Кіріспе

1931 жылы жарық көрген Эдгар Райс Берроуздың "Марстың батыры" романы – американдық жазушы Эдгар Райс Берроуздың ғылыми-фантастикалық романы, "Барсум" сериясының жетінші кітабы. Берроуз осы романды 1929 жылдың 28 ақпанында жазуға кірісіп, аяқталған туынды алғаш рет 1930 жылдың сәуір-қыркүйек айларында "The Blue Book Magazine" журналында алты бөлімнен тұратын сериал ретінде жариялады. Кейіннен 1931 жылдың мамыр айында "Metropolitan" баспасынан толық роман түрінде жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Басқа көптеген Берроуз әңгімелері сияқты, Марстың күрескер адамы «Мың бір түн» (Араб түндері) еске түсіреді. Оқиға, шамамен, Гридли толқыны арқылы Жерге жеткізіледі – бұл супер радио жиілігі, алғаш Берроуздың «Пеллюцидардағы Танар» романында (Берроуздың «Пеллюцидар» романдарының үшіншісі) енгізілген. Осылайша, екі серияның арасында байланыс орнатылады. Оқиғаны баяндаушы – бұрынғы романның («Марстың шебер ақылы») басты кейіпкері Улисс Пакстон, бірақ бұл әңгіме оның емес. Керісінше, бұл Хасторлық Тана Хадронның – қарапайым, кедей падвардың (төмен шенді офицер) әңгімесі. Ол Тор Хатанның әдемі, мақтаншақ қызы Санома Тораға ғашық, Тор Хатан – кішігірім, бірақ бай дворян. Тана падвар болғандықтан, Санома оны мойын бұрмайды. Содан кейін Санома Тора ұрланып кетеді, және оқиға қарқынға жетеді. Санома Тораны іздеп Марсты («Барсум», Берроуз осылай атаған) кезіп өтетін Тана Хадрон, Барсумның ең қатыгез жануарларымен кездеседі: ірі, көп қолды, ет жейтін ақ маймылдар, алып сарыжалғылар және У Гордың ақылсыз жемірілгіштері. Ол сондай-ақ «Хей-оо!» деп күлкі тартатын, кек алуға шұбарланған ақылсыз ғалым Фор Такпен де танысады. Берроуздың көп рет қолданылған қуғын-сүргін сюжетінің бастапқы қарапайымдылығы Хадронның Торкуас жасыл марсиандарының алты қолды тобынан құтқарылған құл Тавияны құтқаруымен күшейеді. Олар Джахар қаласына бара жатысқан, онда Хадрон Санома Тораның алып кетілгенін сендіреді. Тавия – Берроуздың ерекше қаһарманы. Өзіне сенімді, қару-жарақпен шебер, тапқыр және ақылды бейнеленген ол, оқырман үшін де, Хадрон үшін де әдемі, бірақ беткей Санома Торадан жақсы көрінеді, ол ақырында адал батырға лайық емес екенін көрсетеді. Джахариан жауынгері Нұр Ан және тағы бір құл әйел Фао қосылғаннан кейін, Хадронның іздеуі Берроуздың әдеттегідей жекелеген ізденістен гөрі, ынтымақтастыққа негізделген болады. Бірақ, сюжеттік бұрылыс бойынша, Тавияның соңында ханшайым екені белгілі болады.

Авторлық құқықтар

Осы әңгімеге авторлық құқық 1955 жылдың 31 желтоқсанына дейін АҚШ-та жаңартылмаған, демек ол жалпыға қолжетімді. Дегенмен, LibriVox.org бұл мәртебені мойындамайды. Авторлық құқық Австралияда тоқтап, енді ол елде жалпыға қолжетімді болып табылады. Мәтін Project Gutenberg Australia сайты арқылы қолжетімді.

Қабылдау

Флойд К. Гейл "Галактика ғылыми фантастика" журналында: "Буроустың үлгі таңдауы абзал шешім болды. "Мың бір түн" өзіндік керемет оқиғаларға толы".

Ықпал

1973 жылы Джордж Лукас осы романның бірінші тарауын «Жұлдыздық соғыстар» туындысының тікелей алдыңғысы болған, аяқталмаған екі беттік «Жұлдызды соғыстар журналы» (Journal of the Whills) атты жобаның негізі ретінде пайдаланды.