Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1590-шы жылдар – 1866 жылдар Осман әкімшілік бөлінісі
1590s–1866 Ottoman administrative division
Эялеттер (, ,), сондай-ақ бейлербейліктер немесе пашалықтар деп те аталатын, Осман империясының негізгі әкімшілік бөліністері болды. 1453 жылдан бастап 19 ғасырдың басына дейін Осман жергілікті үкіметінің құрылымы шала құрылған еді. Эялеттер ливалар немесе санджақтар деп аталатын аудандарға бөлінді, олардың әрқайсысы бір құйрықты пашаның басқаруында болды, олар мира лира немесе санджақ бей атағын алды. Паша өз провинциясында абсолютті билікке ие болды, сонымен қатар әскери және қаржылық бөлімдердің, полицияның және қылмыстық сот жүйесінің басшысы еді.
Eyalets (, , ), also known as beylerbeyliks or pashaliks, were the primary administrative divisions of the Ottoman Empire. From 1453 to the beginning of the nineteenth century the Ottoman local government was loosely structured. The eyalets were subdivided into districts called livas or sanjaks, each of which was under the charge of a pasha of one tail, with the title of mira lira, or sanjak bey. The pasha was invested with powers of absolute government within his province, being the chief of both the military and financial departments, as well as police and criminal justice.
Аттар
Эялет термині кейде провинция немесе әкімшілік аймақ деп аударылады. Әкімнің шеніне байланысты, олар пашалықтар (паша басқаратын), бейлербейліктер (бей немесе бейлербей басқаратын) және капудандықтар (капудан басқаратын) деп те аталатын. Пашалық немесе Пашалық (paşalık) – паша сөзінен туындаған абстрактілі ұғым, пашаның мәртебесін, лауазымын немесе құқығын, сондай-ақ оның басқаратын аумағын көрсетеді. Еуропалық дереккөздерде "пашалық" сөзі көбінесе эялеттерді білдіреді.
The term eyalet is sometimes translated province or governorate. Depending on the rank of the governor, they were also sometimes known as pashaliks (governed by a pasha), beylerbeyliks (governed by a bey or beylerbey), and kapudanliks (governed by a kapudan). Pashaluk or Pashalik (paşalık) is the abstract word derived from pasha, denoting the quality, office or jurisdiction of a pasha or the territory administered by him. In European sources, the word "pashalic" generally referred to the eyalets.
Тарих
Мұрат I шамамен 1365 жылы солтандықты Румелия және Анатолияның екі бейлербейлігіне бөліп реформа жасады. 1390 жылдары Баязидтің мемлекетінің шығысқа қарай кеңеюімен үшінші әйялет – Рум әйялеті құрылды, оның орталығы Амасия қаласы болды. Бұл Баязидтің кіші ұлы Мехмед I-нің резиденциясы болды және 16 ғасырға дейін князьдық билеушілердің тұрақты мекені болып қала берді. 1395 жылы Баязид I Болгарияның соңғы Шишманид әулетінен шыққан патшасын өлімге кестіріп, оның мемлекетін Румелия әйялетіне қосты. 1461 жылы Мехмед II Синоптан Исфендиярид әулетінің соңғы өкілін қуды да, оған мұрагерлік жерлері үшін Бурса маңындағы жерлерді және салық жинау құқығын берді. Исфендиярид княздығы Анатолия әйялетінің бір бөлігіне айналды.
Murad I instituted the great division of the sultanate into two beylerbeyiliks of Rumelia and Anatolia, in circa 1365. With the eastward expansion of Bayezid's realms in the 1390s, a third eyalet, Rûm Eyalet, came into existence, with Amasya its chief town. This became the seat of government of Bayezid's youngest son, Mehmed I, and was to remain a residence of princely governors until the 16th century. In 1395, Bayezid I executed the last Shishmanid Tsar of Bulgaria, and annexed his realm to Rumelia Eyalet. In 1461, Mehmed II expelled the last of the Isfendyarid dynasty from Sinop, awarding him lands thus taxation authority near Bursa in exchange for his hereditary territory. The Isfendyarid principality became a district of Anatolia Eyalet.
Терминнің қазіргі қолданылуы
Түрік тіл қауымдастығы "эялет" сөзін "кейбір әкімшілік тәуелсіздікке ие әкімшілік бөлініс" деп анықтайды. Қазіргі түрік тілінде "эялет" сөзі ағылшын тіліндегі "state" сөзіне сәйкес федерализм аясында кеңінен қолданылады. Түрік мемлекеттік басқаруында бұл сөз ұзақ уақыттан бері қолданылмайды, оның орнына біртұтас құрылымдағы ils қолданылып келеді. Дегенмен, көптеген федеративтік мемлекеттердің жоғары деңгейдегі әкімшілік бөлімшелері түрік тілінде эялет деп аталады, мысалы, Австралия, Австрия, Бразилия, Германия, Үндістан, Малайзия, Мексика және АҚШ штаттары, сондай-ақ Аргентина, Канада және Пәкістан провинциялары, бұл сөздің қазіргі мағынасына сәйкес келеді. Қытай мен Иран заң жүзінде біртұтас мемлекеттер болғанымен, олардың провинциялары да түрік тілінде эялет деп аталады.
Turkish Language Association defines the word eyalet as "an administrative division having some kind of administrative independence" and in modern Turkish, the word eyalet is used widely in the context of federalism, corresponding to the English word state. While the word eyalet is out of use in Turkish public administration, replaced long ago by ils under a unitary structure, top level administrative subdivisions of numerous federal states are called eyalets in Turkish, such as the states of Australia, Austria, Brazil, Germany, India, Malaysia, Mexico and the United States, along with the provinces of Argentina, Canada and Pakistan, deferent to the modern definition of the word. Albeit China and Iran are legally unitary states, these countries' provinces are also referred to as eyalets in Turkish.