Кіріспе

Дон өзенінің дельтасындағы ежелгі грек қаласы, Ресей. Ежелгі қала

Танаис (Τάναϊς Tánaïs; Танаис) – Дон өзенінің дельтасындағы ежелгі грек қаласы, классикалық антикалық дәуірде Меотида батпақтары деп аталған. Бұл Тана епископтығы болды және Танаис атымен латын католик титулдық орын ретінде сақталған.

Орналасқан жері

Дельта Азов теңізінің соңғы солтүстік-шығыс бөлігіне дейін жетеді, бұл теңізді ежелгі гректер Меотис көлі деп атаған. Ежелгі Танайс қаласы орны қазіргі Дондағы Ростовтан шамамен 30 км батыста жатыр. Қаланың орталық бөлігі оңтүстікте 20 метрге дейін биіктік айырмашылығы бар үстіртте орналасқан. Оның шығысынан табиғи аңғар, ал батысынан жасанды каналь өтеді.

Тарих

Танайс қаласы милестіктер мұнда сауда орталығын құрудан бұрын көп бұрын қоныстанған. Ежелгі қаланың жанындағы 300-ден астам қабірден тұратын некрополь, бұл жердің қола дәуірінен бері мекенделгенін, ал құрған қабірлері грек және рим дәуірлерінде де жалғасқандығын көрсетеді. Грек саудагерлері б.з.д. 7 ғасырдың өзінде бұл аймақта көшпенділермен кездескен болуы мүмкін, бірақ тұрақты қоныс болмаған. Грек колонияларының екі түрі болды: ана қала-мемлекет азаматтарының apoikiai және қатаң сауда бекеттері – emporia. Б.з.д. 3 ғасырдың соңында Милеттен келген саудагерлердің күшімен құрылған Танайс, эллиндік мәдени аймақтың солтүстік-шығысындағы ең шеткі сауда орталығына айналды. Бұл орын, біріншіден, Алтайға дейін, скифтердің қасиетті жеріне созылған даланың саудасы үшін, екіншіден, гректер бақылаған порттармен және сауда орталықтарымен шеңгелген Қара теңіз саудасы үшін, үшіншіден, Доннан тері мен құлдар әкелінетін, кіруге қиын солтүстік аймақтан келген сауда үшін табиғи бекет болды. Страбон Танайс туралы Географиясында (11.2.2) айтады. Архон билеген қала, Босфор патшаларының аумағының шығыс шетінде орналасқан. Археологиялық қазбалар кезінде, портты агорамен байланыстырған пропилея қақпасы алынып тасталғанда және рим дәуірінде Босфор патшалары үшін сарайлық тұрғын үй қоғамдық өмірдің орталық орнына ие болғанда, әлеуметтік басымдықтардың үлкен өзгерісі байқалды. Танайста тұңғыш рет клиент патшалар болды: Сауромат (175-211 жж.) және оның ұлы Рескупорид (шамамен 220 жж.), олар екеуі де жазбаша мұрағаттар қалдырды. 330 жылы Танайс готтар шабуылынан қирады, бірақ бұл жер 5 ғасырдың екінші жартысына дейін үздіксіз қоныстанды. Көптеген ағаштардың кесілуі салдарынан каналға шөкпек жиналды, ал өмірдің орталығы, мүмкін, Ростовқа жарты жолдағы Азов қаласына көшті. Қала 14 ғасырда венециялықтармен қайта құрылды. Кейіннен оны Генуя теңіз республикасы сатып алды және 1332-1471 жылдар аралығында Tana nel Mare Maggiore деп басқарды, бұл Алтын Ордамен сауда жасау үшін маңызды орын болды, сияқты Генуя консулы басқаратын барлық Қара теңіз колониялары. 1368 жылдан кейін тағы да құлдырады. 1392 жылы оны Тимур, 1471 жылы Осман түріктері, 1696 жылы орыстар, 1711 жылы түріктер және 1771 жылы Ресей империясы бағындырды.

Археология

1823 жылы І. А. Стемпковский алғаш рет көрінетін археологиялық қалдықтар, көбінесе римдік кезеңге жатқан, мен ежелгі грек деректерінде айтылған "Танайс" арасындағы байланысты анықтады. Жүйелі қазба жұмыстары 1955 жылы басталды. Ресей және Германияның бірлескен командасы соңғы кезде Танайс орнында қазба жұмыстарын жүргізіп, қаланың орталық бөлігі – агораны ашуға, Босфор грек қаласының қала құрылысына эллиндік әсерінің деңгейін анықтауға, сондай-ақ айналасындағы көшпелі мәдениеттерге қарсы қорғаныс шараларын зерттеуге ұмтылып келеді. "Яктэн на Один" кітабында автор Тор Хейердал Танайс пен ежелгі Скандинавия арасындағы байланыс туралы жорамал жасап, өте күмәнді идея ұсынды. Кітапты дайындау барысында ол Танайс орнында археологиялық зерттеулер жүргізді. Хейердалдың бұл идеясы Снорри Стурласонның (1178–1241) ежелгі скандинавиялық сағаларына негізделген. Танайс тақташалары – Танайс аймағындағы ең маңызды тарихи жаңалықтардың бірі.

Генетика

9 Y хромосомалық маркер скелеттен алынды. Нәтижесі: 389I=13, 389II=30, 458=15, 385=11, 393=13, 391=11, 635=23, 437=14, 448=19. Бұл нәтиже R1a гаплотобына тән.