Кіріспе

Түсініктерді басқару – адамдардың әлеуметтік қарым-қатынаста ақпаратты реттеу және бақылау арқылы басқа адамдардың тұлға, зат немесе оқиға туралы түсініктеріне әсер етуге тырысатын саналы немесе санасыз процесс. Ол алғаш рет 1959 жылы Эрвинг Гоффманның «Күнделікті өмірдегі өзін-өзі таныстыру» еңбегінде тұжырымдалған, содан кейін 1967 жылы кеңейтілген. Түсініктерді басқару мінез-құлықтарына түсіндірулер (жағымсыз жағдайдан шығу үшін «негативті оқиғаға түсіндірме беру»), кінәдан босату (жағымсыз нәтижелерге «жауапкершілікті жоққа шығару») және пікірге сай болу («мақсатты аудиторияға сәйкес сөйлеу немесе мінез-құлық көрсету») және тағы да басқалары кіреді. Мұндай мінез-құлықты пайдалану арқылы түсініктерді басқаруға қатысатын адамдар басқалардың өздері туралы немесе оларға қатысты оқиғаларды қабылдауын бақылай алады. Түсініктерді басқару кез келген жағдайда мүмкін, мысалы, спортта (көрнекті киім кию немесе өз дағдыларымен жанкүйерлерді таң қалдыруға тырысу) немесе әлеуметтік желілерде (тек оң жаңалықтармен бөлісу). Түсініктерді басқару ізгі ниетпен немесе зұлымдықпен қолданылуы мүмкін. Түсініктерді басқару әдетте өзін-өзі таныстырумен синоним ретінде қолданылады, онда адам өз бейнесін қабылдауға ықпал етуге тырысады. Түсініктерді басқару туралы ұғым алғаш рет тікелей қарым-қатынасқа қолданылды, бірақ кейін компьютерлік қарым-қатынасқа да қолданылды. Түсініктерді басқару тұжырымдамасы психология және социология сияқты академиялық салаларға, сондай-ақ корпоративтік коммуникация және БАҚ сияқты практикалық салаларға қолданылады.

Өмірбаян

Импрессияны басқарудың негізін және қалыптастырушы принциптерін Эрвинг Гоффман «Күнделікті өмірдегі өздігін ұсыну» атты еңбегінде қалыптастырған. Импрессияны басқару теориясы адамның өз қабылдауын өз мақсаттарына сәйкес өзгертуге тырысатынын көрсетеді. Яғни, теория жеке тұлғалар өздерін қалай көрсеткісі келетінін, бірақ мұнда олардың қажеттіліктері мен мақсаттарын қанағаттандыру маңызды. Гоффман «күнделікті жұмыс ортасында адамдардың өздерін қалай ұсынатынына және осы арқылы басқаларға қандай әсер ететініне назар аударуды ұсынды», сондай-ақ «адамның басқалардың өзі туралы қалыптастырған көзқарасын қалай басқаратынына және олардың алдында қандай әрекеттерге баруы мүмкін емес екеніне ерекше қызығушылық танытты». Әрекеттер мақсаттарға сай болуы керек, сонымен қатар осы мәдениетте аудиторияның ерекшеліктері мен оған қатысты қарым-қатынас тәсілі импрессияны басқарудың қалай жүзеге асырылатынына әсер етеді. Адамның мақсаттары – импрессияны басқарудың жолдары мен стратегияларын анықтайтын тағы бір фактор. Бұл өзі туралы мәлімдемелердің мазмұнымен байланысты, ол да өзінің әртүрлі аспектілерін ұсынудың әртүрлі тәсілдеріне әкеледі. Өзіндік тиімділік деңгейі адамның қажетті импрессияны жеткізе алатынына қанша сенімді екенін көрсетеді. Жаңа зерттеу көрсеткендей, басқа факторлар тең болғанда, адамдар жағымсыз әңгімелерге байланысты беттерге, бейтарап немесе оң пікірлерге қарағанда көбірек назар аударады. Бұл зерттеу адамның объективті емес, оның не көруді немесе назардан тыс қалдыруды санасыз ми процестері анықтайтынын көрсететін жұмыстар жиынтығына үлесін қосады, тіпті олар осы туралы хабардар болмас бұрын. Зерттеу нәтижелері мидың «жаман жігіттерге» немесе алдаушыларға, алдамшылық, ұрлық немесе басқа да ынтымақтастыққа қарсы әрекеттер арқылы әлеуметтік өмірді құлдырататын адамдарға ерекше сезімталдықпен дамығаны туралы идеяны да толықтырады. Өзін-өзі ұсынудың көптеген әдістері бар, оның ішінде өзіндік ашу (басқа адамға сізді ерекшелейтін нәрсені анықтау), сыртқы түрін басқару (қоғамға сәйкес болуға тырысу), жағымдылыққа ұмтылу, іс-қимылдарды үйлестіру (өз іс-қимылын тартымды немесе түсінікті ету) және рөлдерді өзгерту (басқа адамдарға белгілі бір бейне жасау). Әдетте тартымды деп есептелетін өзін-өзі ұсынудың нұсқасын сақтау адамның әлеуметтік капиталын арттыруға көмектеседі және бұл әдіс көбінесе желілік іс-шараларда қолданылады. Бұл өзін-өзі ұсыну әдістерін корпоративтік деңгейде де импрессияны басқару ретінде пайдалануға болады.

Әлеуметтік қарым-қатынас

Гоффман 1967 жылы жариялаған «Интеракциялық ритуал» атты кітабында адамдардың әлеуметтік өзара әрекеттесуге қатысуы «сызық» яки «сөздік және сөзсіз әрекеттердің үлгісі» арқылы жүзеге асатынын, осы сызықты орындаушы да, көрермен де бірлесіп құрастырып, сақтайтынын айтты. Сызықты тиімді орындау арқасында адам оң әлеуметтік құндылыққа ие болады, бұл «бет» деп те аталады. Әлеуметтік өзара әрекеттесудің сәттілігі орындаушының «бетін» сақтай білу қабілетіне байланысты. Гоффман әлеуметтік өзара әрекеттесуде физикалық түрде қатысушы адамдарға назар аударғанда, «әсерді басқарудың әлеуметтік өлшемдері, әрине, ұйымдағы нақты орын мен уақыттан асып түседі». Әсерді басқару – «жеке және қоғамдық салдары бар әлеуметтік қызмет». Гоффманның еңбегінде символдық интеракционизмнің элементтері бар, ол коммуникация процесінің өзара әрекеттесу сипатын сапалық тұрғыдан талдауға баса назар аударады. Әсерді басқару үшін басқа адамдардың физикалық қатысуы қажет. Өз мүдделерін қамтамасыз етуді көздейтін орындаушылар өз мінез-құлқының белгілі бір көрерменге дұрыс әсер қалдыруы үшін оны бейімдеуге тырысуы керек және көрермендердің өз орындауларын қабылдауын сұрауы керек. Орындаушы, орта және мақсатты көрерменмен қалыптасады, өзара әрекеттесуді қойылым ретінде қарастырады. Қойылымның мақсаты – көрерменге орындаушының қалаған мақсатына сәйкес келетін әсер қалдыру. Осылайша, әсерді басқару жағдайға да байланысты. Бұл мақсаттарға қоса, адамдар өзара әрекеттесу ортасынан әртүрлі жауап алады, кейбіреулері көрерменнің реакциясына жауап бермейді, ал басқалары оң нәтижелерге қол жеткізу үшін көрерменнің реакциясына белсенді жауап береді. Ортаға және мақсатты көрерменге жауап берудегі осы айырмашылықтарды өзіне-өзі бақылау деп атайды. Әсерді басқарудың тағы бір факторы – өзіне-өзі сәйкестендіру, яғни аудиторияны адамның өзіне қатысты түсінігімен үйлестіру. Көрермен нақты немесе ойша болса да болады. Әлеуметтік нормалар, әлеуметтендіру арқылы алынған ақыл-ой бағдарламасының бір бөлігі, соншалықты маңызды, сондықтан біз оларға қатысты күтулерімізді көбінесе байқамаймыз. Орындаушы (сөйлеуші) қалаған бейнесін көрсетуге тырысқанда, көрермен (тыңдаушы) резонанстық немесе қақтығысты бейнеге ие болуы мүмкін. Мысалы, ұят сезімі туындап, қатысушының беделін төмендетуі мүмкін. Гоффман орындаушылардың «қойылымның үздірілмей жалғасуын қамтамасыз ету үшін драмалық тәртіпті қорғаныс ретінде пайдалана алатынын» айтады. Мұндай әдістер басқа біреудің есебінен өз мүддесін ілгерілете отырып, пайдаланушылық, зорлық, алдау және жалғандық болып есептелуі мүмкін. Манипуляция процесіне бейхабар құрбанды манипулятордың билігіне салу, көбінесе алдау арқылы және құрбанды өз мақсаттарына жұмсау кіреді. Макиавеллизм – кейбір әлеуметтік және жеке психологтар адамның эмоционалдық тұрақтылығын сипаттау үшін қолданатын термин, осының арқасында адам конвенционалды моральдан ажыратылып, басқаларды алдауға және манипуляциялауға қабілетті болады. (Сондай-ақ, жұмыс орнындағы макиавеллизмді қараңыз.) Өтірік айту – бұл құрылымды бұзуға қабілетті күш, ол оларды нарциссистік тұлғаларға айналдыруға мүмкіндік береді. Адамның санасы осы әрекеттердің шындыққа сәйкес келетініне сендірілуі мүмкін, бұл олардың жалған және әдепсіз екенін көрсетеді. Теориялар манипуляцияның адамның қарым-қатынасына үлкен әсер ететінін көрсетеді. Адамның эмоциялары сенімсіздікке негізделген, мінез-құлқы мен сипатына жамандыққа итермелейтін қасиеттен туындайды. Жақсы қарым-қатынас үлкен алмасуға мүмкіндік береді, ал нашар моральдық құндылықтары бар қарым-қатынастарда байланыс мүмкіндігі оқшаулану мен ажырасуға негізделеді. Қараңғы мінез бен манипуляция бір-бірімен байланысты. Бұл адамның қол жеткізе алатын мақсатына араласады, егер олардың көзқарасы тек өзімшілдікке бағытталған болса. Бұл мінез-құлық адамды әртүрлі бұрыс мінез-құлыққа итермелейді, бұл сананы зұлымдыққа итермелейді, нәтижесінде ашу-ызаға ұшырап, денеге зиян келтіреді.

Өзін-өзі тану, әлеуметтік сәйкестік және әлеуметтік өзара іс-қимыл

Әлеуметтік психолог Эдвард Э. Джонс 1960 жылдары әсерді басқару зерттеуін психология саласына енгізіп, оны адамдардың өзгелердің жеке ерекшеліктері туралы қабылданатын бейнесін бақылауға жасаған тырыстарымен кеңейтті. Оның еңбегі әсерді басқаруға, маңызды адамдар аралық процесс ретінде, қызығушылықты арттырды. Өзіндік сана әсерді басқару теориясында маңызды роль атқарады, себебі адамдардың өзі туралы қалыптасқан бейнелері әлеуметтік өзара әрекеттесулер арқылы қалыптасады және өзгеріске ұшырайды. Өзіміз туралы түсінігіміз өмірдің басындағы әлеуметтік тәжірибеден дамиды. Шленкер (1980) балалардың өз мінез-құлқының басқаларға тигізер әсерін және олардың өзін қалай бағалайтынын алдын ала сезетінін айтады. Олар өзгелерде қалдыратын әсерін бақылайды, соның арқасында әлеуметтік өзара әрекеттесуден алатын нәтижелерін өздеріне бағындырады. Әлеуметтік идентичность – адамдардың әлеуметтік өзара әрекеттесуде қалай анықталып, қабылданатыны. Адамдар өздері көрсететін әлеуметтік идентичность-ке әсер ету үшін әсерді басқару стратегияларын пайдаланады. Адамның қалыптасқан идентичності оның басқалармен қарым-қатынасына, өзгелердің оған қалай қарауына және қандай нәтижелерге жететініне әсер етеді. Сондықтан, өзгелердің өзі туралы қабылдауына әсер ету арқылы, адам өзінің әлеуметтік нәтижелерін анықтауда маңызды рөл атқарады. Әлеуметтік өзара әрекеттесу – біздің айналамыздағыларға қатысты әрекеттеріміз бен оларға жауап беруіміз. Қысқасы, әлеуметтік өзара әрекеттесу – адамдардың бір-біріне жасаған іс-әрекеттері мен олардың оған берген жауаптары. Өзін-өзі таныстырудың ең басты функциясы – әлеуметтік жағдайдың мәнін анықтау (Гоффман, 1959). Көптеген әлеуметтік өзара әрекеттесулер рөлдік сипатта болады. Әр адамның атқаратын рөлі бар, және осы рөлдер тиімді орындалғанда өзара әрекеттесу сәтті жүзеге асады. Адамдар материалдық және әлеуметтік сыйлықтар алу (немесе материалдық және әлеуметтік жазалардан сақтану) үшін басқалардың санасында өзі туралы жағымды бейне жасауға тырысады.

Мәдениеттер аралық қарым-қатынас

Өзінің әсерін басқару әрекеттерін басқалар қалай қабылдауы мүмкін екенін түсіну, сонымен қатар, жақсырақ өзара әрекеттесудің негізі ретінде және әртүрлі нәсілдік/этникалық және гендерлік топтар арасындағы ең қиын қарым-қатынас мәселелерін шешу құралы ретінде қызмет ете алады (Санария, 2016). "Адамдар өздерін басқалардың қалай көретініне сезімтал және басқаларды өздері қалағандай әрекет етуге мәжбүрлеу үшін әсерді басқарудың көптеген түрлерін қолданады" (Гидденс, 2005, 142-бет). Бұл тұжырымның мысалын мәдени айырмашылықтар арқылы оңай түсіндіруге болады. Әртүрлі мәдениеттерде сұлулық және тартымдылық туралы әртүрлі пікірлер бар. Мысалы, американдықтар күйген теріге тартымды деп есептейді, ал индонезиялық мәдениетте ақшыл тері бағаланады. Сондай-ақ, Үндістандағы әйелдер батыс мәдениетіндегі әйелдерге қарағанда басқаша әсерді басқару стратегияларын қолданады деп айтылады (Санария, 2016). Компаниялар мәдениаралық оқытуды (МАО) тиімді мәдениаралық өзара әрекеттесуді жеңілдету үшін пайдаланады. МАО – бұл адамның шетелде жұмыс істеу және өмір сүру қабілетін арттыруға бағытталған кез келген процедура. Қызметкерлерді мәдениетке сәйкес келетін және нақты әсерді басқару (ӘБ) техникаларына оқыту, қызметкерге үй мәдениетінің автоматты ӘБ режимінен мәдениетке лайықты және қабылданатын ӘБ режиміне саналы түрде ауысуға мүмкіндік береді. Екіншіден, ӘБ бойынша оқыту ФН-мен (шетелдіктермен) өзара әрекеттесудің белгісіздігін азайтады және күтпеген жағдайларды азайту арқылы қызметкердің бейімделу қабілетін арттырады. Аурухана палаталарында Гоффманның «сахнадағы» және «сахнадан тыс» өнерлері «ресми» және «бейресми» өзара әрекеттесуден гөрі «жоспарланған» және «импровизацияланған» деп бөлінеді. О’Салливанның (2000) коммуникация арналарының әсерді басқару моделіне сәйкес, адамдар қауіпті жағдайларда бетпе-бет әңгімелесудің орнына делдалдық арналарды пайдалануға бейім. Оның моделінде бұл тенденция арнаның ерекшеліктеріне байланысты, олар алмасылған әлеуметтік ақпаратты бақылауға мүмкіндік береді. Осы мақала О’Салливанның моделін кеңейтеді, ақпаратты бақылауды арнаның ерекшеліктері мен әлеуметтік дағдылардан туындайтын медиа мүмкіндігі ретінде түсіндіреді, бұл адамға өзара әрекеттесудегі әлеуметтік ақпарат ағынын реттеуге және шектеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ оны өлшеу үшін шкала ұсынады. Ақпаратты бақылау шкаласының бір өлшемі – экспрессивті ақпаратты бақылау, есімізге түсірілген қауіпті жағдайлар үшін делдалдық арнаны таңдауға оң әсер етеді. Бұл әсер әлеуметтік алаңдаушылық пен қарым-қатынастағы билік қатынастарын ескере отырып сақталды. О’Салливанның моделі кейбір коммуникация арналары адамдарға осы қиындықтарды басқаруға көмектесе алады және сондықтан осындай жағдайлар туындағанда оларға басымдық беріледі деп болжайды. Бұл болжам арналардың әлеуметтік белгілердің азаюына мүмкіндік беретін ерекшеліктеріне негізделген, мысалы, ауызша емес ақпараттың азаюы немесе хабарламалардың баяу алмасуы, бұл күрделі, түсініксіз немесе қиын әңгімелердің ағынын жақсы басқаруға мүмкіндік береді. Адамдар өздері туралы қандай ақпарат белгілі немесе белгісіз екенін басқарады, басқалардың өздеріне деген қабылдауын қалыптастыру үшін. Мысалы, анасы келгенше ванна бөлмесін асығыс тазалаған адам өзінің әсерін басқарған болады. Ақпараттық және коммуникациялық технологияны қолданудың мысалы ретінде, адамды бетпе-бет кездесуден бұрын оның веб-сайтын қарауға шақыру, олар оны кездескен кезде белгілі бір көзқараспен қарауына ықпал етуі мүмкін.

Корпоративтік бренд

Импрессияларды басқару тұжырымы корпоративтік әңгімелердің корпоративтік брендті қалай құруға мүмкіндігі туралы маңызды түсінік береді, мүдделі тараптардың ұйым туралы қалыптастырған пікірлеріне ықпал ете отырып. Корпоративтік әңгімелердің тақырыптары мен элементтері мен ИМ стратегиялары/мінез-құлқы арасындағы байланыс осы элементтердің аудиторияның корпоративтік брендті қабылдауына әсер ететінін көрсетеді.

Корпоративтік әңгімелеу

Корпоративтік әңгімелеу корпоративтік брендтің ішкі және сыртқы мүдделі тараптарға маңыздылығын көрсетуге, компанияның бәсекелестерге қарсы позициясын қалыптастыруға, сондай-ақ фирманың қызметкерлерімен байланыс орнатуына көмектеседі (Ропер және Филл, 2012). Корпоративтік бедел – мүдделі тараптың ұйым туралы қабылдауы (Браун және тағы басқалар, 2006). Доулинг (2006) ұйымды шынайы, ерекше, сарапшы, адал, күшті және сүйкімді деп қабылдауға себеп болса, онда бұл жалпы корпоративтік беделді арттырады деп санайды. Әсерді басқару теориясы корпоративтік брендті құру үшін корпоративтік әңгімелерді пайдалануды зерттеуге қатысты маңызды тұжырым. Корпоративтік брендтік әдебиетте брендтік коммуникациямен байланыс мүдделі тараптарға ұйым туралы әсер қалыптастыруға мүмкіндік беретіні айтылады (Абратт және Кейн, 2012). Бұл IM теориясы корпоративтік брендті құру үшін корпоративтік әңгімелерді коммуникация құралы ретінде пайдалану туралы түсінік беруге де қабілетті екенін көрсетеді. Корпоративтік әңгімелердегі IM стратегиялары мен мінез-құлқының зерттелуі корпоративтік әңгімелердің аудиторияның корпоративтік бренд туралы қабылдауына әсер ету мүмкіндігін көрсетеді. Электрондық пошта сияқты кәсіби құралдар арқылы қарым-қатынас жасау кәсіби өзін-өзі таныстыруға әкеледі. Адам сәлемдесу, дұрыс жазу, грамматика, бас әріптерді дұрыс қолдану және академиялық стильде сөйлеуді пайдаланады. Текст хабарламалар сияқты жеке қарым-қатынас құралдарында пайдаланушы сөздерді қысқартып, эмодзилер мен селфилерді қосып, академиялық тілді аз қолданатын болады. Әсерді басқару теориясының тағы бір мысалы – бүгінгі әлеуметтік желілер әлемі. Пайдаланушылар өздерінің профильдерін жасап, оны достарымен, отбасысымен немесе бүкіл әлеммен бөлісе алады. Пайдаланушылар өмірдегі жағымсыз оқиғаларды жасырып, жағымды оқиғаларды көрсетуге құқылы.

Әлеуметтік желілердегі профильдер

Американдық ересектер арасында әлеуметтік желілерді пайдалану 2005 жылы 5%-дан 2018 жылы 69%-ға дейін өсті. Facebook ең танымал әлеуметтік желі платформасы, одан кейін Instagram, LinkedIn және Twitter келеді. Жағымсыз фотосуретті әлеуметтік желілерде алып тастау үшін субтрактивті стратегия қолданылады. Кейбір пайдаланушылар өз есімдерін таңбалаудан басқа, фотосуретті толығымен жоюды сұрайды. Егер дос пайдаланушы туралы жағымсыз пікір жазса, репудиация стратегиясы қолданылады. Жағымсыз жазбаға жауап ретінде пайдаланушылар өздерін ақтау үшін тағы бір жазба жасай алады. Майкл Стефанон «өзіне деген құрметті сақтау – онлайн режимінде өзін-өзі көрсетудің маңызды мотивациясы» дейді. Әлеуметтік желілердегі онлайн қатысу пайдаланушылардың жасы, жынысы және дене салмағына қарай өзгереді. Ерлер мен әйелдер әлеуметтік желілерді шамамен бірдей деңгейде пайдаланады, бірақ олардың пайдалану жолдары мен мүмкіндіктері жеке талғамдарға, сондай-ақ билік пен үстемдік туралы түсініктерге байланысты әртүрлі болады. Мінез-құлқы жағынан ерлер еркектікке тән қасиеттерді, сондай-ақ бұйрық беруге бейім тілдік стильді көрсетеді. Колледж студенттері кейде жағымды онлайн имидж құру үшін Facebook-қа сенеді, бұл кампустағы өмірге қанағаттануды арттырады. Қауіпті мінез-құлықты теңдестері тартымды деп есептейтіндіктен, колледж студенттері көбінесе әлеуметтік желідегі профильдерін мақұлдау алу үшін пайдаланады, мысалы, алкогольге құмарлық және дені салмауға қатысты жағдайларды көрсетеді. Пайдаланушылар қауіпті мінез-құлықты жетістік, көңіл көтеру және әлеуметтік белсенділік белгілері ретінде көрсетеді, бұл теңдестер арасында танылу мен қабылдануға бағытталған әсерді басқарудың бір түріне қатысуды білдіреді. Медиа шаршауы – әлеуметтік желілердің әсерінен туындайтын теріс құбылыс. Әлеуметтік алаңдаушылық – өзіне сенімсіздіктен туындайды, бұл мақсатты аудитория үшін БАҚ назарында өзінің жеке басын қалыптастыруда стресс тудырады. Марвик атап көрсеткендей, әлеуметтік профильдер өзін аудиторияға ұсыну кезінде «контексттік құлдырау» сияқты салдарларды тудырады. «Контексттік құлдырау» тұжырымы әлеуметтік технологиялардың өзін-өзі көрсетуді ортаға немесе аудиторияға қарай өзгертуді қиындататынын көрсетеді. «Facebook және Twitter сияқты ірі сайттар достар, отбасы мүшелері, әріптестер және таныстарды «достар» деген жалпы атаумен біріктіреді». Бұл контексттік құлдырауға Джудит Батлер сипаттаған перформативтілік ұғымы көмектеседі.

Саяси әсерді басқару

Импрессияны басқару саяси салада да маңызды рөл атқарады. "Саяси импрессияны басқару" термині 1972 жылы социолог Питер М. Холл тарапынан қолданылған, ол бұл терминді кандидатты сайлауға лайықты және қабілетті етіп көрсету өнері деп түсіндірген (Холл, 1972). Бұл, ішінара, "президенттік" кандидаттардың маңыздылығына байланысты: сыртқы түрі, имиджі және айтылатын әңгімелер сайлау науқанының маңызды бөлігі болып табылады, сондықтан импрессияны басқару сайлауда жеңіске жетудің үлкен бөлігін құрайды (Katz 2016). Әлеуметтік желілер саяси процестің бір бөлігіне айналды, осылайша саяси импрессияны басқару қиынға түсуде, себебі кандидаттың онлайн имиджі көбінесе сайлаушылардың өзінің қолында болады. Әлеуметтік желілердің дамуы саяси науқандардың сайлаушыларға қатысты бағытталғандығын күшейтті, сондай-ақ саяси мәселелер мен науқандарды талқылау кезінде импрессияны басқарудың ықпалын арттырды. Саяси науқандар өздерінің науқандарын жарнамалау және олардың саяси платформасы туралы ақпарат тарату үшін әлеуметтік желілерді пайдалануды жалғастыруда, соның арқасында өздерінің саяси ұстанымдары бойынша әңгімені бағыттай алады. Зерттеулер көрсеткендей, саяси науқандар әрбір кандидат үшін нақты бейне жасауы керек, осылайша олар сайлаушыларға дұрыс хабарды жеткізе алады.

Жұмыс орнында

Кәсіби ортада әсерді басқару көбінесе құзыретті көрінуге бағытталған, бірақ сонымен қатар басқалар әлеуметтік тұрғыдан ұнамды және шынайы деп қабылдайтын өзінің бейнесін құру мен көрсетуді де қамтиды. Адамдар киім таңдауы арқылы әсерді басқарады, формальды киімді көбірек немесе азырақ таңдайды, бұл олардың әріптестері мен басшыларының пікіріне әсер етеді. Бұл процесте өзара әрекеттесу бар; әсерін басқаратын адам айналасындағы адамдар оның ұсынып отырған бейнесімен өзара әрекеттескенде және жағымды немесе жағымсыз жауап бергенде кері байланыс алады. Пек пен Хог лидерлер арасындағы әсерді басқару туралы зерттеулерінде "әсерді басқаруды саналы немесе санасыз, шынайы немесе шынайы емес, мақсатқа бағытталған мінез-құлық ретінде анықтайды, адамдар осы мінез-құлық арқылы әлеуметтік өзара әрекеттесуде басқалардың қалыптастыратын әсеріне ықпал етеді". Жұмыс орындасындағы мінез-құлыққа келгенде, жағымдылық таныту – әсерді басқару зерттеулерінің басты назарында. Жағымдылық таныту – бұл қызметкерлердің басшыдан жағымды пікір алу үшін жасайтын әрекеттері. Бұл мінез-құлық әріптестер мен басшыларға жағымсыз немесе жағымды әсер етуі мүмкін, ал бұл әсер мақсаттың және оны байқағандардың жағымдылық танытуды қалай қабылдауына байланысты. Егер мақсат актердің шынайы бейнесіне жағымдылық танытуды жатқызса, онда ол мінез-құлықты жағымды деп қабылдайды және этикалық мәселелер тудырмайды. Көптеген адамдар өздерінің жұмыс орнынан тыс кәсіби әсерді басқаруға қатысуды таңдайды. Бұл бейресми желілер арқылы (жеке кездесулерде немесе компьютерлік байланыс арқылы) немесе кәсіби қауымдастықтар сияқты мамандарды байланыстыруға арналған арналар, сондай-ақ LinkedIn сияқты жұмысқа қатысты әлеуметтік желілер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Салдары

Импрессияны басқару сұхбаттар мен сауалнамаларға негізделген эмпирикалық зерттеулердің нәтижелерін бұрмалай алады, бұл құбылыс көбінесе "әлеуметтік қалаушылыққа бейімділік" деп аталады. Дегенмен, әсерді басқару теориясы өз алдына зерттеу саласын құрайды. Қоғаммен қарым-қатынас және ұйымдардың қоғамдық беделін қалай басқаруға тиіс екеніне қатысты практикалық мәселелерде, әсерді басқару теориясы ұсынатын болжамдар да негіз бола алады. Қылмыстық істерде, сот үкімі өлім жазасынан, өмір бойына бас бостандығынан айыруға дейін немесе ақтауға соқтыруы мүмкін жағдайларда, айыпталушылардың қолданған әртүрлі әсерді басқару стратегиялары зерттелген. Перри мен Лихтенвальдтың мақаласында психопаттық әйелдер-қылмыскерлер қарастырылды, олар адвокаттар, судьялар, психикалық денсаулық мамандары және, соңында, қазылар алқасының олар және жасаған қылмыстары туралы қабылдауына әсер етуге өте ынталанды. Мақалада заңдық жағдайлар келтірілген, онда қылмыскерлер әсерді басқарудың әртүрлі стратегияларын – мысалы, жағымпаздық немесе жалбарыну – біріктіріп немесе бір стратегиядан екіншісіне ауысып, жасаған қылмыстары үшін жауапкершілікті азайту немесе жою мақсатына жұмыс істеген. 1990 жылдардан бері спорт және жаттығу психологиясы саласындағы зерттеушілер өзін-өзі көрсетуді зерттеп келеді. Спорттық жетістіктерді зерттеуде адамның өзін қалай қабылдайтыны туралы алаңдаушылықтың маңызды екені анықталды. Мысалы, спортшы көрермендердің алдында болғанда қобалжу сезіміне ұшырауы мүмкін. Өзін-өзі көрсету мәселелері жаттығулар үшін де маңызды болып табылады. Мысалы, алаңдаушылық жаттығуға мотивацияны күшейтуі мүмкін. Әсерді басқарудың әлеуметтік мінез-құлыққа тигізетін әсерін зерттеген соңғы зерттеулер, әлеуметтік мінез-құлықтардың (мысалы, тамақтану) басқаларға қажетті әсерді беру және өзіндік бейнені жақсарту үшін қолданылуы мүмкін екенін көрсетті. Тамақтануға қатысты зерттеулер көрсеткендей, адамдар өздерін басқалар бақылап отыр деп ойлағанда аз тамақтанады.