Кіріспе
АҚШ-та чек операцияларында қолданылатын код
Америка Құрама Штаттарында ABA маршруттық транзит нөмірі (ABA RTN) – бұл чектердің төменгі жағында басылған тоғыз таңбалы код, ол чек соғылған банк мекемесін анықтайды. Американдық банкирлер қауымдастығы (ABA) 1910 жылы қағаз чектерді сұрыптау, топтау және чек жазушының (төлемшінің) банкіне жіберуді жеңілдету үшін бұл жүйені әзірледі, содан кейін оның шоттарынан қаражат алынатын болады. Жаңа электрондық төлем әдістері төлеуші банк немесе басқа қаржы мекемесін анықтау үшін ABA RTN-ді пайдалануды жалғастыруда. Федералды резерв банкі Fedwire арқылы қаражат аударуларын өңдеуде ABA RTN-ді қолданады. ACH желісі де тікелей төлемдерді, есептерді төлеуді және басқа автоматтандырылған ақша аударымдарын өңдеу үшін ABA RTN-ді пайдаланады.
Менеджмент
1911 жылдан бері Американдық банкирлер қауымдастығы ABA маршруттау нөмірі жүйесін басқару үшін, қазіргі уақытта Accuity компаниясымен серіктестік құрды. Accuity – ресми маршруттау нөмірін тіркеуші және ABA RTN-ді тағайындауға және ABA RTN жүйесін басқаруға жауапты. Accuity жарты жылда бір рет American Bankers Association Key to Routing Numbers (Маршруттау нөмірлеріне арналған американдық банкирлер қауымдастығының анықтамалығы) жариялайды. «Анықтамалық кітапша» барлық тағайындалған ABA RTN тізімін қамтиды. Қазіргі уақытта қолданыста шамамен 26 895 белсенді ABA RTN бар. АҚШ-тағы әрбір қаржы институтының кем дегенде біреуі бар. Маршруттау нөмірі саясаты бір қаржы институтына бес АБА RTN тағайындауға мүмкіндік береді. Бірігулер нәтижесінде көптеген мекемелерде бестен астам ABA RTN бар. ABA RTN тек АҚШ-тағы төлем операцияларында қолданылады. Олар қағаз чектерде, банктік аударымдарда және ACH операцияларында пайдаланылады. Қағаз чектерде ABA RTN әдетте чек төменгі жағында басылған тоғыз санның ортаңғы жиынтығы болып табылады. ABA RTN қолданылған ішкі аударымдар әдетте төлеуші банкке қайтарылады. Келіп түсетін халықаралық банктік аударымдар да SWIFT коды деп аталатын BIC кодын пайдаланады, себебі оларды Әлемдік банкаралық қаржылық телекоммуникация қоғамы (SWIFT) басқарады және ISO 9362 стандартымен анықталады. Сонымен қатар, көптеген халықаралық қаржы институттары IBAN кодын қолданады. IBAN бастапқыда Еуропалық Одақ ішіндегі төлемдерді жеңілдету үшін әзірленген, бірақ форматы бүкіл әлемде қолдануға жеткілікті икемді. Ол ISO 3166 1 alpha 2 ел кодынан, содан кейін mod 97 әдісімен есептелетін екі тексеру цифрынан және 30-ға дейін әріптік-сандық таңбадан тұратын негізгі банктік шот нөмірінен (BBAN) тұрады. BBAN ішкі банктік шот нөмірін және ықтимал маршруттау ақпаратын қамтиды. Ұлттық банктік қауымдастықтар өз еліндегі барлық BBAN үшін белгіленген ұзындықты жеке-жеке анықтайды.
Тарих
АҚШ-тағы банк нөмірлерін 1911 жылы Америка банкирлер қауымдастығы (АБА) енгізді. Банктер идентификация мәселесінде келіспеушілік туды. АБА 1910 жылғы желтоқсанда Чикаго қаласында клиринг орталықтарының басшыларымен кездесу ұйымдастырды. Осы жиын барысында елдегі әрбір банкке қолайлы нөмірлер беру үшін комитет құрылды. 1911 жылғы мамыр айында Америка банкирлер қауымдастығы кодтарды жариялады. Сандық комитетке В.Г. Шрёдер, К.Р. Маккей және Дж.А. Уокер кірді. Жаңа анықтамалықтың баспагері – Рэнд МакНэлли және Компания. АБА клиринг орталықтары кодтары ондық жүйедегі тармақтарға ұқсас. Префикстер орналасқан жерді, ал суффикстер сол жердегі банктерді білдіреді. Префикстердің жартысы ірі қалаларды, ал қалған жартысы АҚШ аймақтарын көрсетеді. Төменгі префикстер халық саны жоғары аймақтар үшін қолданылады, бұл алғаш рет 1910 жылғы АҚШ халық санағына сүйенген. Сол сияқты, әрбір префикс аймағындағы банктер қала халқының саны мен банктердің ашылған мерзімі бойынша нөмірленеді, бірақ бір ғана банк бар қалаларда әліпби тәртібі қолданылады. Жаңа банк құрылғанда, банктер анықтамалығының ағымдағы баспагері оған транзиттік код тағайындайды. Америка банкирлер қауымдастығы банктерден осы анықтамалықты ғана пайдалануды сұрады, осылайша банктер чектерді қалай сұрыптау керектігіне келіседі. Кітаптың толық атауы – «Америка банкирлер қауымдастығының сандық жүйесіне кілт» және оны «Кілт» деп те атады. Оны Rand McNally & Co. баспасы шығарды. 1952 жылы Рэнд МакНэлли өзінің бас кеңсесін Скоки (Иллинойс штаты) қаласына көшірді және карталар басып шығаруға көбірек қызығушылық танытты. Сондай-ақ Скокиде Accuity атты компания бар, ол 1911 жылдан бері АБА банк нөмірлерінің ресми тіркеушісі болып табылады. 2014 жылға қарай ол жарты жылдық «АБА маршрут нөмірлеріне кілт» анықтамалығын шығарды және оған Reed Business Information ие болды, бұл британдық кәсіби маманға арналған анықтамалықтарды басып шығаратын компания. Reed Business Information өз кезегінде Reed Elsevier компаниясына тиесілі, ол Англия-Голландиялық кәсіби маманға арналған онлайн анықтамалықтарды басып шығаратын компания. АБА банктерге арналған идентификациялық нөмірлері жылдар бойы Федералдық резерв туралы заңға, жылдам қаржы айналымы туралы заңға және 21-ші чек туралы заңға бейімделді. 2014 жылы «Кілт» құрамына АҚШ Федералдық резервінің тоғыз таңбалы магниттік сиямен жазылған маршрут нөмірлері енгізілді.
ААҚ-тың институттық идентификаторы
Бесіншіден сегізіншіге дейінгі цифрлар берілген Федералды резерв аймағындағы банктың бірегей ABA идентификаторын құрайды.
Бағыттауыш символы
Маршрут транзиті нөмірін шектеу белгісі – MICR E 13B транзиттік символы ⑆. Бұл символдың Юникод мәні U+2446, оң жақта көрсетілген.
Қиындық пішімі
Бөлшек түрі сан мен атаушыдан тұратын бөлшек сияқты. Саншы екі бөліктен тұрады, олар сызықшамен бөлінеді. Префикс (қазіргі уақытта чектерді өңдеуде қолданылмайды, бірақ көптеген чектерде әлі де басылады) – 1 немесе 2 таңбалы код (P немесе PP), банк орналасқан аймақты көрсетеді. 1-ден 49-ға дейінгі сандар 1910 жылғы қалалардың мөлшеріне сәйкес тағайындалған қалаларды білдіреді. 50-ден 99-ға дейінгі сандар – бұл шамамен географиялық кеңістіктік тәртіппен берілген штаттар және 49 нөмірленген қаланың бірінен тыс жерде орналасқан банктер үшін қолданылады. Саншының екінші бөлігі (сызықшадан кейін) – банктің ABA Institution Identifier коды, ол сонымен қатар тоғыз таңбалы маршрут нөмірінің (YYYY) 5-тен 8-ге дейінгі таңбаларын құрайды. Атауыш та маршрут нөмірінің бір бөлігі болып табылады; қажет болған жағдайда төрт таңбаға дейін жеткізу үшін басында нөлдер қосылады (мысалы, 212 – 0212, 31 – 0031, т.б.), ол маршрут нөмірінің алғашқы төрт таңбасын (XXXX) құрайды. Бөлшектің оң жағында төртінші элемент болуы мүмкін: бұл банктің филиал нөмірі. Ол MICR жолына кірмейді. Бұл ақпаратты банк тек ішкі пайдалану үшін қолданады, мысалы, қолтаңба картасы қайда сақталғанын, егер есепшотта жетіспеушілік болса жауапты қызметкермен қалай байланысуға болатынын көрсету үшін және т.б. Мысалы, Wachovia Bank-тың Yardley, PA қаласындағы чегінің бөлшегі 55 2/212, ал маршрут нөмірі 021200025. Префикстің (55) енді ешқандай маңызы жоқ, бірақ бөлшектің қалған бөлігінен маршрут нөмірінің (02120002) алғашқы 8 таңбасын анықтауға болады, ал тексеру таңбасын (осы мысалдағы соңғы таңба – 5) тексеру таңбасының формуласын қолдану арқылы есептеуге болады (соның нәтижесінде 021200025 шығады).
ABA префикс кестесі
Бұл кесте 2020 жылғы жағдай бойынша жаңартылған. Қазіргі маршрут кестесінің бір әлсіз жағы – Америка Самоасы, Гуам, Пуэрто-Рико және АҚШ Виргин аралдары сияқты әртүрлі аумақтардың бірдей маршрут кодына ие болуы. 1 Нью-Йорк, NY 2 Чикаго, IL 3 Филадельфия, PA 4 Сент-Луис, MO 5 Бостон, MA 6 Кливленд, OH 7 Балтимор, MD 8 Питтсбург, PA 9 Детройт, MI 10 Буффало, NY 11 Сан-Франциско, CA 12 Милуоки, WI 13 Цинциннати, OH 14 Нью-Орлеанс, LA 15 Вашингтон D. C. 16 Лос-Анджелес, CA 17 Миннеаполис, MN 18 Канзас-Сити, MO 19 Сиэтл, WA 20 Индианаполис, IN 21 Луисвилл, KY 22 Сент-Пол, MN 23 Денвер, CO 24 Портленд, OR 25 Колумб, OH 26 Мемфис, TN 27 Омаха, NE 28 Спокан, WA 29 Олбани, NY 30 Сан-Антонио, TX 31 Солт-Лейк-Сити, UT 32 Даллас, TX 33 Де-Мойн, IA 34 Такома, WA 35 Хьюстон, TX 36 Сент-Джозеф, MO 37 Форт-Уэрт, TX 38 Саванна, GA 39 Оклахома-Сити, OK 40 Уичита, KS 41 Су-Сити, IA 42 Пуэбло, CO 43 Линкольн, NE 44 Топека, KS 45 Дабьюк, IA 46 Галвестон, TX 47 Сидар-Рапидс, IA 48 Уэйко, TX 49 Маскоги, OK 50 Нью-Йорк 51 Коннектикут 52 Мэн 53 Массачусетс 54 Нью-Гэмпшир 55 Нью-Джерси 56 Огайо 57 Род-Айленд 58 Вермонт 59 Гавайи 60 Пенсильвания 61 Алабама 62 Делавэр 63 Флорида 64 Джорджия 65 Мэриленд 66 Солтүстік Каролина 67 Оңтүстік Каролина 68 Вирджиния 69 Батыс Вирджиния 70 Иллинойс 71 Индиана 72 Айова 73 Кентукки 74 Мичиган 75 Миннесота 76 Небраска 77 Солтүстік Дакота 78 Оңтүстік Дакота 79 Висконсин 80 Миссури 81 Арканзас 82 Колорадо 83 Канзас 84 Луизиана 85 Миссисипи 86 Оклахома 87 Теннесси 88 Техас 89 Аляска 90 Калифорния 91 Аризона 92 Айдахо 93 Монтана 94 Невада 95 Нью-Мексико 96 Орегон 97 Юта 98 Вашингтон 99 Вайоминг 101 Америка Самоасы, Гуам, Пуэрто-Рико, Виргин аралдары.