Кіріспе

Ақ күріш – қабығы, қабықшасы және өзегі алынып тасталған күріш. Бұл күріштің дәмін, текстурасын және сыртқы түрін өзгертеді, шірудің алдын алады, сақтау мерзімін ұзартады және оны қорытуды жеңілдетеді. Ұнтақтау (қабықтан айыру) процесінен кейін күріш жылтыр, ақ түсті, жарқыраған түйірге айналады. Ұнтақтау және жылтырату процестерінің екеуі де қоректік заттарды жояды. Қоректік заттармен байытылмаған ақ күрішке негізделген теңгерімсіз диета көптеген адамдарды тиамин (В1 витамині) жетіспеуінен туындаған берибери неврологиялық ауруына осал етеді. Ақ күріш көбінесе өңдеу кезінде жойылған қоректік заттармен байытылады. АҚШ-та мектептерге, коммерциялық емес ұйымдарға немесе шетелдерге мемлекеттік бағдарламалар арқылы таратылатын ақ күрішті В1, В3 және темірмен байыту заңмен талап етіледі. Барлық табиғи тағамдар сияқты, күріштің дәл қоректік құрамы да сортқа, топырақ жағдайына, қоршаған орта жағдайларына және тыңайтқыштардың түрлеріне байланысты сәл өзгереді. XIX ғасырдың екінші жартысында саудагерлердің ұнатқаны үшін қоңыр күріштен артықшылық берілген ақ күріш Азияда берибери эпидемиясына әкелді. XIX ғасырдан бастап әртүрлі уақыттарда қоңыр күріш және жабайы күріш сияқты басқа да дәндер денсаулыққа пайдалы балама ретінде ұсынылды. Қоңыр күріштің қабықшасы маңызды диеталық талшықтарды, ал өзегі көптеген витаминдер мен минералдарды қамтиды. Әдетте, 100 грамм пісірілмеген күріштен 240-260 грамм пісірілген дәндер шығады, салмақтағы айырмашылық пісіру суын сіңіруге байланысты.

Дұрыс пісіру

Механикалық ұнтақтауға дейін күріш қолмен, үлкен хаван мен икемді құралдармен ұнтақталатын. Осы әдістің кейбір түрлері өнімнің біртектілігін арттырды, бірақ механикалық ұнтақтау көбірек өнімді өндіруге мүмкіндік берді. 19 ғасырдың соңында Хюллер және Шеллер диірмендері (1870) және Энгельберг ұнтақтау машинасы (1890) сияқты түрлі машиналар жасалды. 1955 жылға қарай Жапонияда сапасы мен өнімділігін едәуір жақсартқан жаңа жабдықтар құрастырылды.

Тамақтылық құрамы

Қоңыр күріш пен ақ күріштің калориясы мен көмірсулары шамалас болғанымен, қоңыр күріш байытылмаған ақ күрішке қарағанда барлық қоректік заттардың әлдеқайда бай көзі болып табылады. Қоңыр күріш – тек қабығы (сыртқы қабаты) алынып тасталған толық күріш. Ақ күріш алу үшін қабық және жаңа өркен алынып тасталады, нәтижесінде көбінесе крахмалды эндосперм ғана қалады. Бұл процеске байланысты бірнеше витаминдер мен минералдардың азаюы немесе толық жоғалуы мүмкін. В1 және В3 витаминдері мен темір сияқты жетіспейтін қоректік заттар кейде ақ күрішке қосылады, бұл процеске байыту деп айтылады. Қоректік заттардың азаюына қарамастан, байытылмаған ақ күріш марганецтің жақсы көзі болып табылады және пантотен қышқылы мен селен сияқты басқа да қоректік заттарды шамалы мөлшерде қамтиды.