысты. 2013-2015 жылдары Хьюстон университетінің STEM орталығын басқарды және Каллен инженерлік колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді. 2016 жылы Техас A&M университетінде аэроғарыш инженериясының профессоры, Джон және Беа Слаттери атындағы орынға тағайындалды және 2016-2020 жылдары Инженерлік білім беру және инновация институтының (IEEI) директоры қызметін атқарды.
Bonnie Jeanne Dunbar (born March 3, 1949) is an American engineer and retired NASA astronaut. She flew on five Space Shuttle missions between 1985 and 1998, including two dockings with the Mir space station. A graduate of the University of Washington, where she earned a Master of Science degree in ceramics engineering, Dunbar became a senior research engineer in Rockwell International's Space Division, where she designed the equipment and manufacturing processes used to fabricate the ceramic tiles used in the Space Shuttle thermal protection system. In 1978, she joined NASA as a flight controller / payload officer, and was a guidance and navigation controller for Skylab during its de orbiting and re entry in July 1979. She was selected as one of the nineteen astronaut candidates in NASA Astronaut Group 9 in 1980. She flew in space five times, on the STS 61 A, STS 32, STS 50, STS 71 and STS 89, and trained in Russia as a cosmonaut. Dunbar left NASA to become the president and chief executive officer of the Museum of Flight in Seattle, where she was involved in science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education for high school students. From 2013 to 2015, she led the University of Houston's STEM Center and was a faculty member in the Cullen College of Engineering. She became the John and Bea Slattery professor of aerospace engineering at Texas A&M University in 2016, and was the Director of the Institute for Engineering Education and Innovation (IEEI) there from 2016 to 2020.
Ерте өмір және білім
Бонни Джанн Данбар 1949 жылғы 3 наурызда Вашингтон штатының Саннисайд қаласында Роберт пен Этель Данбардың төрт баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның екі інісі мен бір сіңлісі бар. Оның әкесі – Екінші дүниежүзілік соғысынан қайтқан және 1948 жылы ардагерлер арасында өткен лотерея арқылы Вашингтон штатының Outlook қаласында жер сатып алған АҚШ Теңіз корпусының ардагері. Ол фермада өсті, тоғыз жасында трактор жүргізуді үйренді және әкесіне трактор жөндеуге көмектесті. Американың болашақ фермерлері қыздарды қабылдамағандықтан, ол тоғыз жасында әкесі 4-H клубын құрды, осылайша ол мал көрсете алды және он сегіз жасқа дейін осымен айналысты. 1962 жылы отбасы Сиэтлдегі Дүниежүзілік көрмеге барды, онда ғарышқа ойша саяхат, ғылым павильоны және Ғарыш инесі таныстырылды. Ол The Ave-дегі грек кондитерлік дүкенінде және Университет ауданындағы кинотеатрларда официант болып жұмыс істеді. Керамикалық инженерия факультетінің деканы Джеймс Мюллер оның ғарысқа деген қызығушылығын естіп, NASA-дан ғарыш аппаратының жылу қорғау жүйесінде қолданылатын керамикалық плиткаларды әзірлеуге грант алды. Ол 1971 жылы керамикалық инженерия бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды. 1975 жылы Данбар Оксфордширдегі Атом энергиясын зерттеу институтына қонақ ғалым ретінде зерттеуге шақырылды. Ол қатты беттердегі сұйықтықтардың жабысу қасиеттерін зерттеді. Англияға кетер алдында ол 1976 жылдың қазан айынан бастап Калифорния штатының Дауни қаласындағы Rockwell International компаниясының Ғарыш бөлімінде аға ғылыми инженер ретінде жұмыс істеуге келісім берді. Данбар 8079 үміткердің бірі болды. Ол 200 финалисттің бірі ретінде таңдалды және 1977 жылдың 17 қазанында басталатын сұхбаттар мен бағалаулар үшін Техас штатының Хьюстон қаласындағы Джонсон ғарыш орталығына (JSC) келуі сұралды. Ол таңдалмады; ұшу операциялары директоры Джордж Эббиден қоңырау күткен орнына, ол Каролин Хунтондан қоңырау алды. Дегенмен, Эбби оған JSC-де басқа қызмет ұсынды. Rockwell компаниясының вице-президенті Джо Кузуполи оған келісуге кеңес берді, өйткені ол тобының ең жас мүшесі болғандықтан Rockwell-де мансаптық өсу мүмкіндіктері белгісіз болды және егер NASA жоспары іске аспаса, ол әрқашан Rockwell-ге оралуға болады. 1978 жылдың шілдесінде Данбар NASA-ға ұшу бақылаушысы / жүк офицері ретінде қосылды. Ол Skylab-тың басқару-навигациялық бақылаушысы болды және 1979 жылдың шілдесінде оның орбитадан түсуі мен қайта кіруін бақылады. Содан кейін ол STS-1 ғарыш шаттлы миссиясына дайындалу үшін жүк операторы лауазымына оралды.
Bonnie Jeanne Dunbar was born in Sunnyside, Washington, on March 3, 1949, the oldest of four children of Robert and Ethel Dunbar. She has two younger brothers and a sister. Her father was a United States Marine Corps veteran who returned from World War II and purchased of land in Outlook, Washington, through a lottery for veterans in 1948. She grew up on the farm, could drive a tractor when she was about nine years old, and she helped her father repair tractors. The Future Farmers of America did not accept girls so when she was nine her father started a 4 H club so she could show cattle, which she did until she was eighteen, In 1962, the family went to the Seattle World's Fair, which showcased an imaginary ride into space, a science pavilion and the Space Needle. She worked as a waitress at the Greek Pastry Shop on The Ave and in movie theaters in the University District. James I. Mueller, the dean of the ceramics engineering department, heard that she was interested in space, and he had a grant from NASA to develop the ceramic tiles used by the Space Shuttle thermal protection system. She graduated with her Bachelor of Science degree in ceramic engineering. in 1971. In 1975, Dunbar was invited to participate in research at the Atomic Energy Research Establishment in Oxfordshire, as a visiting scientist. She researched the wetting behavior of liquids on solid substrates. Before she left for England, she had already accepted a position in Downey, California, as a senior research engineer with Rockwell International's Space Division starting in October 1976. Dunbar was one of 8,079 applicants. She was selected as one of 200 finalists, and was asked to report to the Johnson Space Center (JSC) in Houston, Texas, for a week of interviews and evaluations, commencing on October 17, 1977. She was not selected; instead of a call from George Abbey, the Director of Flight Operations, she received one from Carolyn Huntoon. However, Abbey offered her another job at JSC. Joe Cuzzupoli, the vice president at Rockwell, advised her to accept; her promotion prospects at Rockwell were uncertain, since she was the youngest member of her group, and if NASA did not work out she was always welcome to return to Rockwell. In July 1978, Dunbar joined NASA as a flight controller / payload officer. She was a guidance and navigation controller for Skylab and monitored its de orbiting and re entry in July 1979. Afterward, she returned to her payload operator role, preparing for the upcoming STS 1 Space Shuttle mission.
Ғарышкер
1979 жылдың 1 тамызында НАСА астронавт үміткерлерін іріктеудің кезегін жариялады. 3122 үміткер болды. Дунбар тағы да финалисттердің қатарында болды, және оны 1980 жылдың 24 наурызында тексерулер мен әңгімелерге шақырды. Осы жолы Эбби оған кеңсесін төменгі қабатқа (астронавттар орналасқан жерге) көшіруге болатынын сұрады. Астронавт үміткерінің бір жылдық дайындығынан кейін, Дунбар 1981 жылдың 21 тамызында НАСА-ның толық құқықты астронавты атанды. Оның техникалық міндеттеріне Шаттл авиациялық интеграциялық зертханасында (SAIL) ғарыш шаттлының борттық бағдарламалық жасақтамасын сынауға көмектесу кірді. Ол Ұшу экипажы жабдықтарын бақылау кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ қашықтан басқарылатын манипулятор жүйесін (RMS) әзірлеуге қатысты. Кейін ол Миссияны дамыту бөлімінің басшысы болды, сонымен қатар ғарышкерлер кеңсесінің «екіншілік» жүктер жөніндегі байланыс адамы және Ғылыми қолдау тобының жетекшісі қызметін атқарды. Германия Федеративтік Республикасы миссияны неміс ғылыми эксперименттеріне арнау үшін 65 миллион доллар төледі (1985 жылы 65 миллион доллар соңғы жылдары шамамен миллион долларға тең). Ұшуға тағайындалған тағы бір НАСА миссиясының маманы Гай Блуфорд әлі қолжетімді болмағандықтан, жүк координаторы Уильям Б. Леноир Дунбарды Германияға миссияны ұйымдастыру жөніндегі жұмыстарды үйлестіру үшін жіберді. Ол онда жеті ай тұрды. Миссия ағылшын тілінде Оберпфаффенхофендегі Германия ғарыш орталығы (DFVLR) арқылы жүргізілгенімен, Дунбарға неміс тілінде сабақтар берілді. Сегіз экипаж мүшесімен бұл миссия ғарышқа ұшқан ең ірі миссия болды және сегіз экипаж мүшесімен ұшқан жалғыз миссия еді. Алғаш рет жүкпен байланысты жұмыстар АҚШ-тан тыс жерден басқарылды. Бес астронавт пен үш жүк маманы екі он екі сағаттық сменада – қызыл және көк сменада жұмыс істеді; Дунбар көк сменаны, ал Блуфорд – қызыл сменаны басқарды. Ғарыш шаттлымен орбитаға шығарылған ең үлкен жүктердің бірі – LDEF, Жер төңірегіндегі ғарыш кеңістігінде ұзақ мерзімді әсерді зерттеу үшін 57 экспериментті қамтитын спутниктің өзі болды. Ол 1984 жылдың 7 сәуірінде STS-41C миссиясымен ұшырылды, ал 1990 жылдың қаңтарында оның орбитасы шамамен төмендеп, атмосфераға қайта кіріп, жануға бір айдай уақыт қалды. STS-32 миссиясы 1990 жылдың 9 қаңтарында ККК-дан ұшты.
On August 1, 1979, NASA announced another round of selections for astronaut candidates. There were 3,122 applicants. Once again Dunbar was a finalist, and she was asked to report for interviews and examinations on March 24, 1980. This time she got a call from Abbey asking if she would like to move her office down the hall (where the astronauts were). After completing a year of astronaut candidate training, Dunbar officially became a fully fledged NASA astronaut on August 21, 1981. Her technical assignments included assisting with the testing of the Space Shuttle onboard software at the Shuttle Avionics Integration Laboratory (SAIL). She was a member of the Flight Crew Equipment Control Board, and as such was involved in the remote manipulator system (RMS) development. She later became the chief of the Mission Development Branch, and was the Astronaut Office interface for "secondary" payloads, and the lead for the Science Support Group. The Federal Republic of Germany paid $65 million (equivalent to $65.0 in 1985 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ) for the mission to be dedicated to German science experiments. The other NASA mission specialist assigned to the flight, Guy Bluford, was not yet available, so the payload coordinator, William B. Lenoir sent Dunbar to Germany to coordinate the arrangements for the mission. She lived there for seven months. Although the mission was conducted in English through the German Aerospace Center (DFVLR) in Oberpfaffenhofen, Dunbar was given instruction in the German language. With eight crew members, this mission was the largest to fly in space, and it was the only mission that launched with eight crew members. For the first time, payload activities were controlled from outside the United States. The crew of five astronauts and three payload specialists worked in two twelve hours shifts, red and blue; Dunbar was in charge of the blue shift and Bluford of the red shift. One of the largest payloads ever deployed by the Space Shuttle, the LDEF was a satellite containing 57 experiments to study the effects of long term exposure to the Low Earth Orbit space environment. It had been launched by the STS 41 C mission on April 7, 1984, and by January 1990 its orbit had decayed to about and it was only a month or so away from re entering the atmosphere and burning up. The STS 32 mission lifted off from the KSC in the on January 9, 1990.
STS-50
1990 жылдардың басында жоспарланған Spacelab миссияларының қатарында Германияға (D 2) және Жапонияға (J) арналған тағы бір миссия болды, ал NASA екі Spacelab өмір ғылымдары (SLS) миссиясына, SLS 1 және SLS 2-ге баса назар аударды. Материалдар ғылымын еуропалықтар мен жапондарға беру НАСА-ның «Азаттық» ғарыш станциясы үшін жоспарланғандай зерттеу құралдарының дамуында ешқандай мүмкіндік болмағанын көрсетті. Бұл мәселені шешу үшін Дунбар микрогравитациялық материалдар зерттеу жұмыс тобының басшысы болып тағайындалды. Дунбар STS 50 миссиясының жүк командирі болып тағайындалды, бұл миссия АҚШ-тың Микрогравитациялық зертханасы 1 (USML 1) болып, микрогравитация және материалдар ғылымы эксперименттеріне арналған еді.
Planned Spacelab missions for the early 1990s included another mission for Germany (D 2) and one for Japan (J), while NASA focused on two Spacelab life sciences (SLS) missions, SLS 1 and SLS 2. It was realized that leaving materials science to the Europeans and Japanese meant that NASA had no research facilities in development of the kind that were envisaged for the Space Station Freedom. To address this, Dunbar was appointed the head of the Microgravity Materials Research Task Group. Dunbar was designated the payload commander for STS 50, the United States Microgravity Lab 1 (USML 1) mission, which was dedicated to microgravity and materials science experiments.
STS-71
1993 жылы Дунбар Вашингтондағы НАСА штаб-пәтерінде Өмір және микрогравитациялық ғылымдар кеңсесінің орынбасар әкімшісі болды. 1994 жылдың 4 ақпанында НАСА Тагард пен Дунбардың 1995 жылы "Мир" кемесімен үш айға созылатын ұшуға негізгі және резервтік экипаж ретінде таңдалғанын хабарлады. 1994 жылдың ақпан айында Дунбар Ресейдің Стар-Сити қаласына сапар шегіп, онда "Мир" кемесінің резервтік экипажының мүшесі болу үшін он үш ай бойы дайындықтан өтті.
In 1993, Dunbar became the Deputy Associate Administrator in the Office of Life and Microgravity Sciences at NASA Headquarters in Washington, D. C. On February 4, 1994, NASA announced that Thagard and Dunbar had been selected for the prime an backup crews for a three month flight on Mir in 1995. In February 1994, Dunbar traveled to Star City, Russia, where she spent thirteen months in training to be a back up Mir crew member.
STS-89
1998 жылдың қаңтарында Дунбар STS 89 миссиясымен "Мир" ғарыш станциясына қайта оралды. 1998 жылдың 22 қаңтарында КSC-ден ұшырылған бұл миссия, ғарыш шаттлының "Мир" ғарыш станциясымен докталған сегізінші миссиясы болды. Ғарыш шаттлының экипажы "Эндевор" ғарыш кемесінен "Мир" ғарыш станциясына ғылыми және логистикалық жабдықтардың, сондай-ақ азық-түлік пен судың көп мөлшерін жеткізді. Бесінші және соңғы рет, Энди Томас сияқты бір ғарышкер "Мир" ғарыш станциясына жеткізілді, ал Дэвид Вольф сияқты біреуі қайтарылды. Пайдалы жүк командирі ретінде Дунбар жиырма үш ғылыми-техникалық эксперименттің жауапкері болды. "Эндевор" 8 күн, 19 сағат 47 секундтан кейін KSC-ге қонды, осы уақыт ішінде "Эндевор" Жердің 138 айналымын жасады. 1995 жылдың қазан айынан 1996 жылдың қараша айына дейін Дунбар АКС-тегі Миссиялық операциялар дирекциясында МКС-ны дайындау және Ресей-Америка ынтымақтастығы жөніндегі директордың көмекшісі болып жұмыс істеді. Бұл қызметінде ол Халықаралық ғарыш станциясының (ХҒС) дайындық тексерулерін жүргізіп, ресейлік-американдық операциялық және оқу шараларын жеңілдетті. Бес рет ғарышқа ұшып, ол ғарышта 1208 сағаттан астам (50 күндік) уақыт өткізді. Ол музейдің авиациялық оқу орталығына, аэроғарыш лагерінің тәжірибелік және "Челленджер" оқу орталығына қатысуын кеңейтті. Музейдің K 12 ғылым, технология, инженерлік және математика (STEM) бағдарламалары жылына шамамен 140 000 оқушыға жеткізу үшін кеңейтілді. Бұл жолы ол сәттілікке жетпеді, бірақ музей өз ғарыш галереясы үшін НАСА-ның толық корпустық шаттл жаттықтырушысын сатып алуға қол жеткізді. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Дунбар Хьюстон университетінің STEM орталығын басқарды және Каллен инженерлік колледжінің профессоры болды. 2016 жылы ол Техас A&M университетінде аэроғарыш инженериясының Джон және Беа Слаттери профессоры атанды және 2020 жылға дейін Техас A&M инженерлік эксперименттік станциясы (TEES) мен Дуайт Лүк инженерлік колледжінің бірлескен ұйымы – Инженерлік білім және инновация институтының (IEEI) директоры қызметін атқарды, содан кейін оның орнына Трейси Хаммонд келді.
In January 1998, Dunbar returned to Mir on the STS 89 mission in the Launched from KSC on January 22, 1998, this was the eighth mission in which the Space Shuttle docked with the Mir space station. The Space Shuttle crew transferred more than of scientific and logistical equipment, and supplies of food and water from the Space Shuttle Endeavour to Mir. For the fifth and final time, an astronaut, in this case Andy Thomas, was delivered to Mir and one was returned, in this case David Wolf. As the payload commander, Dunbar was responsible for the twenty three scientific and technological experiments. Endeavour touched down at KSC after 8 days, 19 hours and 47 seconds during which Endeavour had traveled in 138 orbits of the Earth. Between October 1995 and November 1996, Dunbar worked in the Mission Operations Directorate at JSC as the assistant director for ISS readiness and Russian American cooperation. In this role she chaired International Space Station (ISS) training readiness reviews, and facilitated Russian American operational and training activities. On her five space flights, she had logged over 1,208 hours (more than 50 days) in space. She expanded participation in the museum's Aviation Learning Center, Aerospace Camp Experience and Challenger Learning Center. The museum's K 12 science, technology, engineering, and mathematics (STEM) programs were expanded to reach nearly 140,000 students per year. In this she was unsuccessful, but the museum did manage to acquire NASA's Full Fuselage Shuttle Trainer for its Space Gallery. From 2013 to 2015, Dunbar led the University of Houston's STEM Center and was a faculty member in the Cullen College of Engineering. She became the John and Bea Slattery professor of aerospace engineering at Texas A&M University in 2016, and was the Director of the Institute for Engineering Education and Innovation (IEEI), a joint entity in the Texas A&M Engineering Experiment Station (TEES) and the Dwight Look College of Engineering, until 2020, when she was succeeded by Tracy Hammond.