Кіріспе

Андрес Серраноның фотосуреті. Андрес Серраноның даулы фотосуреті. "Immersion (Piss Christ)" – 1987 жылы американ суретшісі және фотографы Андрес Серрано түсірген фотосурет. Онда суретшінің зәріне батырылған кішкентай пластик крест бейнеленген. Бұл туынды Оңтүстік-Шығыс қазіргі заманғы өнер орталығының "Көрнекі өнердегі сыйлықтар" конкурсының жеңімпазы болды, ал оны АҚШ Үкіметінің өнер жобаларын қолдаумен және қаржыландырумен айналысатын агенттігі – Ұлттық өнер қоры демеушілік етті. Бұл жұмыс дінге қарсы деп айыпталып, көптеген дауларды тудырды. Серрано осы дау туралы былай деді: "Piss Christ осылай назар аударатынын күтпедім, себебі мен оны дінге қарсы немесе қорлау мақсатымен жасаған жоқмын. Мен өмірім бойы католик болып өстім, сондықтан Мәсіхтің ізбасарымын".

Сипаттама

Фотосуретте апельсин түсті сұйықтыққа батырылған кішкентай пластик айқыш бейнеленген. Суретші бұл затты шыныдағы өзінің зәрі деп сипаттады. Бұл фотосурет Серрано жасаған бірнеше фотосуреттердің ішіндегі бірі болды, онда әртүрлі сұйықтықтарға – сүтке, қанға және зәрге – батырылған классикалық мүсіндер бейнеленген. Ол 1985 жылы Серраноның «Қанды айқыш» атты туындысынан екі жыл кейін жарық көрді. Туындының толық атауы – Immersion (Piss Christ). Фотосурет цибахромдық басылым. Ол жылтыр, ал түстері терең және қаныққан. Бұл алтын және қызғылт түсті орта, ішінде ұсақ көпіршіктердің шоқжұлдызы бар. Егер Серрано затты зәр деп нақты атамаса және туынды атауы зәрді басқаша атамаса, көрермен көрсетілген зәр ортасы мен зәрге немесе полиуретанға ұқсас басқа ортаны ажырата алмауы мүмкін. Серрано «Писс Христос» және оған байланысты туындыларына тікелей саяси мазмұн беруден бас тартып, олардың екіұштылығын атап өтті. Сондай-ақ, ол бұл туындының дінді сынау мақсатында емес, заманауи мәдениетте христиандық иконаларды коммерцияландыру немесе арзандату тенденциясына сілтеме жасау үшін жасалғанын айтты. Кейіннен ол өзін дінге қарсы адам деп есептеуге қарсылық білдіріп, оны христиан өнерінің маңызды туындысы деп атады. Ол былай деді: «Бұл Исаның қалай қайтыс болғанын көрсетеді: Оның қаны ағып шықты, бірақ зәрі мен нәжісі де солай болды. Егер «Писс Христос» сізді ренжітсе, бұл оның распен өлтірудің қандай екенін сезінуге көмектесуі мүмкін. Мен католик болып туып өстім және өмірім бойы христианмын». Көркемсурет сыншысы Люси Р. Липпард Серраноның «Писс Христос» туындысының формальды құндылығын қорғайтын аргументтер келтірді, оны оның пікірінше, жұмбақ және әдемі етеді. Липпард суреттің формальды құндылықтарын басқа мағыналардан бөлек қарастыруға болатынын ұсынады.

Қабылдау

1987 жылы Нью-Йорктегі Стюкс галереясында Серраноның «Писс Христос» суреті қойылды және жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. Кейіннен 1989 жылы бұл туынды көрмеге қойылғанда дау туғызды. АҚШ сенаторлары Ал Д’Амато мен Джесси Хелмс сияқты сыншылар Серраноның осы жұмысы үшін 15 000 доллар алғанын, ал 1986 жылы салық төлеушілердің қаржысымен қаржыландырылатын Ұлттық өнер қорынан 5 000 доллар алғанын айыптады. Серрано өлім туралы қорқытулар мен жек көру хаттарын алды және осы дауға байланысты гранттардан айырылды. Басқалар үкіметтің «Писс Христос» туындысын қаржыландыруы шіркеу мен мемлекеттің бөліну принципін бұзады деп мәлімдеді. NEA-ның бюджеті қысқартылды. Көркемөнер тарихшысы және католик монахы Венди Бекет Билл Мойерспен телеарнадағы сұхбатында бұл жұмысты Құдайды қорлау деп емес, «біз Мәсіхке қалай қатыстырылып жатырмыз» деген мәлімдеме деп санайтынын айтты. Бекет «Писс Христос» «жақындатушы өнер» болуы мүмкін екенін айтты, яғни пікір білдіруге және реакция көрсетуге оңай өнер. Ол: «Оларға ешқандай қиындық туғызбайды. Олардың 90 пайызы бұл құдайға қарсы деп санайды, ал мен сияқты аздаған адамдар, мүмкін, бұлай емес деп ойлайды. Бұл – айқышқа шегеленіп ілінген Мәсіхке құлшылық ету қажеттілігі туралы уағыз айтудың өте қарапайым әрекеті. Ол аса дарынды жас жігіт емес, бірақ ол бар күшін салады». NGV директоры Тимоти Поттс сол кезде де көрсетіліп тұрған Рембрандт көрмесіне алаңдаушылық тудырғандықтан шоуды тоқтатты. Қолдаушылар «Писс Христос» жөніндегі дау – өнер бостандығы мен сөз бостандығы мәселесі екенін айтты. Серраноның «Шіркеу» суреті де шабуыл кезінде зардап шекті. 2012 жылдың 27 қыркүйегінен бастап «Писс Христос» Нью-Йорктегі Эдвард Тайлер Нахем галереясында Серраноның «Дене және рух» көрмесінде қойылды. Діни ұйымдар мен кейбір заң шығарушылар президент Барак Обаманы осы туынды айыптауға шақырды, оны Ақ үйдің сол айдың басында айыптаған «Мұсылмандардың кінәсіздігі» атты исламға қарсы фильммен салыстырды. 2022 жылдың 14 қазанында «Писс Христос» Лондондағы Sotheby’s аукционында 130 000 фунт стерлингке (145 162 АҚШ долларына) сатылды. 2023 жылдың 23 маусымында Андрес Серрано Папа Францискпен Сикстин капелласында кездесуге шақырылған суретшілер тобының құрамына кірді. Бұл «шіркеутің суретшілермен байланысын кеңейту» және «бізді ояту, жаңа сергектікке шақыру және әлеуметтік әділдік мәселелеріне қатысты жаңа санаға шақыру» үшін қызмет ететін өнерді қолдауға шіркеудің міндеттемесін жариялау мақсатында жасалды. Осы кездесуде Папа Серраноға батасын беріп, оған мақұлдауын білдіретін қолды көтерді. Серрано: «Мен шіркеудің мені христиан суретшісі ретінде түсінгеніне және мен Құдайды қорлайтын суретші емес екенімді мойындағанына өте қуаныштымын. Мен жай ғана суретшімін».