Кіріспе

Бір тараптың қызметтеріне талап қоюға құқығы бар адам немесе ұйым.

Кредитор немесе несие беруші – екінші тараптың қызметтеріне талап қоюшы тарап (мысалы, адам, ұйым, компания немесе үкімет). Бұл – ақша берешегі бар тұлға немесе мекеме. Әдетте, бірінші тарап екінші тарапқа қандай да бір мүлік немесе қызмет көрсетеді, ал екінші тараптың оған теңдес мүлік пен қызмет қайтаруы күтіледі (әдетте, бұл келісімшартпен бекітіледі). Екінші тарап көбінесе борышкер немесе қарыз алушы деп аталады. Бірінші тарап кредитор деп аталады, ол мүлік, қызмет немесе ақша қарыз беруші. Кредиторларды екі негізгі санатқа бөлуге болады: кепілді және кепілсіз. Кепілді кредитор борышкердің мүлкінің бір бөлігіне немесе барлығына кепілдік немесе жүктеме орнатады, бұл оған борыштың толық өтелуіне кепілдік береді. Мысалы, ипотекалық несиеде мүлік кепілдік ретінде танылады. Кепілсіз кредитор борышкердің мүлкіне талап қою құқығына ие болмайды. «Кредитор» термині қаржы саласында жиі қолданылады, әсіресе қысқа мерзімді несиелерге, ұзақ мерзімді облигацияларға және ипотекалық несиелерге қатысты. Заң бойынша, сот шешімімен өз пайдасына ақшалай үкім шығарған адам сот үкімі бойынша кредитор деп аталады. «Кредитор» термині «кредит» ұғымынан туындаған. Қазіргі Америкада «кредит» сөзі қарыз алушының қарызын қайтару мүмкіндігін көрсететін рейтингті білдіреді. Ал бұрынғы заманда «кредит» сөзі беделге немесе сенімділікке қатысты қолданылған.

Құқықтар

Кредиторлардың құқықтары – кредиторлардың, яғни ақшаға талапкер адамдардың, өндіріп алуға құқықтарын қорғауға бағытталған процессуалдық нормалар. Бұл нормалар әр юрисдикцияда әртүрлі болып келеді және кредиторға борышкердің мүлкіне заңдық шара қолдануға, борышкердің мүлкін тәркілеуге және мәжбүрлеп сатуға, борышкердің жалақысын тоқтатуға, сондай-ақ борышкер жасаған кейбір мәмілелерді немесе сыйлықтарды алаяқтық деп тануға мүмкіндік береді. Нақты кредитордың құқықтары көбінесе қарыздың себебіне және қарызды куәландыратын жазбаша келісімдердің шарттарына байланысты болады.

Кредиторлардың басымдығы

Кредиторлардың құқықтары кредиторлардың борышкерге қатысты құқықтарын ғана емес, сонымен қатар кредиторлардың бір-біріне қатысты құқықтарын қамтиды. Егер бірнеше кредитор белгілі бір мүлікке немесе борышкердің шоттарына қатысты өндіріп алу құқығын талап етсе, кредиторлардың құқықтарын реттейтін қағидалар, қай кредитордың нақты бір жағдай бойынша ең басым құқығы бар екенін анықтайды. Жалпы алғанда, кредиторлар қарызды және осы қарыз бойынша кепіл ретінде ұсынылған мүлікті мемлекеттік тіркеуге енгізу арқылы құқықтарын "қорғағандар" мен қорғамағандарға бөлінеді. Сондай-ақ, кредиторлар кепілдіктің "қолында" болуына және борыш ақшаға сатып алу құқығымен жасалған кепілдік болып табылатынына қарай жіктелуі мүмкін. Кредитор, әдетте, соттан борышкердің мүлкін немесе қаражатын оның қолынан шығарып алу мақсатымен жасалған алаяқтық мәміленің күшін жоюды сұрай алады.

Дәрменсіздік кезінде кредиторлардың өкілеттіктері

Ұлыбританияда жеке ерікті келісімге (IVA) өтініш берілгеннен кейін, және сот арқылы бекітілгеннен кейін, кредиторларға IVA шарттарына сәйкес тікелей хабарласуға тыйым салынады. IVA бойынша барлық хат алмасу алдымен тағайындалған Төлем қабілетсіздік сарапшысы (Insolvency Practitioner) арқылы жүзеге асырылуы керек. Кредиторлар осы сарапшымен жұмыс істей бастайды және ұсынылған жылдық есептерді қабылдауға дайын болады. Компаниялар туралы 2006 жылғы Заңға сәйкес, компанияның кредиторлары сотқа компания мен оның кредиторлары арасындағы шарт немесе "келісім" қарастыру үшін кредиторлардың немесе белгілі бір санаттағы кредиторлардың жиналысын шақыру туралы бұйрық беру үшін өтінішпен жүгіне алады. Егер жиналыста жеке қатысқан немесе өкілдік құқығы арқылы дауыс берген кредиторлардың немесе кредиторлар тобының 75% құрамы келісімге келсе, онда жиналыс сотқа осы келісімді күшіне енгізу туралы өтініш бере алады. Осы ереже компаниямен келісім жасасуға ниетті акционерлерге де (мүшелерге) қолданылады. Корпоративтік төлем қабілетсіздік және басқару туралы 2020 жылғы Заң, кредиторлар немесе мүшелер мен "қаржылық қиындықтарға тап болған немесе тап болуы мүмкін" компания арасында келісім ұсынылған жағдайда ұқсас қағидаларды қарастырады.