Кіріспе

Соғыс өнеріндегі революциялық өзгерістер

Әскери істердегі революция (ӘӘР) – әскери теориядағы соғыстың болашағы туралы гипотеза, көбінесе әскери реформалар үшін технологиялық және ұйымдық ұсыныстармен байланысты. Жалпы айтқанда, ӘӘР адамзат тарихының белгілі бір кезеңдерінде соғыс жүргізу тәсілінде қайта келтірілмейтін өзгерістерге алып келген жаңа әскери доктриналар, стратегиялар, тактикалар және технологиялар пайда болды деген пікірді білдіреді. Бұдан әрі, мұндай өзгерістер жаңа доктриналар мен стратегияларға жылдам бейімделуді қажет етеді. АҚШ-та ӘӘР көбінесе АҚШ Армиясының қайта ұйымдастыру жоспары және жүйелердің толық интеграциясы сияқты мәселелермен байланысты талқыланады.

Тарих

Бастапқы теорияны 1970 және 1980 жылдары Кеңес Қарулы Күштері, әсіресе маршал Николай Огарков жасаған. АҚШ бастапқыда қорғаныс министрлігінің "Торлық бағалау" кеңсесінің басшысы Эндрю Маршалл арқылы оған қызығушылық танытты. Бұл идея ресми әскери ортада біртіндеп мойындалды, және басқа елдер де ұйымдастыру мен технологиядағы осындай өзгерістерді зерттеуге кірісті. Қытай Халық Азаттық Армиясында РМА және болашақ АҚШ қарулы күштерінің құрылымына үлкен қызығушылық бар, ол Қытайдың стратегиялық әскери доктринасына енгізілген. Канада, Ұлыбритания, Нидерланды, Швеция, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Сингапур, Қытай Республикасы (Тайвань), Үндістан, Ресей және Германия сияқты көптеген елдердің әскерилері де РМА-ны ұйымдық тұжырымдама ретінде зерттеп, қарастырды, бірақ оның маңызды инфрақұрылымдық және инвестициялық шығындарына байланысты барлық әскерилер РМА-ны қабылдаған жоқ.

Кеңестер көзқарасы

Николай Огарков РМА-ның алғашқы идеясын Әскери-технологиялық революция (ӘТР) деп атады. АҚШ-тағы Пентагон қызметкерлері оның бастапқы идеясының атын өзгертті, осылайша ол RMA деп танылды. Огарковтың жаңа қару-жарақтардың әлеуеті мен мүмкіндігінің тез өсуіне сенуі оның алғашқы идеясын дамытуға себеп болды. ӘТР-ді алғаш әзірлеу кезінде кеңес одағы кейбір технологияларды, соның ішінде энергиялық қарулар мен роботтарды ең кеш 2015 жылға дейін қолдануға болатынын күтті. Косово соғысынан кейін, АҚШ бірде-бір адамның өмірін жоғалтпаған соң, кейбіреулер соғыстың тым стерильді болып кеткенін, «виртуалды соғыс» тудырғанын айтты. Сонымен қатар, АҚШ-тың Осама бен Ладенді ұстауға немесе Ирактағы тәуелсіздерге қарсы тиімді күресуге қабілетсіздігі, кейбіреулерді асимметриялық соғысқа қатысты RMA-ны күмәндеуге итерді, онда АҚШ-тың қарсыластары RMA-ның артықшылықтарына қарсы тұру үшін жиірек араласуы мүмкін. 1997 жылы АҚШ армиясы «Force 21» кодолық атымен жаттығу өткізді, ол әскери мақсатқа бейімделген жеке сектор технологияларын қолдану арқылы байланыс пен логистиканы жақсарту үшін соғыста цифрлық технологияларды сынауға бағытталған. Атап айтқанда, майдандағы өз орны мен жаудың орнын анықтау деңгейін арттыру, соның нәтижесінде өлімге ұшырату қабілетін арттыру, соғыс қарқынын жақсырақ бақылау және жақсырақ «дос немесе жау» идентификациясы арқылы достық отқа түсіп қалу инциденттерін азайту мақсаты болды. 2002 жылы Крис Брей RMA-ны «жауынгерлік далада ақпаратты және автоматтандыруды пайдалану» туралы жаңа идеялар ретінде сипаттады, бұл күштерді «өлімге әкелетін» және «жылдам» етуге бағытталған.

Басты бағыттар

Қазіргі уақыттағы ҚРЖ (Қару-жарақ революциясы) туралы пікірталасты түсінудегі негізгі мәселелердің бірі – көптеген теоретиктердің бұл терминді революциялық технологияның өзіне, яғни өзгерістердің қозғаушы күшіне қатысты қолдануынан туындайды. Сонымен қатар, басқа теоретиктер бұл терминді технологиядағы өзгерістермен күресу үшін қажет болуы мүмкін әскери ұйымдардың революциялық бейімделулеріне қатысты қолданады. Басқа теоретиктер ҚРЖ-ны глобализацияның және "суық соғыстың" аяқталуының нақты саяси және экономикалық контексіне жақын орналастырады. Теориялардың кең ауқымын қарастырған кезде ҚРЖ-ның үш негізгі нұсқасы алдыңғы қатарға шығады. Бірінші көзқарас ең алдымен ұлттық мемлекеттің өзгеруіне және күш қолданудағы ұйымдасқан әскерилердің рөліне назар аударады. Бұл тәсіл бүкіл әлемдегі саяси, әлеуметтік және экономикалық факторларды көрсетеді, бұл болашақта күш қолдану үшін әскери және ұйымдық құрылыстың мүлдем басқа түрін қажет етуі мүмкін. RAND корпорациясының Шон Дж. А. Эдвардс (BattleSwarm тактикасының, әскери топтасудың бір түрі), Карл Х. Билдер және подполковник Ральф Петерс ұлттық мемлекеттің құлдырауына, пайда болатын халықаралық тәртіптің сипатына және жақын болашақта қажетті күштердің әртүрлі түрлеріне баса назар аударды. Екінші көзқарас – ҚРЖ терминімен жиі аталады – қару-жарақ технологиясының, ақпараттық технологияның, әскери ұйымның және озық державалар арасындағы әскери доктринаның дамуын көрсетеді. Бұл "жүйелер жүйесі" ҚРЖ-ға қатысты көзқарасты бұрынғы штаб басшыларының орынбасары адмирал Уильям Оуэнс қатты қолдады, ол күш активтерінің үш жапсарлас аймағын анықтады. Бұл – барлау, бақылау және барлау, басқару, басқару, байланыс және барлау, бұл дәлдік күшін қолдануға мүмкіндік береді. ҚРЖ-ның озық нұсқаларында басқа да күрделі технологиялар, соның ішінде ұшқышсыз ұшақтар (UAV), нанотехнология, робототехника және биотехнология бар. Жақында ҚРЖ-ның талқылауында "желілік орталықтандырылған соғыс" тақырыбы талқыланды, бұл ұрыс алаңында барлық әскерлерді біріктіруге бағытталған ілім. Үшіншісі, әскери салада "нағыз" революция әлі де орын алған жоқ немесе болуы мүмкін емес. Майкл Э. О'Хенлон және Фредерик Каган сияқты авторлар қазіргі заманғы ҚРЖ-ға жатқызылатын технология мен қару-жарақ жүйелерінің көп бөлігі 1991 жылға дейін және Интернет пен ақпараттық технологиялардың дамуына дейін дамыған екендігін айтады. Бірнеше сыншылар әскери қатарлардағы "революция" зиянды салдарларға әкелуі мүмкін, экономикалық қысымға әкелуі мүмкін және ақыр соңында кері нәтижеге әкелуі мүмкін деп атап көрсетеді. Мұндай авторлар әскери істердегі жылдам революцияға қарағанда әлдеқайда біртіндеп "эволюция" деп мойындайды. 2021 жылы Теңіз операциялары бастығы жер бетіндегі сынақтардан бұрын USS Gerald R. Ford (CVN 78) кемесіне бір мезгілде 23 дәлелденбеген технологияны енгізу қателік болды деп мәлімдеді, әсіресе қару-жарақ лифттері. Әуе күштері F 35 ұшағын да бір уақытта жасап шығарды, енді басқа ұшақ іздеп жатыр; бұл ұшақтарды өндіруге 2 миллиард доллар кетеді.

Дәлдікті шабуыл

2021 жылға қарай ұзақ қашықтықтағы дәлдікті өрттердің тұжырымдамасы мен қабілеті 2023 жылға дейін олардың бастапқы қолданылуын жоспарлауға, сондай-ақ АҚШ-тың оларды қолдану доктринасын жеткізуге жеткілікті деңгейде дамыды. Қысқасы, соғыс жағдайында ешқандай бас штаб, ешқандай басқару орталығы, ешқандай әуе қорғанысы, ешқандай зымыран батареясы және қарсыластың ешқандай логистикалық орталығы қауіпсіз болмайды. Сонымен қатар, соққылар қарсыластың жаппай әскери қабілетін парализдеу үшін жеткілікті дәлдікке ие болады. Қарсыластарға қарсы біріккен күш ретінде жұмыс істеу (қызыл түспен белгіленген). Күш бірнеше салаларда (сұр, сары, ақ сұр, қара сұр және қою көк) – ғылыми-зерттеу, кибер, әуе, құрлық және теңіз салаларында жеке-жеке және бірдей уақытта әрекет етеді. Бұл операциялар қарсыластарды бұзып, оларға бірнеше мәселені бір уақытта шешуге тура келеді. Операциялар қарсыластарды жанжалды жалғастыруға немесе одан мүлдем бас тартуға (тыйым салу) емес, бәсекеге қайта оралудың артықшылықтарын үйренуге ынталандыруға бағытталған. Көп салалық міндеттік күш (MDTF) жанжалдың әртүрлі кезеңдерінде бір уақытта әрекет ете алады және қарсыластармен мыңдаған шақырым қашықтықта ұзақ мерзімге қатыса алады. Дәлдікті шабуылдың салдарына қатысты қарастыра отырып, дәлдікті қарудың, соңғы аэрокосмикалық жетістіктермен үйлесімде, соғысты өзгерткені анық. Сондықтан, сұрақ «RMA бар ма?» емес, «Ол қашан басталды және оның салдары қандай?» болады. Бұған байланысты әуе күшінің пайдасы мен құндылығы туралы қызығушылық тудыратын сұрақтар да бар, қазір ол аэрокосмикалық күш ретінде қарастырылады. Дәлдікті әуе күшінің қолданылуын ескере отырып, аэрокосмикалық күш жақтастары үш өлшемді соғыстың артықшылықтары мен дәлдікті шабуылдың құндылығын дәлелдеуге соншалықты көп уақыт жұмсауы керек емес. Қазіргі заманғы бірлескен аэрокосмикалық күштер қақтығыстың барлық спектрінде ең жауапты, икемді, өлімге әкелетін және қиратушы күш проекциясын ұсынады, теңіз патрульдік ұшақтары, шабуыл және әскер тасымалдау тікұшақтары, құрлықтағы ұзақ қашықтықтағы ұшақтар және майдандық зымырандық артиллерия жүйелері сияқты аэрокосмикалық қару-жарақтың түрлерін қолданады. Әскери бөлімшелерге тән аэрокосмикалық күштер көбінесе күшті болады және осылайша қақтығысты екі өлшемнен үш өлшемге ауыстырды және қақтығыстың маңызды бағытын басып алу және ұстаудан тоқтату мен бақылауға өзгертті. ХХ ғасырдың әскери тарихынан бірнеше мысалдарды қарастыра отырып, ұшақтың алғашқы ұшуынан кейін шамамен он жыл ішінде ұшақтар майданда белгілі бір деңгейде шешуші әсерге ие болды. Төрт онжылдық ішінде Ұлыбритания мемлекеті әуе соғысы арқылы ұлттық өмір сүруін қамтамасыз етті. Екінші дүниежүзілік соғыстың ортасында үш өлшемді шабуыл (үстінен және төменнен) теңіздегі кемелерді батырудың және құрлықтағы әскерлердің жауынгерлік қабілетін жоюдың негізгі құралына айналды. Шын мәнінде, АҚШ үшін, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Корея, Вьетнам, Перс шығанағы, Босния және басқа да ұсақ қақтығыстар үшін әуе шабуылы арқылы зиян келтіру және материалдық жойылу үрдісі жалғасты. Әсіресе, құрлық әскерлеріне қарсы бағытталған әуе шабуылы қарсыластарды тоқтату және жоюда ерекше күшті болды, мысалы, Батыс Шөлінде Роммельге қарсы, Нормандияға шабуыл жасауға тырысқан неміс бронетанкілеріне қарсы, немесе Бульж шайқасында (неміс командирлері одақтастардың жанармай цистерналарына және жабдықтарына жасаған шабуылды олардың жолын тоқтатудың шешуші факторы деп санайды), Корея соғысының басы мен соңында және 1972 жылғы Солтүстік Вьетнамның көктемгі шабуылына қарсы тұруда немесе жақында 1991 жылы Саддам Хусейннің Хафжи шабуылын жоюда. НАТО-ның Югославия соғыстарында әуе күшіне сүйенгені таңқаларлық емес, өйткені одақтың алғашқы күндерінен бастап НАТО альянсы әуе күшін Батыс әскери күшінің өзегі және Варшава келісімінің үлкен әскери күштеріне қажетті тежегіш ретінде қарады. Оның тарихи негіздерін ескере отырып, аэрокосмикалық және электрондық революциялардың бірігуінен және екеуінен туындаған соғыстағы революцияның ұзақ уақыттан бері келе жатқандығы таңқаларлық емес, тіпті Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, тіпті Бірінші дүниежүзілік соғыстың экспериментаторларына дейін, олар қаншалықты қарапайым болса да, дирижабльдер мен басқа да кемелерден ұшыратын «ақылды» қаруды жасауға тырысты. Вьетнам соғысының соңғы кезеңдеріне дейін дерлік тәжірибелік түрде қолданылған дәлдікті қару содан бері әсер етуге, содан кейін басымдыққа ие болды және қазір, мүмкін, дәстүрлі сызықты майдан туралы ұғымды артық еткізеді. 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысындағы атысты тоқтату қарулы дронды тиімді пайдалану арқылы, жердегі нысананы анықтап, соққы беретін және соққыны түсірген кезде суретін жіберетін жүретін оқ-дәрілердің көмегімен шарттастырылды. 2009 жылы болашақ күресу жүйелері жобасы Қорғаныс министрі тарапынан тым амбициялы болғандықтан тоқтатылды. Декер Вагнер есебі (2011) АҚШ Армиясының ғылыми-зерттеу бөлімі РДЭКОМ-ды таратуды ұсынды. АҚШ Армиясының басқару құрылымын ынталандыру үшін материалдық дамуды жеделдету мақсатында 2017 жылы жұмыс басталды. 2021 жылға қарай ұзақ қашықтықтағы дәлдікті өрттер (LRPF) 1725 шақырымнан астам қашықтықта. Ғарыш даму агенттігінің ұлттық қорғаныс ғарыш архитектурасы осы жоспардың маңызды бөлігі болып табылады.

Сын

Әскери істердегі революция – бұл жаңа технологияларды, мысалы, дрондар, спутниктік суреттер және қашықтан басқарылатын көліктерді қазіргі әскери тактикаға енгізу және кеңейту. Әскери істердегі революция, әдетте, қаза болғандар санын азайту және барлауды жеңілдету мүмкіндігі үшін жоғары бағаланады. Дегенмен, кейбір сыншылар әскери істердегі революцияның сарбаздарды соғыстың қорқынышты шындығынан одан әрі алшақтататынын алға тартады, ал басқалары оның соғыс пен оның динамикасын толыққанды түсінуді шектейтінін айтады. Ғалымдар әскери істердегі революцияны қолдану алдында оны жан-жақты түсінуді ұсынады.