Кіріспе

Грек мифологиясындағы тұлға

Грек мифологиясында Герениялық Нестор (Νέστωρ Γερήνιος, Nestōr Gerēnios) – Пилос қаласының аңызға толы патшасы. Ол Гомердің "Илиада" және "Одиссея" дастандарындағы маңызды екіншілік кейіпкер, ол басқа кейіпкерлерге көбінесе ұзақ әрі терең кеңес беретін қарт жауынгер ретінде бейнеленеді. Микен дәуіріндегі Пилостағы сарай Нестор сарайы деп аталады, алайда оның нақты тұлға болғанына ешқандай дәлел жоқ.

Сипаттама

Дарес Фригиялықтың баяндамасында Нестор "ірі, кең және әдемі" деп сипатталған. Оның мұрны ұзын және қисайған. Ол – дана кеңесші еді.

Отбасы

Нестор Пил патшасы Нелейдің және Орхомен патшасы Амфионның қызы Хлористің ұлы болды. Басқаша айтқанда, Нестордың анасы Полимеда деп те аталды. Оның әйелі Евридика немесе Анаксибия болған; олардың балалары Пеизистрат, Трасимед, Писидике, Поликаст, Персей, Стратих, Арет, Экефрон және Антилох кірді. Кейінгі деректерде Нестордың Эпикасте деген қызы болды, ол Телемахтан Гомерді дүниеге әкелді.

Қиын оқиғалар

Нестор Герениядан шыққан, ол аргонавт болған, кентаврлармен күреске көмектескен, сондай-ақ Калидон шошқасын аулауға қатысқан. Геракл Нелейді және Нестордың барлық бауырларын өлтіргеннен кейін ол Пилос патшасы болды. Аполлонның құдайылық сыйымен ол үш буын өмір сүрді: құдай Хлорис пен оның бауырларынан алған жылдарды Несторға берді. Ол ұлдары Антилох пен Трасимедпен бірге ахейлер тарапынан Троя соғысында шайқасты. Соғыс басталған кезде Нестор өте қарт болғанымен, батылдығымен және сөз өнерімен танымал болды. "Илиада" да ол жас жауынгерлерге кеңес береді, Агамемнон мен Ахиллге татуласуға шақырады. Ол өзі соғысқа қатыса алмайды, бірақ пилиялық әскерді күймесімен бастап барады; оның аттарының бірі Парис атқан жебеден қаза табады. Оның қолында толық алтыннан жасалған қалқан болған. Гомер оны жиі "Герениялық атшы" деп атайды. Патроклдың қорымдық ойындарында Нестор Антилохқа арба жарысын қалай жеңу керектігін айтады. Антилох кейін Мемнонмен шайқаста қаза табады. "Одиссея" да Нестор және оның әскерінің бір бөлігі Трояны тонағаннан кейін, Афинаның ашуын басу үшін Агемемнонмен бірге қалмай, Пиллосқа аман-есен оралды (Афина кейбір гректердің, мүмкін Аякс Кішінің, зұлымдықтарына ашуланған). Одиссейдің ұлы Телемах әкесінің тағдырын білу үшін Пиллосқа сапар шегеді. Нестор достарының ұлы Телемахты жылы күтіп алады және оған жомарт қонақжайлық көрсетеді, бірақ әкесі туралы ешқандай ақпарат бере алмайды. "Одиссея" да Нестордың әйелі Эвридика және олардың қалған ұлдары: Эхефрон, Стратий, Аретус, Трасимед және Пейзистрат та бейнеленеді. Нестордың Писидике және Поликасте есімді екі қызы да болған.

Кеңестер

Нестордың "Илиададағы" кеңестері, оның жасы мен тәжірибесіне байланысты тыңдаушылары әрқашан құрмет көрсетсе де, оның мақтанышқактығынан туындаған әзілдің сырттайғы мәнімен жұмсалады, себебі ол кеңес беру үшін алдымен бірнеше абзацты өзінің ерлік әрекеттерін еске түсіруге жұмсайды, бұрынғыда осыған ұқсас жағдайлармен қарым-қатынаста болғанда. "Одиссеяда" да Гомердің Несторға деген құрметі оның есебінен әзілмен араласады: Телимах, Троялық Елена мен Менелайға сапардан оралғаннан кейін (әкесінің тағдыры туралы қосымша ақпарат іздегеннен кейін), Нестордың үйіне келген соң Пейзистраттан үйіне оралу үшін кемесіне дереу мінуге рұқсат етуін өтінеді, Нестордың шамадан тыс меймандостығына тағы да төтеп берудің орнына. Пейзистрат келіседі, бірақ әкесі Телимахтың кетуін білгенде ашуланатынын қайғымен мойындайды. "Илиададағы" Нестордың кеңестеріне де жағымсыз түс берулер бар. Мысалы, 11-кітапта Патрокл Несторға кеңес сұрағанда, Нестор оны Ахиллге ұқсауға көндіреді. Карл Рейнхардт бұл Патроклдың бастапқы ниетіне қайшы келеді дейді – шындығында, ол жараланған Махаон туралы Ахилл атынан ақпарат алу үшін келген. Рейнхардт "Патроклдың хабаршы ретіндегі рөлі маңызды және кездесудің ирониялық мағынасы бар" деп атап көрсетеді. Гомер Несторды кеңес беруші ретінде беймәлім бейнелейді. Бір жағынан, Гомер оны дана адам деп сипаттайды; Нестор ахаиялықтарға Гомер заманында көне деп есептелген кеңестерді жиі ұсынады, мысалы, әскерлерді рулар мен тайпалар бойынша орналастыру немесе шайқаста күймелерді тиімді пайдалану. Бірақ сонымен бірге Нестордың кеңесі көбінесе нәтижесіз болады. Мысалдардың ішінде 2-кітапта Агамнемнонның Зевстен алған түсін сұрақсыз қабылдап, ахаиялықтарды шайқасқа шақыруы, 4-кітапта ахаиялықтарға іс жүзінде зиян келтіретін найза қолдану техникасын үйретуі және 11-кітапта Патроклға оның өліміне әкелетін кеңес беруі бар. Дегенмен, Несторға ешқашан күмән келтірілмейді, керісінше, оны жиі мақтайды. Ханна Ройсман "Илиада" кейіпкерлері Нестордың кеңесі мен оның салдары арасындағы қарама-қайшылықты елемеуінің себебін былай түсіндіреді: "Илиада" әлемінде "нәтижелер ақыр соңында әрқашан еріксіз және өзгермелі құдайлардың қолында болады, сондықтан батырлар жағдай нашарлағанда жауапкершілікке тартылмайды". "Илиадада" адамдар қазіргі заманғы нәтижелерге емес, адамдық қасиеттеріне қарай бағаланады. Сондықтан Несторды 1-кітаптағы сипаттамасында көрсетілгендей, жақсы кеңесші деп қарастыру керек – "жағымды сөздерді" айтуға бейім, "ашық дауысты" және дауысы "балауыздан да тәтті" адам. Бұл элементтер Несторды құрайды және Гомердің "Илиада" 3.150-152-де жақсы кеңесшінің құрамына кіретін элементтермен сәйкес келеді. Сондықтан "осы анықтама Нестордың жақсы кеңесші екенін көрсетеді, себебі ол осы үш қасиетке ие". Нестор табиғаты бойынша жақсы кеңесші, ал оның кеңесінің салдары оған қатысы жоқ, бұл бүгінгі күні жақсы кеңесшілерге қатысты көзқараспен салыстырғанда ерекшеленеді.