Кіріспе

Эстония мен Ресей арасындағы Нарва өзені, бұрын Нарва немесе Нарова деп те аталған, солтүстікке қарай Балтық теңізіне құяды және Эстониядағы су шығыны бойынша ең үлкен өзен болып табылады. Одан әлдеқайда оңтүстікке орналасқан жер, осы өзенмен бірге және одан әлдеқайда ұзын Пеипус көлі бүгінде Эстония мен Ресей арасындағы халықаралық шекараны құрайды. Өзен археологиялық (неолиттік) Нарва мәдениетіне, сондай-ақ Нарва қаласына атын берген. Нарва – Эстониядағы халық саны бойынша үшінші қала. Қазіргі таңда, өзен арқылы шекараның қарсы жағында Ресейдің Ивангород қаласы орналасқан. Жағалау бойынан өзен Нарва-Йесу курортының бір бөлігінен өтеді. Оның сағасы Фин шығанағының Нарва шығанағына батыс-солтүстік бағытта ашылады. Нарва Фин шығанағына екінші ең көп су жібереді (ең көп су Нев өзенінен құйылады).

Этимология

Нарва топонимының этимологиясы нақты емес. Бір гипотеза бойынша, ол финн тілдеріне тән narva сөзімен байланысты, мысалы, вепс тілінде «сарқырама» немесе «ағыс» деген мағынаны білдіреді.

География

Нарва өзенінің бастауы Пейпус көлінің солтүстік-шығыс шетінде, Васкнарва (Эстония) және Скайамья (Ресей) ауылдарының жанында орналасқан. Өзеннің жоғарғы ағысында Пермискула мен Кунинкула (Эстония жағында) және Омути (Ресей жағында) сияқты бірнеше шағын ауылдар бар, бірақ Нарва қаласына дейін өзеннің жағалаулары көбінесе орманды немесе батпақты жерлерді құрайды. Нарва және Ивангород қалаларына кіре берісте өзенге бөгеттер салынған, нәтижесінде Нарва суқоймасы пайда болған, ол ағыс бойымен жоғары қарай созылады. Нарва өзені Нарва және Ивангородтан кейін өзендегі үшінші ірі елді мекені – Нарва-Йёсуу қаласының жанында Нарва шығанағына құяды. Плюсса – ең ірі саласы, ол оң жағынан Нарва өзенімен қосылады. Үлкен Пейпус көлі, едәуір ұзын Ресей өзені – Великая және екі елдегі кең су жинау алабын қабылдайды.

Су тасқыны

Кренхольм (Krähnholm – қақпан арал) – Эстониядағы өзен аралы, Нарва өзенінде, Нарва қаласының шегінде орналасқан. Нарва қаласының оңтүстік-шығыс бөлігі мен Ресейдің Ивангород қаласына қарама-қарсы жатқан бөлігінің арасында өзен Балтық тіктелігі арқылы ағып, Нарва сарқырамасын қалыптастырады. Тарихи тұрғысынан алғанда, ол Еуропадағы ең қуатты сарқырама болған. Су сарқырамаға жеткенге дейін Кренхольм аралымен екі салаға бөлінеді, сондықтан сарқырама екі саладан тұрады. Аралдың батысында орналасқан Кренхольм сарқырамасы кең және биік, бірнеше жазықтықтары бар. Шығыста орналасқан Жоала сарқырамасы да кең және сол биіктіктен төмен түседі. Халықаралық шекара соңғы сала бойынша өтеді. Нарва ғасырлар бойы маңызды шекаралық өзен болып келді. 13 ғасырдан бастап ол Ортағасырлық Ливония мен Новгород Республикасының шекарасы болды. Бұрынғы кезде Нарва екі аймақ арасындағы үлкен буферлік аймақтың бір бөлігі болса, біртіндеп өзен нақты шекара ретінде қалыптасты. Бүгінде Нарва Еуропалық Одақ пен Шенген аймағының шығыс шекарасы болып табылады.