«Финианның Радугасы» музыкалық комедиясы

Кіріспе

1947 жылғы Е. Я. Харбург пен Фред Сайдидің кітабы, Харбургтің сөздері және Бертон Лейннің музыкасы бар сахналық мюзикл.

«Финианның жаңбырқасы» – Ли Сэбинсон өндірген, кітабы Е. Я. Харбург пен Фред Сайдиге, сөздері Харбургке, ал музыкасы Бертон Лейнге тиесілі мюзикл. 1947 жылғы Бродвейдегі түпнұсқалық қойылым 725 рет көрсетілді, ал 1968 жылы фильм нұсқасы шықты және одан кейін бірнеше қайта қойылымдар болды. Қарлы ирланд Финиан Маклонерган қызы Шаронмен бірге АҚШ-тың оңтүстігіне көшіп келеді, Форт-Нокс маңына ұрланған алтынды жерлеу үшін, оның өркендеуге көмектеседі деген жаңылыс сеніммен, себебі ол Форт-Ноксте жерленген алтынның Американы өркендеткенін ойлайды. Оларды Ог – лепрекон қуып жетеді, ол қазынасын жоғалту оны мәңгілікке адам етіп жібермес бұрын қайтарып алуға асығыс. Жағдай қиын тартысқа ұшырағанда, тәлкектеп, сыбайлас коррупциялық АҚШ сенаторы араласады, және жасырылған ыдыс үстінен тілектер орындалады. Ирландиялық әуендердің музыкалық стиліне госпел мен R&B әсері қосылған.

Бірінші акт

Пьеса Мисситукиде (Миссисипи мен Кентуккидің ойдан шығарылған қоспасы) Форт-Нокске жақын жерде, қара және ақ темекі шаруаларының араласып қоныстанған үйлерде басталады. Жергілікті шериф пен жергілікті сенатор Биллборд Роукинстің бас көмекшісі Базз Коллинз, жергілікті тұрғындардан салық төлеуді талап етеді, әйтпесе олардың жерлері аукционға шығарылады. Шаруалар олардың кәсіподақ жетекшісі Вуди Махониді күтуді қалайды. Вудидің үнсіз әпкесі Сьюзан Үндемейтін, Вуди ақшаны әкелетінін би арқылы көрсетеді, ал Генри есімді бала оның биін Коллинз бен шерифке түсіндіреді. Шериф аукционды бастайды, бірақ шаруалар тыңдаудан бас тартып, оны және Коллинзді Вудимен кездесуге сүйреп апарады ("Жылдың осы мезгілі"). Олар кетіп бара жатқанда, қарт ирландтық Финиан Маклонерган қызы Шаронмен бірге келеді. Олар Радужный аңғарының іздеп келді, бірақ Шарон Ирландиядағы үйін сағынады ("Глокка Моррадағы жағдай қалай"). Финиан Шаронға американдық миллионерлер өз байлықтарын алтынға айналдырып, оны Форт-Нокс маңында көмететінін түсіндіреді. Ол Форт-Нокстегі және оның айналасындағы топырақ АҚШ-ты бай ететінін, ал ол жұлдыздан ұрланған алтынды көмуді жоспарлап отырғанын айтады. Вуди мен шаруалар қайтадан кіріп, Вудиде салықтардың пайызын төлеуге жеткілікті ақша болмағанда, Финиан қалған ақшаны төлейді. Финиан мен Шаронды шаруалар құшақтап қарсы алады. Шарон өзінің арманына ұмтылу туралы әкесінің философиясын түсіндіреді ("Күсемшеге қара"). Сол түні Финиан алтынды көміп, орнын белгілейді, бірақ оны ол ұрлаған жын Ог қарсы алады. Алтынсыз Ог өлімге қадам басады, оған ол қажет. Шарон мен Вуди Финианды іздеп келеді, бірақ көп ұзамай ай жарығы мен бір-біріне көңілдері ауысады ("Ескі шайтан ай"). Сенатор Роукинс прогрессивті құрылысшылармен күресу үшін жер сатып алуда. Ол екі геолог келіп, онда алтын табылғанын айтқанға дейін, Радужный аңғарының жоғалғанына ренжімейді. Ол Финиан мен шаруаларды қуып шығуға ант береді. Келесі күні Ог Шаронды кездестіреді және оған деген сезімдерін ұялып мойындайды ("Бір түрлі ұлылық"). Шэрон Вудиге ғашық, бірақ Финиан Вудидің Нью-Йоркке кетуіне кедергі келтіреді, өйткені ол Шэронды басқа ер адам қуып жүр деп күдіктендіреді. Шаруалар Шарон мен Вудидің ресми никесін тойлайды ("Егер бұл махаббат болмаса"). Ог келіп, Финианға Шаронды жақсы көретінін айтады. Ол сондай-ақ Финианға алтынның жанында тілек тілемеуді ескертеді, үш тілек тілегеннен кейін алтын мәңгілікке жоғалады. Ог алтын табуға көмектесу үшін жергілікті балаларды шақырады, оларға сиқырлы каталогтан кез келген нәрсені алуға уәде береді ("Бір түрлі ұлылық [қайталану]"). Шаруалар темекі жапырақтарын сұрыптағанда, олардың жетекшілерінің бірі Мод оларға өмірдің жалпы әділетсіздігін түсіндіреді ("Қажеттілік"). Сенатор Роукинс Финиан мен шаруаларға қара адамдармен бірге тұрып, заң бұзатынын және кету керектігін айтады. Сенатордың фанатизміне ашуланған Шарон оған: "Құдайдан сенің қара болып өзгеруіңді тілеймін!" - дейді. Алтынның үстінде тұрып, Сенатор қара адамға айналып, оны шериф үйден қуып шығады, ол оның өзгеруін білмейді. Вуди Радужный аңғарында олардың жерінде алтын бар екенін хабарлайды, ал Шир Робуст кеме компаниясы оларға тегін есептік шот ұсынады. Несие байлықтан артық екенін айтып, Вуди мен Финиан оларға алтынды қазудың орнына жаңа тегін несиелерін пайдалануды айтады. Топ "Осы үлкен күнді келіп алып кетіңдер" деп тойлайды.

The play opens in Rainbow Valley, Missitucky (a fictitious blend of Mississippi and Kentucky), near Fort Knox, home of a mixture of Black and White tobacco sharecroppers. The local sheriff and Buzz Collins, front man for local senator Billboard Rawkins, demand the locals pay their taxes or else have their land auctioned off. The sharecroppers want to wait for Woody Mahoney, their union leader. Woody's mute sister Susan the Silent communicates through dancing that Woody will bring the money, while a boy named Henry translates her dance for Collins and the sheriff. The sheriff begins the auction, but the sharecroppers refuse to listen and drag him and Collins off to meet Woody ("This Time of Year"). As they leave, an elderly Irishman called Finian McLonergan arrives with his daughter Sharon. They have come looking for Rainbow Valley, but Sharon misses their home in Ireland ("How Are Things in Glocca Morra"). Finian explains to Sharon that American millionaires convert their wealth into gold and bury it near Fort Knox. He concludes it is the soil in and around Fort Knox that makes the US rich, and reveals that he has a crock of gold stolen from a leprechaun, which he intends to bury. Woody and the sharecroppers reenter, and when Woody doesn't have enough money to pay the interest on the taxes, Finian pays the rest. Finian and Sharon are welcomed by the sharecroppers. Sharon explains her father's philosophy of following one's dream ("Look to the Rainbow"). That night, Finian buries the gold and marks the spot, only to be met by Og, the leprechaun he stole from. Without his gold, Og is slowly becoming mortal, and needs it back. Sharon and Woody come looking for Finian, but are soon distracted by the moonlight and each other ("Old Devil Moon"). Senator Rawkins is buying up land to fight progressive developers. He is not upset with losing Rainbow Valley until two geologists arrive to tell him gold has been detected in it. He vows to drive Finian and the sharecroppers off. The next morning, Og meets Sharon and shyly confesses his feelings for her ("Something Sort of Grandish"). Sharon is in love with Woody, however, and Finian slyly prevents Woody from leaving for New York by making him suspect that another man is pursuing Sharon. The sharecroppers celebrate the unofficial betrothal of Sharon and Woody ("If This Isn't Love"). Og arrives and tells Finian he loves Sharon. He also warns Finian not to make wishes near the gold after three wishes, the gold will vanish forever. Og enlists the local children to help find his gold, promising to get them anything from a magical catalogue ("Something Sort of Grandish [Reprise]"). As the sharecroppers sort the tobacco leaves, Maude, one of their leaders, explains the general unfairness of life to them ("Necessity"). Senator Rawkins arrives informing Finian and the sharecroppers that, by living with black people, they are breaking the law and must leave. Outraged at the Senator's bigotry, Sharon tells him 'I wish to God you were black!' while unknowingly standing over the gold. The Senator is transformed into a black man and chased off the property by the Sheriff, who is unaware of the transformation. Woody brings news to Rainbow Valley that there is gold on their land, and the Shears Robust shipping company has offered them all a free charge account. Insisting that credit is better than wealth, Woody and Finian tell them to use their new free credit rather than dig the gold. The group celebrates "That Great Come and get it Day".

ІІ акт

Шаруалар жаңа шоттарынан өздеріне тамаша сыйлықтарды ашып жатыр. Шарон мен Финиан байлықпен бірге келетін сыныптық ерекшеліктің жойылуын тойлайды ("Еңбексіз кедейдің бос байға айналуы"). Ширс пен Робуст алтын қашан табылып, қарыз төленеді деп ойланып келеді. Вуди мен Финиан алтынды қазудың қажеті жоқ екенін түсіндіреді, себебі жаңалық олардың темекі таңбасына үлкен инвестиция құюға себеп болды. Бірақ Базз бен шериф Шаронды сенаторды қараңғы түске бояу үшін колдовство жасады деп айыптайды. Вуди оларды қууға бұйрық береді. Ол Шаронға үйленуге келіседі ("Ескі Шайтан Ай [Қайталау]"). Сюзан оларды бақылап, өзі билейді және жасырылған алтынды табады ("Жасырылған құмыра биі"). Ол алтынды алып, жасырып қояды. Темірқасық түсті сенатор Роукинс орманға жасырынып, Огпен кездесіп, оған не болғанын айтады. Ог сенаторға сыртқы емес, ішкі жағын өзгерту керек деп шешеді. Ол сенаторды жақсы адамға айналдыру үшін өзінің сиқырын қолданады ("Fiddle Faddle"). Жаңа бейнесімен Роукинс төртінші жігітті іздейтін қара рухани әншілер тобымен кездеседі ("Туу"); тағдырдың құдайымен, олардың бәрі Вуди мен Шаронның тойында ән шырқайды. Тойды Базз бен шериф бұзады, оны колдовство жасады деп қамауға келген. Сенатор Вуди мен Шаронды қорғауға тырысады, бірақ қара нәсілді адам ретінде шерифке ешқандай билігі жоқ. Финиан Шарон сенаторды қайта өзгерте алады деп уәде береді. Ол барлығын шығарып, ыдысты оның тілегін кері қайтару үшін пайдалануға ниеттеніп, бірақ ыдыстың жоғалғанын байқайды. Ог, енді дерлік адам болған, Шаронға сезімдерін білдіру үшін келеді. Ол Сюзанды табады, бірақ ол да оған тартылғанын түсінеді. Ол барлық адамдық махаббат осылай тез өзгеретін бе деп ойлайды ("Мен сүйген қызға жақын болмағанда"). Финиан оларды тауып, Шарон қауіпте екенін айтады. Ог алтынның өзінде жоқ екенін білдіргенде, Финиан үмітін жоғалтып, қашып кетеді. Сюзан алтынның қайда екенін біледі, бірақ сөйлей алмайды. Ог оның сөйлеуін қалайды, ал алтын оның аяғының астында екенін білмейді. Сюзан сөйлеп, оны жақсы көретінін айтады. Ог тек бір тілек қалғанын түсінеді, және егер ол Шаронды құтқару үшін қолданса, ол енді лепрекон бола алмайды. Ол Сюзан оны сүйгенше не істеу керектігін білмейді. Адам болу осылай жаман емес, Ог сенаторды қайта ақ етуді тілейді. Сенатор халыққа жақсы өкіл болуге уәде береді, ал шаруалар Ог пен енді сөйлей алатын Сюзанды құшақтап алады ("Егер бұл махаббат болмаса [Қайталау]"). Бірақ Финиан ыдысын жоғалтып, байыру үмітінен айырылды. Шарон мен Ог армандарына қол жеткізгенін көріп, ол өзінің көкжиегін іздеп қайта жолға шығады, "Бәлкім, соңында алтын құмыра жоқ шығар, бірақ оның астында әдемі жаңа әлем бар" дейді. Актерлер оған қоштасады, оны Глокка Морраға шақырып ("Финал") аяқтайды.

The sharecroppers begin unpacking extravagant gifts to themselves from their new accounts. Sharon and Finian celebrate the end of class distinction that comes with wealth ("When the Idle Poor Become the Idle Rich"). Shears and Robust show up wondering when the gold will be discovered that will pay for the credit. Woody and Finian explain that there is no need to dig the gold up, since the news has led to massive investment in their tobacco label. Buzz and the Sheriff, however, accuse Sharon of using witchcraft to turn the Senator black. Woody orders them off. He and Sharon agree to marry ("Old Devil Moon [Reprise]"). Susan the Silent watches them, and dances by herself, and discovers the hidden gold ("Dance of the Hidden Crock"). She takes the gold for herself and hides it. Meanwhile, the still black Senator Rawkins is hiding in the woods. He meets Og and explains what happened to him. Og decides what the Senator needs is a new inside rather than a new outside. He uses his own magic to make the Senator a nicer person ("Fiddle Faddle"). In his new persona, Rawkins falls in with a group of black gospel singers looking for a fourth man ("The Begat"); by chance, they are all going to sing at Woody and Sharon's wedding. The wedding is interrupted by Buzz and the Sheriff, who have come to arrest her for witchcraft. The Senator tries to defend Woody and Sharon, but as a black man he lacks any authority over the Sheriff. Finian steps in, promising Sharon can change the Senator back. He dismisses everyone, intending to use the crock to undo her wish, but finds the crock gone. Og, now almost human, looks for Sharon to tell her his feelings. He finds Susan instead, but realizes he is also attracted to her. He wonders if all human love is so fickle ("When I'm Not Near the Girl I Love"). Finian finds them and tells them Sharon is in danger. When Og reveals he doesn't have the gold, Finian runs off in despair. Susan knows where the gold is, but can't speak. Frustrated, Og wishes she could talk, not knowing the gold is under his feet. Susan speaks, and tells him she loves him. Og realizes there is only one wish left, and if he uses it to save Sharon, he cannot be a leprechaun again. He is unsure what to do until Susan kisses him. Deciding being human isn't so bad, Og wishes the Senator white again. The Senator promises to be a better representative to the people, and the sharecroppers welcome Og and the now verbal Susan ("If This Isn't Love [Reprise]"). Finian, however, has lost the crock and his hope of getting rich. Seeing that Sharon and Og have found their dreams, he goes off again in search of his own rainbow, saying 'Maybe there's no pot of gold at the end of it, but there's a beautiful new world under it.' The cast tells him goodbye, promising to see him in Glocca Morra ("Finale").

Нью-Йорктегі және Лондондағы түпнұсқалық қойылымдар

Бродвейдегі алғашқы қойылым 1947 жылғы 10 қаңтарда 46-шы көше театрында ашылды, онда 725 қойылым өтті. Оны Бретайн Виндуст қойды, хореографиясын Майкл Кидд жасады, ал оркестрлеуді Роберт Расселл Беннетт және Дон Уокер орындады. Актерлік құрамында Шарон рөлінде Элла Логан, Вуди рөлінде Дональд Ричардс, Финиан рөлінде Альберт Шарп және Лин Мюррей әншілері болды. Дэвид Уэйн Ог рөлін сомдағаны үшін музыкалық спектакльдегі ең үздік актер ретінде алғашқы Тони сыйлығын және «Театр әлемі» сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, спектакль үздік дирижер және музыкалық жетекші (Милтон Розенсток) және үздік хореография номинацияларында Тони сыйлығын алды. Лондондық қойылым 1947 жылғы 21 қазанда Палас театрында ашылып, бар болғаны 55 қойылымға созылды.

1955 жылдан 2004 жылға дейінгі қайта жаңғырулар

Финианның "Күсем" операсы Нью-Йорк қаласының орталық опера компаниясы тарапынан Бродвейде үш рет қайта қойылды. Уильям Хаммерштейн режиссерлік еткен және Она Уайт хореография салған 1955 жылғы қысқа қойылымда Хелен Галлахер, Мерв Гриффин және Уилл Махони ойнады, ол «Музыкалық фильмдегі ең жақсы актер» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығына ие болды. 1960 жылы Герберт Росс режиссерлік етіп, хореографиясын да қойып, Жанни Карсон, Бобби Хауес, Говард Моррис, Соррелл Бук және Роберт Гийом актерлерін шақырды. 1967 жылы компания тағы бір қайта қойылым ұйымдастырды. Музыкалықтың кең ауқымды қайта қойылымдары 2009 жылғы Бродвейдегі қайта қойылымға дейін сирек болды, себебі американдық оңтүстікте қара нәсілділерге қарсы нәлеттілікті сынаған музыкалық туынды қазіргі Азаматтық құқық қозғалысынан бұрын жазылғандықтан және ұмытылған саяси тұлғаларға сілтеме жасағандықтан көнеріп қалған. Дегенмен, 2004 жылы Ирландия репертуарлық театры Мелисса Эрико, Джонатан Фримен және Малкольм Гетстің қатысуымен Бродвейден тыс сахнада жоғары бағаланған қойылымды ұйымдастырды.

Киноға бейімделу

1954 жылы Джон Хабли бас режиссерлік еткен анимациялық фильмнің түсірілімі басталды. Топ құрамында Арт Бэббит, Билл Титла және Пол Джулиан болды. Актерлік құрамында Франк Синатра, Элла Фицджеральд, Оскар Петерсон, Луи Армстронг, Барри Фицджеральд, Джим Бэкус және Дэвид Бернс, сондай-ақ түпнұсқа Бродвей қойылымынан Дэвид Уэйн мен Элла Логан қатысты. Сол дәуірдегі Маккартизм Хабли мен Харбургтің Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитеті алдында куәлік беруден бас тартуына байланысты қаржыландыру тоқтатылды. Дайындық кезеңінің суреттері, сценарий эскиздері, кейіпкерлердің дизайны, сценарий және саундтректің бір бөлігі жазылған нұсқалары табылды. Анимация тарихшысы Джон Канемейкердің жобаның тарихы туралы мақаласын ілеспете отырып, 1993 жылғы наурыз-сәуір айларында "Print" журналында осы суреттер мен дизайн үлгілері жарияланды. Фред Астер, Томми Стил, Петула Кларк және Дон Франкс қатысқан 1968 жылғы фильм нұсқасын Фрэнсис Форд Коппола режиссерлік етті.

2009 Encores! Концерт және Бродвей қайта жаңғыру

Нью-Йорк қаласының City Center Encores! сериясы 2009 жылдың 26 наурызынан 29 наурызына дейін мюзиклдің концерттік нұсқасын қойды. Уоррен Карлайл режисселік және хореографиялық жұмысты атқарды, ал Джим Нортон мен Кейт Болдуин Финиан мен Шарон рөлдерінде ойнады, Чейен Джексон Вуди, Грэммиге ұсынылған блюз әртісі Гай Дэвис – соқыр гармоникашы, жерді жалға алған шаруа, ал Джереми Бобб – Ог, лепрекон рөлінде болды. Бродвейдегі толыққанды қайта қойылым 2009 жылдың 29 қазанында St. James театрында ашылды, онда Encores! актерлерінің көпшілігі және режиссер-хореограф Карлайл қайта оралды. Актер құрамындағы өзгерістер: Кристофер Фицджеральд – Ог лепрекон рөлінде, Дэвид Шрамм – сенатор Роукинс және Чак Купер – қара нәсілді адам рөлінде. Ип Харбургтің ұлы және Харбург қорының президенті Эрнест Харбург: «Біздің экономикалық жүйемізге жасалған сатира, әсіресе қазір [2009], елдің ауыр қаржылық қиындықтарын ескере отырып, өте маңызды» деді. Продюсерлер 2010 жылдың 17 қаңтарында «Бродвейдің қазіргі экономикалық жағдайы» оларға көбірек қойылымдар жасауға мүмкіндік бермейтінін айтып, қойылымды жапты. 15 апталық қойылымның билеттерінің шамамен үштен екісі сатылды. Гарт Драбински қайта қойылымды құтқаруға және канадалық гастрольдік кезеңдерді ұйымдастыруға ұсыныс жасады, бірақ продюсерлер оның ұсынысын қабылдамады. Шоу 2010 жылғы Tony Awards сыйлығына «Музыкалық қойылымның ең үздік қайта жаңғыруы», «Музыкалық қойылымдағы ең үздік әйел актриса» (Болдуин) және «Музыкалық қойылымдағы ең үздік актер» (Фитцджеральд) номинацияларына ие болды.

2014 жылы Лондон фринжи және Вест-Энд қайта жаңғыру

Лондондық толыққанды қойылым 12 ақпаннан 15 наурызға дейін Союз театрында өнер көрсетті, 2014 жыл. Бұл қойылымды Фил Уиллмот режиссерлік етті, ал музыкалық жетекшісі Ричард Бейкер, хореографиясын Томас Майкл Восс жасады. Басты рөлдерде Джеймс Хорн (Финиан), Кристина Беннингтон (Шарон), Джозеф Петерс (Вуди), Реймонд Уолш (Ог) және Энн Одеке (әпке Анн мен Роукиннің қызметшісі) ойнады. Кейіннен 2 сәуір мен 10 мамыр аралығында спектакль Чарринг Кросс театрына көшірілді, актерлер мен техникалық құрамның көп бөлігі сақталды.

2016 жылғы Бродвейден тыс қайта жаңғыру

Шарлотта Мурдың бейімдеуімен және режиссерлігімен толыққанды қойылған қайта жаңғырту 2016 жылдың 26 қазанынан 2017 жылдың 29 қаңтарына дейін Нью-Йорктегі Ирланд репертуар театрында көрсетілді. Актерлік құрамға Кен Дженнингс – Финиан, Мелисса Эрико – Шарон, Райан Сильверман – Вуди, Марк Эванс – Ог, Лирика Вудрафф – Сьюзан және Дьюи Кадделл – сенатор Роукинс кірді.

Жазу

Колумбия рекордс компаниясы шығарған алты дискілі, 78 айналымдық пластинка ретінде жарық көрген түпнұсқа актерлік құрамның жазбасы – бұл лейблдің Бродвей мюзиклінің алғашқы жазбасы болды. Лейбл 1948 жылдың маусымында жаңа LP форматын таныстыру үшін осы альбомды пайдаланды. 1988 жылы альбом CD форматында шығарылды, ал 2000 жылы екінші CD нұсқасы жарық көрді, ол түпнұсқа ацетаттан қайта өңделді және бастапқыда жазылған, бірақ қойылымнан алынып тасталған материалдарды қалпына келтірді, соның ішінде Харбургтің «Глокка Моррада жағдай қалай?» және «Мен жақын қызымнан алыс болғанда», сондай-ақ қойылымнан алынып тасталған «Мені өткізіп кетпе» әнін орындауы бар үш бонус трегі. 1960 жылғы Бродвей қойылымының түпнұсқа актерлік құрамының жазбасы, басты рөлдерде Жанни Карсон, Говард Моррис, Бифф МакГайр, Кэрол Брайс, Соррелл Бук және Бобби Хауес ойнады, RCA Victor LSO 1057 лейблінде шықты. 1963 жылғы Фрэнк Синатраның Reprise Records компаниясының жобасы Reprise Musical Repertory Theatre мюзиклінің әндерін әртүрлі орындаушылармен жазды, бірақ ол актерлік құрамның жазбасы стилінде болмады. 1968 жылы дирижер Стэн Кенттон шоудан әндердің биг-бэнд интерпретациясын ұсынған Finian's Rainbow альбомын шығарды. 2009 жылғы қайта қойылған қойылымның актерлік құрамының жазбасы 7 желтоқсанда PS Classics студиясында жазылып, 2010 жылдың 2 ақпанында жарық көрді.