Кіріспе

Жыныстық сезімдерді тудыратын қасиет. Эротизм – жыныстық сезімдерді оятуға қабілетті қасиет, сондай-ақ жыныстық құштарлықтың, сезімталдық пен романтикалық махаббаттың эстетикасы туралы философиялық толғаныс. Мұндай қасиет сурет, мүсін, фотосурет, театр, кино, музыка, әдебиет сияқты өнердің кез келген түрінде кездесуі мүмкін. Оны жарнамада да табуға болады. Бұл термин жыныстық қозғырғыштық күйін де білдіруі мүмкін.

Анықтамалар

Эротикалықтың мәні өзгергіш болғандықтан, терминнің алғашқы анықтамалары эротизмді сезімтал немесе романтикалық махаббаттың бір түрі немесе адамның жыныстық құштарлығы (либидо) ретінде қарастыруға тырысты; мысалы, 1755 жылғы «Энциклопедияда» эротикалық «жыныстық махаббатқа қатысы бар барлық нәрсеге қолданылатын сөз; оны көбінесе еріншектік пен шектен шығуды сипаттау үшін пайдаланады». Джон Уилмот, Рочестердің 2-ші графы сияқты еркін ойлы авторлардың шығармалары оқырмандарда эротизмді оятуға бағытталған. Эротизм көрерменнің мәдениетіне және эротикалықты қалай анықтауға қатысты жеке талғамдарына толығымен байланысты болғандықтан, сыншылар эротизмді порнографиямен жиі шатастырады, ал порнографияға қарсы белсенді Андреа Дворкин былай дейді: «Эротика – жай ғана жоғары сапалы порнография; жақсы өндірілген, жақсы ойластырылған, жақсы орындалған, жақсы безендірілген, жақсы тұтынушылар класы үшін жасалған». Линн Хант жазғандай, бұл шатасу «эротика мен порнография арасындағы нақты шекараны жүргізудің қиындығын көрсетеді»: «Порнография мен эротизмнің ажырасу тарихы әлі жазылған жоқ». Одре Лорд эротизм мен порнографияны «сексуалдықтың екі қарама-қарсы қолданысы» деп санайды, эротизмді «өзімізді сезінудің басталуы мен ең күшті сезімдеріміздің хаосы арасындағы өлшем» деп анықтайды. 1978 жылғы «Эротикалықты қолдану: Эротикалық – күш ретінде» атты мақаласында Лорд эротикалықты танылмаған немесе айтылмаған сезімдер мен сезімдердің рухани жазықтығында терең тамырланған шығармашылық күштің көзі ретінде сипаттайды.

Психоаналитикалық көзқарас

Зигмунд Фрейдтің ықпалымен психотерапевтер эростың күшейтілген эстетикасын түсіну үшін грек философиясына жүз бұрды. Платон үшін Эрос, субъект өзін асып, объектімен/басқамен бірігуге ұмтылғанда, дерлік трансценденттік сипатқа ие болады: "сүйікті нәрселерге қадам салып жетудің нағыз жолы – жер бетіндегі сұлулықты барлық көркем формаларға баспалдақ ретінде қолдану, көркем формалардан көркем істерге, көркем істерден көркем ойларға, ал көркем ойлардан абсолютті сұлулықтың түсінігіне жету".

Француз философиясы

Қазіргі француз эротизмі туралы түсініктерді Ағарту дәуірінен бастауға болады, он сегізінші ғасырда сөздіктер эротикалықты махаббатқа қатысты нәрсе деп түсіндірген. Эротизм – бастапқыда жеке болған нәрсенің қоғамдық кеңістікке енуі еді. Бұл ену немесе шектен шығу тақырыбын ХХ ғасырда француз философы Жорж Батайл өңдеді, ол эротизмнің адамдық субъективтілік пен адамгершілік арасындағы шекараларды ерітетін қызмет атқаратынын, осы арқылы рационалды әлемді жоятынын, бірақ бұл әрқашан уақытша болатынын айтты. Сондай-ақ, "Эротизмдегі құштарлық – табуға қарсы жеңіске жеткен құштарлық. Ол адамның өзімен күресін білдіреді". Батай үшін, сондай-ақ көптеген француз теоретиктері үшін, "Эротизм, қарапайым жыныстық қатынастан өзгеше, психологиялық ізденіс болып табылады – эротизм тіпті өлімде де өмірге келісім беру".

Гетеросексуал емес

Квир теориясы мен ЛГБТ зерттеулері бұл ұғымды гетеросексуалдық емес көзқараспен қарастырады, психоаналитикалық және модернистік эротизмге қатысты көзқарастарды архаикалық және гетеросексуалдық деп санайды, олар негізінен "элиталық, гетеросексуалдық, буржуазиялық ерлер" үшін жазылған және "өздерінің жасырылған жыныстық құштарлықтарын" норма деп қабылдаған. Ева Кософски Седжвик, Гейл С. Рубин және Мэрилин Фрай сияқты теоретиктер эротизм туралы гетеросексуалдық, лесбияндық және сепаратистік көзқарас тұрғысынан кеңінен жазады, эротизмді маргиналданған топтар үшін саяси күш және мәдени сын ретінде қарастырады. Марио Варгас Льоса былай деп қорытындылады: "Эротизмнің өзіндік моральдық негіздемесі бар, себебі ол маған ләззат жеткілікті дейді; бұл жеке тұлғаның тәуелсіздігінің жариялануы". Аудре Лорд, карибтік-американдық лесбиян жазушысы және белсенді феминисі, эротизмді әйелдермен байланыстырылған, жиі қысыммен бұрмаланған күш көзі деп атады, себебі ол өзгеріске ұмтылуды тудырады. "Әйелдер үшін бұл өміріміздегі күш пен ақпараттың маңызды көзі ретінде эротизмді басуды білдіреді". "Эротизмнің пайдасы" атты еңбегінде ол эротизмнің "физикалық, эмоционалдық, психикалық немесе интеллектуалдық" қуанышты бөлісуден қалай пайда болатынын талқылайды және түсініктің негізін қалай құратынын, соның арқасында айырмашылықты мойындауға болатынын көрсетеді.