Белгілері мен симптомдары

ПСЭ синдромы бар адамдар белгілі бір визуалды тітіркендіргіштерге ұшырағанда эпилептиформды ұстамаларға ұшырайды. Ұстамаларды тудыратын стимулдың немесе стимулдардың нақты сипаты әр пациентке әр түрлі, сондай-ақ ұстамалардың сипаты мен ауырлығы да әр түрлі болады (қарқынды жоғалудан бастап, толыққанды тоник-клоникалық ұстамаларға дейін). ПСЭ синдромымен ауыратын көптеген науқастар ұстамаға дейін "аура" сезімін немесе ерекше сезімдерді басынан өткізеді, бұл науқасқа тітіркендіргіштен алшақтауға ескерту ретінде қызмет етеді. Ұстаманы тудыратын визуалды стимул әдетте циклдік болып келеді, уақыт және кеңістікте реттелі үлгі құрайды. Жарықтардың жыпылықтауы (мысалы, стробоскоп жарықтары) немесе жылдам өзгеріп немесе алмасатын бейнелер (клубтарда, жедел жәрдем көліктерінің маңында, төбедегі желдеткіштердің жанында, әрекет фильмдерінде немесе телебағдарламаларда және т.б.) – ұстамаларды тудыруға болатын уақыт үлгілерінің мысалдары, және олар ең көп кездесетін себептер. Жолақтар мен шаршылар сияқты статикалық кеңістіктік үлгілер де қозғалмаса, ұстамаларды тудыруы мүмкін. Кейбір жағдайларда, тітіркендіргіш кеңістікте де, уақытта да циклдік болуы керек, мысалы, белгілі бір қозғалатын сызықтардың үлгісі. ПСЭ синдромы бар көптеген адамдардың тітіркендіргіштерінде бірнеше ортақ сипаттамалар бар. Үлгілер әдетте жоғары жарық контрастына ие (жарық пен қараңғылықтың кезектесуі немесе қара фонға қарсы ақ сызықтар). Жарық өзгерістері болмаса, тек түстердің контрасты сирек ұстамаларды тудырады. Кейбір пациенттерге басқа түстерге қарағанда белгілі бір түстердің үлгілері көбірек әсер етеді. Үлгілердің уақыт және кеңістіктегі арақашықтығы маңызды және әр адамда әртүрлі болады: пациент секундына жеті рет жыпылықтайтын жарыққа ұшырағанда ұстамаларға шалдығуы мүмкін, бірақ секундына екі рет немесе жиырма рет жыпылықтайтын жарыққа ұшырағанда әсер етпеуі мүмкін. Көздің барлық көру өрісін толтыратын стимулдар, көру өрісінің тек бір бөлігінде пайда болатын стимулдарға қарағанда, ұстамаларды тудыру ықтималдығы жоғары. Екі көзбен қабылданатын тітіркендіргіштер, әдетте, бір көзбен ғана көрінетін тітіркендіргіштерге қарағанда ұстамаларды тудыруға бейім (сондықтан бір көзді жабу пациенттерге визуалды қиындықтар туындағанда ұстамалардан аулақ болуға мүмкіндік береді). Кейбір пациенттер көздері жабық кезде, ал басқалары көздері ашық кезде сезімтал болады. Алкогольді ішу, ұйқының жетіспеуі, аурулар және басқа да стресстік жағдайлар сезімталдықты арттырады.

Теледидар

Теледидар дәстүрлі түрде ПСЭ кезінде құрысудың ең көп кездесетін көзі болып табылады. ПСЭ-сі бар адамдар үшін, телевизорды қараңғы бөлмеде, тым жақын қашықтықтан немесе телевизор дұрыс реттелмеген және жылдам жыпылықтайтын кескінді көрсеткен кезде (аналогтық теледидарларда көлденең тұрақтандыру дұрыс реттелмеген кезде) қарау ерекше қауіпті. Қазіргі заманғы цифрлық теледидар құрылғылары, оларды осылай реттеуге болмайтын және экрандағы кескінді өте жоғары жылдамдықпен жаңартатындары, ескі аналогтық теледидарларға қарағанда аз қауіпті. ПСЭ-сі бар кейбір адамдар, әсіресе балалар, құрысуды тудыратын телевизор кескіндеріне бақылаусыз қызығушылық танытуы мүмкін, сондықтан оларды физикалық түрде телевизордан алшақтату қажет болуы мүмкін. Кейбір адамдар (әсіресе когнитивтік бұзылулары барлар, бірақ ПСЭ-сі бар адамдардың көпшілігі мұндай бұзылуларға ұшырамайды) жарық көзінің алдында саусақтарын қозғау сияқты әрекеттер арқылы немесе басқа тәсілдермен өздері құрысуды тудыруы мүмкін. Ұлыбритания теледидар хабар таратушылары барлық экран мазмұны автоматтандырылған ПСЭ және QC тестінен өтуін талап етеді. Бұрын мазмұнды бағалау үшін Harding FPA тесті қолданылған, бірақ ол BATON немесе Vidchecker сияқты бағдарламалық құралдармен алмастырылды. Ofcom жарқыраған тізбектер туралы анықтамасын үнемі жаңартып отырады. Бұл сезімтал топта құрысуды тудыру әлеуетін объективті бағалау стандарты болып табылады. Бұл тест әзірге халықаралық деңгейде талап етілмейді. BATON сияқты автоматтандырылған файлдың сапалық бақылау жүйесі ITU R BT.1702, Ofcom және NAB J нұсқаулықтарында сипатталған шектеулерге негізделген ПСЭ деңгейлерін анықтау үшін алгоритмдерді қолданады. BATON-ның соңғы нұсқалары Ofcom, NAB J, ITU T BT.1702 (2005) және ITU R BT.1702 (2018) стандарттарын қолдайды, ал келесі нұсқада ITU BT.1702 2 (10/2019) стандартын қолдау жоспарлануда.

Флуоресценттік жарықтандыру

Дұрыс жұмыс істеген кезде, желілік қуатпен жұмыс істейтін флуоресцентті жарықтандырудың жыпылықтау жиілігі жеткілікті жоғары болады (желілік жиіліктен екі есе, әдетте 100 Гц немесе 120 Гц), бұл проблемалардың пайда болуын азайтады. Дегенмен, бұзылған флуоресценттік шамның жыпылықтау жиілігі өте төмен болуы мүмкін және құрысуды (ұстамаларды) тудыруы мүмкін. Жаңа, жоғары тиімді компактты люминесцентті шамдар (CFL), электрондық балласт тізбектерімен, адам көзімен қалыпты жағдайда байқалмайтын әлдеқайда жоғары жиіліктерде (10–20 кГц) жұмыс істейді, бірақ ақаулы шамдар әлі де проблемалар тудыруы мүмкін.

Диагностика

Диагнозды белгілі бір көру тітіркендіргіштеріне ұшырау мен ұстап алу белсенділігі арасындағы байланысты анықтау арқылы қоюға болады. ЭЭГ-ні үзіліс-үзіліс фотостимуляция (IPS) құрылғысымен біріктіру арқылы толық зерттеу жүргізуге болады. IPS құрылғысы нақты бақылауға және дәл реттеуге болатын нақты тітіркендіргіштерді тудырады. Тестілеуші дәрігер IPS құрылғысын реттейді және ЭЭГ-де фотопароксизмалық жауап (PPR) сияқты ерекше аномалияларды іздейді, олар PSE-ге сәйкес келеді және/немесе ұстап алу белсенділігінің басталуын болжай алады. Тестілеу ұстап алудың пайда болуына дейін тоқтатылады. Кейде PSE-ге сәйкес диагностикалық белгілерді IPS-пен провокациялық тестілеу арқылы табуға болады, бірақ нақты өмірде ешқандай ұстап алулар болмауы мүмкін. Көптеген адамдарда жеткілікті күшті стимуляция кезінде ми қызметінің PSE-ге ұқсас бұрмаланулары байқалады, бірақ олар ешқашан ұстап алуды бастан өткермейді және PSE-ге шалдыққан деп есептелмейді.

Емдеу және болжамы

ПСЭ-нің емделу жолы жоқ, бірақ кейбір адамдардың сезімталдығы уақыт өте келе азаюы мүмкін. Сезімталдықты төмендету үшін медициналық ем қолжетімді, оның ішінде натрий вальпроаты жиі тағайындалады. Пациенттер сондай-ақ ұстамаларды тудыруы мүмкін тітіркендіргіштерге ұшырауы ықтимал жағдайлардан қашып жүруді және/немесе сөреге тап болған жағдайда сезімталдығын азайту шараларын (мысалы, бір көзін жабу арқылы) үйренуі мүмкін. Осы шаралардың жиынтығы көптеген ПСЭ науқастары үшін ұстамалар қаупін дерлік нөлге дейін төмендетуге көмектеседі.

Эпидемиология

ПСЭ шамамен 4000 адамның біріне немесе эпилепсиямен ауыратын адамдардың 5 пайызына әсер етеді.

Ойындар

Эпилепсияға ұқсас құрылыстармен алғашқы жағдай 1981 жылы бейне ойынмен байланысты болды. Содан бері, "фотосезімтал ғана емес, сонымен қатар фотосезімтал емес балалар мен эпилепсиямен ауыратын жасөспірімдерде де видео ойындардың шақыруымен туындаған көптеген құрылыстар тіркелді. Саудада қол жетімді бейне ойындардағы кескіндердің физикалық ерекшеліктеріне қатысты нақты алдын алу шаралары (жыпылықтау жиілігі, түстерді таңдау, пішіндер және контраст) болашақта осы мәселенің айқын азаюына әкелуі мүмкін."

Веб-дизайн

Видео ойындардағыдай, жылдам ауысатын кескіндер немесе жылтылдақ жарнамалар, немесе ретсіз қаріптер сияқты үлгілер фотосезімтал эпилепсиясы бар адамдарда құрысуды тудыруы мүмкін. Веб-дизайнерлерге фотосезімтал эпилепсиясы бар адамдар үшін қауіпсіз контент жасауға көмектесетін екі нұсқаулық бар: 2008 жылы жарияланған Дүниежүзілік желі консорциумының (WCAG) 2.0 нұсқасы бойынша веб-контенттің қолжетімділік нұсқаулықтарында контенттың бір секунд ішінде үш реттен астам жыпылықтауына жол берілмейді. Дегенмен, егер бұл эффект "жалпы және қызыл жыпылықтау шегінен" төмен болса, одан жоғары жылдамдыққа рұқсат етіледі, яғни эффект кішкентай немесе контрасты жеткілікті төмен болса, қабылданады. АҚШ-та федералдық агенттіктер ұсынатын веб-сайттар Оңалту заңының 508-бабымен реттеледі. Заңға сәйкес, беттер экранның 2 Гц-тен жоғары және 55 Гц-тен төмен жиілікте жыпылықтауына себеп болмайтындай етіп жасалуы керек.

Қоғамдық оқиғалар

Фотосезімтал эпилепсия 1997 жылдың желтоқсанында «Dennō Senshi Porygon» («Кибер-әскер Поригон») атымен танымал покемон эпизоды Жапонияда көрсетілгенде қайтадан көпшіліктің назарына түсті, онда жүздеген сезімтал көрермендерде бір мезгілде ұстамаларды тудырған жылдам ауысатын суреттер көрсетілді (дегенмен, 12 000 бала жаппай гистерияға байланысты болуы мүмкін симптомдарды баяндады). 1997 жылдың наурыз айында «YAT Anshin! Uchū Ryokō» аниме сериалының 25-ші бөлімі ұқсас жағдайға себеп болды, қызыл және ақ түсті шамдарды көргеннен кейін төрт бала жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді. 2008 жылдың наурыз айында Anonymous хакерлер тобы эпилепсиямен ауыратын адамдарға арналған форумға жасалған шабуылға қатысты деп хабарланды. Anonymous хакерлері өз кезегінде шабуылдар үшін Scientology шіркеуін айыптады, олардың имиджін жою мақсатында жасалған жалған шабуылдар екенін мәлімдеді. Технологиялық Wired News сайты бұл оқиғаны «құрбандарга физикалық зиян келтірген алғашқы компьютерлік шабуыл болуы мүмкін» деп бағалады. 2016 жылдың желтоқсанында Newsweek журналисі Курт Эйхенвальд, эпилепсиямен ауыратын, интернет-тролльдің қасақана жіберген жылдам жыпылықтайтын GIF суретінен кейін ұстамаға түскенін хабарлады. Үш айдан кейін GIF суретін жіберген пайдаланушы ұсталды және киберқорлық жасады деген айып тағылды. 2018 жылғы Pixar студиясының «Incredibles 2» фильмінде фильмнің сағатынан бастап жылдам шамдар бар көріністер бар, онда Screenslaver атты жаман кейіпкер басқа кейіпкерлерді гипнозға түсіреді. Бұл көрініс ұстаманы тудыруы мүмкін деген алаңдаушылықтан кейін кинотеатрлар осы жағдайға тап болған көрермендерге ескерту жариялады. 2020 жылдың желтоқсанында шыққан «Cyberpunk 2077» видео ойынында қызыл және ақ шамдармен «brain dance» тізбегі бар, ол медициналық құрылғылардың ұстаманы қасақана тудыру үшін қолданылатын үлгілеріне ұқсайды. Фотосезімтал эпилепсиясы бар Game Informer журналисі Лиана Рупперт ойынды шығаруға бірнеше күн қалғанда оны қарап отырғанда үлкен ұстамаға түсті. Ойынның ескертулері жеткіліксіз деген эпилепсиямен күресуші топтардың сынысынан кейін CD Projekt Red түзету жұмыстарын жүргізіп жатқанын хабарлады және кейіннен ұстама тудыру ықтималдығын азайту үшін әсерді өзгертті.