Грек дініндегі соғыс құдайы Арес

Кіріспе

Ежелгі грек дініндегі соғыс құдайы – ежелгі грек құдайы Арес ( /ˈɛər//iː//z/; Ἄρης, Árēs ) – грек соғыс және батылдық құдайы. Ол Он екі Олимпиада құдайының бірі, Зевс пен Гераның ұлы. Гректер оған қатысты көзқарастары екіұшты болды. Ол соғыста жеңіске жету үшін қажетті физикалық қайратты бейнелейді, бірақ оның қарындасы Афинадан айырмашылығы, оның әскери функцияларына әскери стратегия және басшылық кіреді. Ареспен байланысқа түскен орындар, заттар және басқа да құдайлар жауыздық, қауіптілік немесе әскериленген сипатқа ие болады. Арестің аты оның микендік тегін көрсетсе де, оның жауыздыққа беделді болуы оның фракиялық құдай ретінде пайда болған болуы мүмкін деген пікір бар. Грекияның бірнеше қалалары мен Кіші Азиядағы бірнеше қалаларда оны қорғаушы ретінде байлап ұстау үшін жыл сайын фестивальдер өткізілген. Кіші Азияның кейбір аймақтарында ол болашақты болжайтын құдай болған. Грекиядан одан да алыс, скифтер өздерінің Арес құдайына құрбандық ретінде жүз тұтқынның біреуін өлтірген. Ежелгі спарталықтар Ареске адамдық құрбандық шалған деген сенім, шындықтан гөрі мифтік тарихқа, түсініспеушіліктерге және беделге байланысты болуы мүмкін. Арестің махаббат оқиғалары мен балалары туралы көптеген әдеби сілтемелер болғанымен, грек мифологиясында оның рөлі шектеулі. Ол пайда болғанда, көбінесе қорланады. Троя соғысында Трояның қорғаушысы Афродита Ареске троялықтардың жағына өтуге көндіреді. Троялықтар жеңіледі, ал Арестің қарындасы Афина гректерге жеңіске жетуге көмектеседі. Ең танымал оқиға – шебер құдай Гефест әйелі Афродитаның Ареспен махаббатын білгенде, оларды торға түсіріп, басқа құдайлардың күлкісіне қалдырады. Арестің римдік діндегі ең жақын серігі – Марс, ол ежелгі римдік дінде рим халқы мен мемлекетінің ата-бабаларын қорғаушы ретінде маңызды және құрметті орынға ие болды. Латын әдебиетінің эллинизация кезінде римдік жазушылар Арес туралы мифтерді Марс атымен қайта түсіндірді, ал кейіннен батыс өнері мен әдебиетінде екі тұлғаның мифологиясы дерлік ажыратылмастай болды.

God of war in ancient Greek religion
the ancient Greek god

Ares ('/ɛər//iː//z/; Ἄρης, Árēs ) is the Greek god of war and courage. He is one of the Twelve Olympians, and the son of Zeus and Hera. The Greeks were ambivalent towards him. He embodies the physical valor necessary for success in war but can also personify sheer brutality and bloodlust, in contrast to his sister Athena, whose martial functions include military strategy and generalship. An association with Ares endows places, objects, and other deities with a savage, dangerous, or militarized quality. Although Ares' name shows his origins as Mycenaean, his reputation for savagery was thought by some to reflect his likely origins as a Thracian deity. Some cities in Greece and several in Asia Minor held annual festivals to bind and detain him as their protector. In parts of Asia Minor, he was an oracular deity. Still further away from Greece, the Scythians were said to ritually kill one in a hundred prisoners of war as an offering to their equivalent of Ares. The later belief that ancient Spartans had offered human sacrifice to Ares may owe more to mythical prehistory, misunderstandings, and reputation than to reality. Though there are many literary allusions to Ares' love affairs and children, he has a limited role in Greek mythology. When he does appear, he is often humiliated. In the Trojan War, Aphrodite, protector of Troy, persuades Ares to take the Trojans' side. The Trojans lose, while Ares' sister Athena helps the Greeks to victory. Most famously, when the craftsman god Hephaestus discovers his wife Aphrodite is having an affair with Ares, he traps the lovers in a net and exposes them to the ridicule of the other gods. Ares' nearest counterpart in Roman religion is Mars, who was given a more important and dignified place in ancient Roman religion as ancestral protector of the Roman people and state. During the Hellenization of Latin literature, the myths of Ares were reinterpreted by Roman writers under the name of Mars, and in later Western art and literature, the mythology of the two figures became virtually indistinguishable.

Аттар

Арес есімінің этимологиясы дәстүрлі түрде грек сөзі ἀρή (arē) – дориялық ἀρά (ara) сөзінің иондық түрімен байланысты, ол "жауыздық, құрып жою, қарғыс, айып" мағыналарын білдіреді. Уолтер Буркерт "Арес – бұл, көрінетін, шайқастың қалыңдығы, соғыстың өзі деген мағына беретін ежелгі абстрактілі есім" деп атап көрсеткен. Р. С. П. Бикес бұл есімнің грек тіліне дейінгі шығу тегі болу мүмкіндігін ұсынады. Есімнің ең ерте куәландырылған түрі – микендік грек тіліндегі *a-re*, ол Linear B буындық жазуымен жазылған. Ареос ("соғысшыл") деген сын есім жиі басқа құдайлардың аттарына қосылатын, олар жауынгерлік рөлге ие болғанда немесе соғысқа қатысқанда: Зевс Ареос, Афина Арея, тіпті Афродита Арея ("Арес ішіндегі Афродита" немесе "әйел Арес"), ол соғысқа құштар, толық қаруланған және қару-жарақпен жабдықталған, Спартада Афинамен серіктес болған және Китирадағы Афродита Уранияға арналған ғибадатханасында бейнеленген. "Илиада" да "арес" сөзі "шайқас" синонимі ретінде қолданылады. Энялиос кейде Ареспен теңестірілсе, кейде одан бөлек, жеке культы бар басқа соғыс құдайы ретінде қарастырылған, тіпті бір қалада; Буркерт оларды "шамалы ерекшеленетін екі құдай" деп сипаттайды.

Дін

Грекия мен Пелопоннес аймағында Ареске арналған ресми ғибадатханасы мен культі болған жерлердің саны аз. Паузания (б.з. 2-ғасыры) Олимпияда Арес алтарының бар екенін айтады, ал Арес ғибадатханасы Август билік құрған кезеңде Афина агорасына көшіріліп, қайтадан (б.з. 2 жылы) римдік Марс Ульторға арналған ғибадатхана ретінде қайта бекітілді. Нумизмат М. Джессоп Прайс Арес "спарталық мінез-құлқының дәстүрлі бейнесін" көрсетеді, бірақ Спартада маңызды культі болмаған және ол спарталық монеталарда ешқашан бейнеленбегенін мәлімдейді. Паузания оның культінің екі мысалын келтіреді, екеуі де Спарта акрополісінде соғысқа құштар Афродитамен бірге немесе оның құшағында. Гонсалес 2005 жылы Кіші Азиядағы Арес культіне жасаған зерттеуінде Грекия материгінде Ареске табынушылықтар кейбір дереккөздерде айтылғаннан гөрі жиі кездескен болуы мүмкін екенін атап өтеді. Грек мемлекеттері арасындағы соғыстар үнемі болды; соғыс пен жауынгерлер Ареске құрмет көрсетіп, оның шайқасқа деген шексіз құштарлығын арттырды. Арес атрибуттары – соғыс құралдары: қару, қалқан және қылыш немесе найза.

Түйінді мүсіндер

Құдайлар өлместік болды, бірақ мифтік әңгімелерде де, діни практикаларда да оларды байлап, шектеуге болатын. Энялиос ғибадатханасында архаикалық спарталық Арес мүсіні тізбекпен байланған (кейде Арес ұлы деп есептелсе, кейде Арес өзі деп есептелген), және Паузанияс бұл соғыс пен жеңістің рухын қалада сақтау үшін жасалғанын айтқан. Спарталықтар Афродита мен Артемида сияқты басқа да құдайлардың бейнелерін ритуалдық түрде байлағандығы белгілі (мысалы, Арес пен Афродитаны Гефест байлағандай), ал басқа жерлерде Артемида мен Дионис мүсіндері тізбекке байланған күйде кездеседі. Арестің тізбекпен байланған мүсіндері туралы нұсқаулар Анатолиядағы Панфилияның (Сидра, Ликия және Киликияны қоса) түрлі қалаларына, сондай-ақ қарақшылардың шабуылына жиі ұшырайтын аймақтарға, соңғы эллинистік дәуірдегі оракул берген. Олардың әрқайсысына "қанды, адам өлтіретін Арес" мүсінін орнату және оған жыл сайынғы фестиваль өткізу тапсырылды, онда ол әділдік іздеуші ретінде ("Дике және Гермес атынан") темір тізбектермен байланып, сотқа тартылып, құрбандық шалынды. Оракул: "Ол сіздер үшін бейбітшілік құдайына айналады, жаудың әскерін елдеріңізден қуғаннан кейін, және сіздер көптен күткен игіліктерге ие боласыз" деді. Бұл Арес карподотес ("Жеміс беруші") Ликия мен Писидияда жақсы белгілі.

Құрбандықтар

Грек құдайларының көпшілігі сияқты Ареске де мал құрбандықтары шалынды. Спартада шайқастан кейін, стратегиялық жеңіс үшін оған өгіз, ал шабуыл арқылы жеңіс үшін әтеш берілді. Әдетте, шайқас алдында құрбандық Афинаға шалынды. Ареске адам құрбандықтары шалынғаны туралы хабарлар, Хекатомфония деп аталатын құпия рәсімде, бірнеше ғасырлар бойы қайталанып, тіпті қазіргі заманға дейін жалғасқан қателік болып табылады. Хекатомфония – Зевске шалынған мал құрбандығы, оны жеке жүз жауды өлтірген әрбір жауынгер шала берген. Паусаниас Спартада жастардың әр тобы Фобеумда "ережесіз күреске" түспес бұрын Энялиосқа бір шұбар итті құрбандыққа шалғанын айтады. Энялиосқа ит құрбандық ету Арес культіне айналды. Порфирий Афиналық Аполодордың (б.з.д. шамамен II ғасыр) спарталықтар Ареске адам құрбандықтарын жасады дегенін айтады, бірақ бұл мифтік тарихқа дейінгі оқиғаларға сілтеме болуы мүмкін.

Тракия мен Скифия

Геродот (б.з.д. 484 – 425 ж.ж.) гректердің түсіндіруі арқылы Арес деп атаған тракий құдайы, тракий халқының жалпы табынатын үш белгісіз құдайдың бірі болған. Геродот қалған екеуін «Дионис» және «Артемида» деп атайды, ал тракий аристократиясы тек «Гермес» құдайына табынғандығын айтады. Геродоттың «Тарихында» скифтер грек Аресінің жергілікті түріне табынады, ол басқаша аталмаған, бірақ Скифияның діни иерархиясында Табитиден (Геродот оны Гестияның бір түрі деп есептейді), Апи мен Папаиостан төмен тұрады. Оның табыну нысаны темір қылыш болған. «Скиф Аресіне» мал, жылқы және «әр жүз тұтқын соғыскердің біреуінен» қандық құрбандықтар (немесе ритуалдық өлтірулер) шалынған, ал қан қылышты маусымдау үшін қолданылған. Оған арнап мүсіндер және үйілген бұтақтардан жасалған күрделі құрбандық аландары салынған. Осы қылышқа табыну немесе оған ұқсас табыну аландар арасында сақталған. Кейбір зерттеушілер Еуропа тарихындағы «Марстың қылышы» гунндардың Аресті қабылдағандығын көрсетеді деп болжайды.

Кіші Азия

Кіші Азияның кейбір аймақтарында Арес маңызды болжам айту құдайы ретінде құрметтелді, бұл гректер Ареске немесе римдіктер Марсқа табынушылықтарында кездеспейтін нәрсе. Арес кейбір аймақтарда немесе мемлекеттерде жергілікті құдаймен немесе батырмен байланыстырылып, материктік Грециядағыдан гөрі жоғары дәрежелі, беделді құдай ретінде танылды. Оның Кіші Азияның оңтүстігіндегі культтері б.з.д. 5 ғасырынан бастап, кейінгі Рим империясы дәуіріне дейін, 29 түрлі жерде және 70-тен астам жергілікті монеталарда кездеседі. Ол кейде аймақтың монеталарында "Арес шлемі" түрінде немесе найза мен қалқан ұстаған, немесе толық қаруланған жауынгер ретінде, кейде әйел құдаймен бірге бейнеленеді. Қазіргі Түркияның батысындағы Метрополис қаласы грек дәуірінде Ареске қаланың қорғаушысы ретінде монументалды ғибадатхана салды, бұл б.з.д. 3 ғасырдан бұрын болды. Ол қазір жоғалып кеткен, бірақ оның кейбір діни қызметкерлерінің есімдері және ғибадатхананың провинция монеталарындағы бейнелері сақталған.

Крит аралы

Афродитаның киелі орны Критің Ста Леникасында, Лато мен Олус қалалары арасында, мүмкін геометриялық кезеңде салынған. Б.з.б. 2-ші ғасырдың соңында ол Арес және Афродитаға арналған қос киелі орын ретінде қайта жаңартылған. Жарнамаларда киелі орынның меншігі үшін болған даулар тіркелген. Арес пен Афродитаның есімдері қасты анттарға куә ретінде кездеседі, сондай-ақ Миллингтонның пікірінше, "Арес билігінде әрекет ететін жауынгер қорғаушы" ретінде қабілеті болған Афродитаға арналған Жеңіс құрбандығы бар. Ста Леника киелі орны, Кнос және басқа Крит мемлекеттері арасында, сондай-ақ материктегі Аргоспен діни байланыстар болған. Архаикалық және классикалық дәуірлердегі грек әдебиеті мен өнері Арес пен Афродитаны бір-бірін толықтыратын серіктер және идеалды, бірақ адалдығын сақтамайтын ғашықтар ретінде бейнелегенімен, олардың бірлескен құлшылығы және Афродитаның жауынгер қорғаушы рөлі тек Критіңде ғана кездеседі.

Ақсум

Африкада грек жазбаларында 4 ғасырға дейін Аксум патшаларының басты құдайы болған Махрем Арес ретінде шақырылған. II ғасырдың соңында немесе III ғасырдың басында Monumentum Adulitanum ескерткішін жасауға бұйрық берген аты белгісіз патша: «Менің ең ұлы құдайым, Арес, сонымен қатар мені де тудырған, арқылы мен түрлі халықтарды бағындырдым» деген. Патшаның жеңістерін бейнелейтін монументалды тақ өзі Ареске арналған. IV ғасырдың басында Аксумның соңғы пұтқа табынушы патшасы Езана «Мені дүниеге әкелген, жеңіске жететін Арес» деп айтқан.

Әндер

Гомердің Ареске арналған 8-ші гимні (ауд. Эвелин Уайт) (грек эпосы б.з.д. 7-4 ғасырлар)

Арес, күш-қуатымен теңдессіз, көлік тіркеуші, алтын қапталды, жүрегі қайсар, қалқан ұстаушы, қалалардың құтқарушысы, қоламен қаруланған, күші зор, шаршамайтын, найзаның күштісі, Олимптің қорғаны, соғыс Жеңісінің әкесі, Темистің серігі, бүлікшілердің қатаң билеушісі, адал жандардың жетекшісі, ерлік патшасы, планеталардың жеті жолымен әуеде отты шарларыңды айналдыратын, онда жалындаған аттарың сені көктің үшінші қабатынан биікке көтеріп алып жүреді; маған құлақ сал, адамдарға көмекші, батыл жастық сыйлаушы! Жоғарыдан инаят шаңрағын төгіп, жаныма соғыс күшін сыйла, мен басымнан ащы үрейді қуып, жанымдағы алдаушы құштарлықты басаңдатайын. Жүрегімнің ыстық ықыласын талқыла, ол мені қанды ұрыстарға жетелейді. Керісінше, уа, құдайдың нығметі, маған бейбітшілік заңдарында өмір сүруге батылдық бер, талас-тартыс, жеккөру және өлімнің қатыгез күштерінен сақта. Орфикалық гимн 65 Ареске (ауд. Тейлор) (грек әнұрандары б.з.д. 3-2 ғасырлар)

Ареске, Ладаннан түтін. Ұлы, жеңіске толы, шулы Арес, садақпен қуанып, қанды соғыстарда; қатал, бағынышсыз, оның зор күші ең мықты қабырғаларды негізінен дірілдетеді: өлтіруші патша, қанмен кірленген, соғыстың қорқынышты даусынан ләззат алады. Сені адам қаны, қылыштар мен найзалар қуантады, сондай-ақ ақылдан безген соғыстың қасіреті де. Адам өмірін азапқа толтыратын қаһарлы жарыстар мен кек алушылықты тоқтатыңдар! Сүйкімді Кирписке [Афродитаға] және Лиайоске [Диониске] мойынсұныңдар, қарудың орнына еңбекпен алмасыңдар! Бейбітшілікті ынталандырыңдар, мейірімділікке бейімделіңдер, және жақсылықты, инабатты ниетпен сыйлаңдар!

Туу

Ол Он екі Олимпиалық құдайлардың бірі және Зевс пен Гераның ұлы.

Аргонавтика

"Аргонавтика" дастанында Алтын жүн Аресқа қасиетті тоғайда ілінген, оны Ясон ұрлағанға дейін. Арес құстары (Ornithes Areioi) Амазонкалардың Аресқа, олардың патшайымының әкесіне арналған жағалаудағы ғибадатханасын қорғап, қауырсын оқтарын лақтырады.

Фибаның құрылуы

Арес Теба қаласының құрылыс мифінде маңызды рөл атқарады, ол Кадмус өлтірген су айдаһарының бабасы. Айдаһардың тістері егіндей жерге себіліп, толық қаруланған, жерден туған Спартойларға айналды. Кадмус айдаһарды өлтіргені үшін сегіз жыл бойы құдайға қызмет етіп, күнәсін өтеді. Ареске құрмет көрсету үшін Кадмус Арес пен Афродитаның одағынан туған Хармонияға үйленді. Осылайша, Кадмус барлық келіспеушіліктерді таратып, Теба қаласын құрды. Плутархтың сөзіне қарағанда, бұл жазық ежелгі заманда "Арес билейтін алаң" деп сипатталған.

Афродита

Гомердің "Одиссеясында" Алькинойдың сарайында бард айтқан әңгімеде, Күн құдайы Гелиос бір күні Арес пен Афродитаның Гефесттің, оның күйеуінің сарайында жасырын жатқанын көреді. Гелиос осы оқиғаны Гефестке жеткізеді. Олардың осы әрекетін ұстау үшін Гефест өте жіңішке, көз көрімейтін тор жасап, оларға қаптап жабады. Тиісті уақытта ол торды жайып, Арес пен Афродитаны құшақтасқан күйінде тұтқынға алады. Бірақ Гефест кек алумен тоқмейді, сондықтан Олимп құдайлары мен құдайшаларын осы бақытсыз жұпты көруге шақырады. Ұялу үшін құдайшалар бас тартады, бірақ ер құдайлар осы көріністі тамашалауға барады. Бірі Афродитаның сұлулығына тәнті болса, енді бірі Ареспен орын алмасуға тілек білдіреді, бірақ барлығы оларды қысымға алады. Жұбайлар босатылғаннан кейін, ұялған Арес өз Отаны Тракияға қайтады, ал Афродита Пафосқа кетеді. Гелиос оларды тауып, Гефестке хабарлайды. Ашулы Арес ұйықтап жатқан Алектрионды әтешке айналдырады, ол енді таңертең күннің туысын жариялайды, бұл Ареске кешірім сұраудың тәсілі болды. Эсхилдің "Жалбаушылар" (б.з.д. 463 жылы жазылған) Аресті Афродитаның "өлімге әкелетін жатын" деп сипаттайды. "Илиадада" Арес олардың құдайлық қорғаушысы Афродитаға деген құрметі үшін троялықтарға көмектеседі; ол оның туа біткен құрылысшылдығын өз мақсаттарына бағыттайды. Бұл орайда [Буркерт] "он үшінші айда босатылатын еркіндік фестивалі" деген күдік білдіреді. Арес ыдыста айқайлап, зарлап тұрды, бірақ Гермес оны құтқарып алады, ал Артемида Алоадаларды бір-бірін өлтіруге итермелейді. Ноннның "Дионисиакасында" Кронос пен Зевс арасындағы соғыста Арес Кроносқа одақтас Эхиднаның аты-жөні белгісіз ұлын өлтіреді, ол "қорқынышты у" түкіріп, "жылан" аяқтары бар екені айтылады. 2-ші ғасырда Антонинус Либералистің "Метаморфоздарында", Тифон Олимпке шабуыл жасағанда, құдайлар жануарларға айналып, Египетке қашады; Арес балыққа, Лепидотқа (египеттік соғыс құдайы Анхурға арналған) айналады. Либералистің грек тіліндегі коине мәтіні Никандрдың қазір жоғалған "Heteroeumena" (б.з.д. 2-ші ғасыр) еңбегінің "мүлдем өнерсіз" қысқартылған нұсқасы болып табылады.

In Homer's Odyssey, in the tale sung by the bard in the hall of Alcinous, the Sun god Helios once spied Ares and Aphrodite having sex secretly in the hall of Hephaestus, her husband. Helios reported the incident to Hephaestus. Contriving to catch the illicit couple in the act, Hephaestus fashioned a finely knitted and nearly invisible net with which to snare them. At the appropriate time, this net was sprung, and trapped Ares and Aphrodite locked in very private embrace. But Hephaestus was not satisfied with his revenge, so he invited the Olympian gods and goddesses to view the unfortunate pair. For the sake of modesty, the goddesses demurred, but the male gods went to witness the sight. Some commented on the beauty of Aphrodite, others remarked that they would eagerly trade places with Ares, but all who were present mocked the two. Once the couple was released, the embarrassed Ares returned to his homeland, Thrace, and Aphrodite went to Paphos. Helios discovered the two and alerted Hephaestus. The furious Ares turned the sleepy Alectryon into a rooster which now always announces the arrival of the sun in the morning, as a way of apologizing to Ares. The Chorus of Aeschylus' Suppliants (written 463 BC) refers to Ares as Aphrodite's "mortal destroying bedfellow". In the Illiad, Ares helps the Trojans because of his affection for their divine protector, Aphrodite; she thus redirects his innate destructive savagery to her own purposes. In this, [Burkert] suspects "a festival of licence which is unleashed in the thirteenth month." Ares was held screaming and howling in the urn until Hermes rescued him, and Artemis tricked the Aloadae into slaying each other. In Nonnus's Dionysiaca, in the war between Cronus and Zeus, Ares killed an unnamed giant son of Echidna who was allied with Cronus, and described as spitting "horrible poison" and having "snaky" feet. In the 2nd century AD Metamorphoses of Antoninus Liberalis, when the monstrous Typhon attacked Olympus the gods transformed into animals and fled to Egypt; Ares changed into a fish, the Lepidotus (sacred to the Egyptian war god Anhur). Liberalis's koine Greek text is a "completely inartistic" epitome of Nicander's now lost Heteroeumena (2nd century BC).

" Илиада "

Гомердің "Илиадасында" Арестің нақты бір жаққа адалдығы жоқ. Ол Афина мен Гераға ахейлер үшін күресемін деп уәде береді, бірақ Афродита оны троялықтардың жағына көндіреді. Соғыс барысында Диомед Гектормен шайқасып, Арестің троялықтармен бірге соғысқанына куә болады. Диомед әскеріне шегінуге бұйрық береді. Зевс Афинаға Аресті шайқас алаңынан қууға рұқсат етеді. Гера мен Афинаның ынталандыруымен Диомед найзасын Ареске тигізеді. Афина найзаны тереңге қадап жібереді, және Арестің зарлы айқайынан барлық жақ дірілдейді. Арес Олимп тауына қашады, троялықтарды кері шегінуге мәжбүр етеді. Арес ұлы Аскалафтың қаза болғанын естіп, тағы да жағын ауыстырып, ахейлерге кек қайтару үшін қосылғысы келеді, Зевстің ешбір олимпиялық құдайдың шайқасқа араласуына тыйым салған бұйрығын ескермейді. Афина оны тоқтатады. Кейін, Зевс құдайларға соғысқа қайта қатысуға рұқсат бергенде, Арес бұрынғы жарақаты үшін Афинаға шабуыл жасайды. Афина оны үлкен таспен соғып, жеңіске жетеді.

Қатысушылар

Демос ("Үрей" немесе "Қорқыныш") және Фобос ("Қорқыныш") – Арес соғыстағы серіктестері, ал Гесиод айтуынша, олар Афродитадан туған ұлдары. Эрис – араздық құдайы, ал Эньо – соғыс, қан төгіс және зорлық-зомбылық құдайы. Кем дегенде бір деректе Эналиус, Арес есімнің тағы бір түрі емес, Эньодан туған ұлы болған. Ареспен бірге шайқаптың дауысының жындысы Кидоим, Махай ("Шабыстар"); "Гиссминай" ("Адам өлтіру амалдары"); Полемос, соғыстың кіші рухы немесе Арес есімінің синонимі, өйткені оның ерекше билігі жоқ; және Полемостың қызы Алала, грек соғыс шақыруының құдайы немесе бейнесі, Арес оның атын өзінің соғыс шақыруы ретінде пайдаланады. Арес қарындасы Гебе ("Жастық") оған ванна дайындайды. Паузанийдің мәлімдемесіне сәйкес, Спартаның Терапне тұрғындары Тероны, "жабайы, қатал" Ареске қараушы ретінде таныған.

Ұрпақ және істер

Арес грек мифологиясында әдеби әңгімелерде салыстырмалы түрде шектеулі рөл атқарғанымен, оның көптеген махаббат оқиғалары мен көптеген балалары туралы жиі айтылады. Арес пен Афродитаның одағынан Эрос, Антерос, Фобос, Деймос және Гармония құдайлары дүниеге келді. Басқа нұсқаларда Альциппа оның қыздарының бірі деп көрсетілген. Македониялық Цикнус (Κύκνος) Арес ұлы болған, ол қонақтар мен саяхатшылардың бас сүйектері мен сүйектерінен әкесіне ғибадатхана салуға тырысқан. Геракл онымен шайқасып, бірде өлтірген. Тағы бір деректе Арес ұлының өлтірушісімен соғысқан, бірақ Зевс найзағаймен оларды айырған. Арес таң құдайы Эоспен романтикалық қарым-қатынаста болған. Афродита оларды тауып алып, ашуланып, Эосты еркектерге тойымсыз құштарлықпен қарғыған. Тирен есімді әйелден ол Трасса есімді қызды дүниеге келтірген, ал ол өз кезегінде Полифонте есімді қызды туған. Полифонте Афродитаның қарғысына ұшырап, аюмен махаббатқа беріліп, екі ұлды – Агрий мен Орейді өмірге әкелген. Олар құдайларға сыйсыздық танытып, қонақтарын жеу әдеті болған. Зевс оларды жазалау үшін Герместі жіберді, ол олардың қол-аяқтарын кесуді жөн көрген. Полифонте оның ұрпағы болғандықтан, Арес Гермеске кедергі келтірді, ал екі бауыр Полифонте отбасын құстарға айналдыруға келісті. Орей бүркітқұсқа, Агрий – қарғаға, ал Полифонте – штрикске, мүмкін кішкентай сұрқыл, әрине, соғыстың алғы құрметіне айналды; Полифонтенің қызметшісі жаман құсқа айналмау үшін дұға етті, және Арес пен Гермес оның тілегін орындап, аңшылар үшін жақсы белгі – тоқылдақ құсты таңдады.

Ұрпақтар мен олардың аналарының тізімі

Кейде ақындар мен драматургтер ежелгі дәстүрлерді баяндайтын, олар әртүрлі болды, ал кейде жаңа мәліметтерді ойлап тапты; кейінгі зерттеушілер екеуіне де немесе жай ғана болжауға негізделуі мүмкін. Осылайша, Фобос пен Деймос тұрақты түрде Арестің ұлдары ретінде сипатталған, ал Мелеагер, Синопа және Солимус сияқты тізімдегі басқалары кейде Арестің балалары деп айтылған, ал кейде басқа әкелері көрсетілген. Төменде Арестің әртүрлі аналардан туған ұрпақтарының тізімі келтірілген. Әр ұрпақтың жанында ата-анасы туралы ең ерте дереккөз және дереккөздің ғасыры көрсетілген.

Sometimes poets and dramatists recounted ancient traditions, which varied, and sometimes they invented new details; later scholiasts might draw on either or simply guess. Thus while Phobos and Deimos were regularly described as offspring of Ares, others listed here such as Meleager, Sinope and Solymus were sometimes said to be children of Ares and sometimes given other fathers. The following is a list of Ares' offspring, by various mothers. Beside each offspring, the earliest source to record the parentage is given, along with the century to which the source dates. Offspring Mother Source Date Phobos Aphrodite Hes. Theog. 8th cent. BC Deimos Hes. Theog. 8th cent. BC Eros Simonides Anteros Cic. DND 1st cent. BC Odomantus Calliope Mygdon Edonus Biston Terpsichore Etym. Mag. 12th cent. AD Callirrhoe Steph. Byz. 6th cent. AD Enyalius Enyo Dragon of Thebes Erinys of Telphusa Nike No mother mentioned HH 8 Sinope (possibly) Aegina Schol. Ap. Rhod. Edonus Callirrhoe Steph. Byz. 6th cent. AD Pelopia Apollod. 1st/2nd cent. AD Pyrene Apollod. 1st/2nd cent. AD Diomedes of Thrace Cyrene Apollod. 1st/2nd cent. AD Crestone Tzetzes 12th cent. AD The Amazons Harmonia Oenomaus Sterope Hyg. Fab. 1st cent. AD Harpina Diod. Sic. 1st cent. BC Eurythoe the Danaid Tzetzes 12th cent. AD Evenus Sterope Ps. Plutarch Demonice Apollod. 1st/2nd cent. AD Thrassa Tereine Ant. Lib. 2nd/3rd cent. AD Aeropus Aerope Paus. 2nd cent. AD Alcippe Aglauros Apollod. 1st/2nd cent. AD Meleager Althaea Apollod. 1st/2nd cent. AD Calydon Astynome Ascalaphus Astyoche Paus. 2nd cent. AD Ialmenus Paus. 2nd cent. AD Parthenopaeus Atalanta Apollod. 1st/2nd cent. AD Solymus Caldene Etym. Mag. 12th cent. AD Phlegyas Chryse Paus. 2nd cent. AD Dotis Apollod. 1st/2nd cent. AD Pangaeus Critobule Ps. Plutarch Molus, Pylus Demonice Apollod. 1st/2nd cent. AD Thestius Pisidice Ps. Plutarch Demonice Apollod. 1st/2nd cent. AD Stymphelus Dormothea Ps. Plutarch Antiope Otrera Hyg. Fab. 1st cent. AD Hippolyta Hyg. Fab. 1st cent. AD Melanippe Penthesilea Apollod. 1st/2nd cent. AD Sinope Parnassa Eumelus Lycaon Pyrene Lycastus Phylonome Ps. Plutarch Parrhasius Ps. Plutarch Oxylus Protogeneia Apollod. 1st/2nd cent. AD Bithys Sete Tmolus Theogone Ps. Plutarch Ismarus Thracia Chalyps Cheimarrhoos Schol. Hes., WD Dryas Apollod. 1st/2nd cent. AD Hyperbius Lycus of Libya Nisos Hyg. Fab. 1st cent. AD Oeagrus Nonnus 5th cent. AD Paeon Etym. Mag. 12th cent. AD Tereus Apollod. 1st/2nd cent. AD

Ұрпақ Анасы Дереккөз Датасы
Фобос Афродита Hes. Theog. б.з.д. 8 ғ.
Деймос Hes. Theog. б.з.д. 8 ғ.
Эрос Симонид
Антерос Cic. DND б.з.д. 1 ғ.
Одомант Каллиопа
Мигдон
Эдонус
Бистон
Терпсихора Etym. Mag. 12 ғ. А.Д.
Каллирроэ Steph. Byz. 6 ғ. А.Д.
Эналий Энио
Тебаның Аждаһасы
Тельфузаның Эринисі
Нике (анасы көрсетілмеген) HH 8
Синопа (болжамды) Эгина Schol. Ap. Rhod.
Эдонус Каллирроэ Steph. Byz. 6 ғ. А.Д.
Пелопия Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Пирене Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Тракиялық Диомед Кирине Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Крестон Тзецес 12 ғ. А.Д.
Амазонкалар Гармония Эномах Стеропа Hyg. Fab. 1 ғ. А.Д.
Харпина Diod. Sic. б.з.д. 1 ғ.
Эвритоэ Данайд Тзецес 12 ғ. А.Д.
Эвен Стеропа Ps. Plutarch
Демоник Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Трасса Терейн Ant. Lib. б.з.д. 2/3 ғ.
Аэроп Аэропа Paus. 2 ғ. А.Д.
Альциппе Аглавра Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Мелеагер Алтея Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Калидон Астинома
Аскалаф Астиоха Paus. 2 ғ. А.Д.
Яльмен Паус. 2 ғ. А.Д.
Партенопей Аталанта Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Солимус Кальден Etym. Mag. 12 ғ. А.Д.
Флегий Крис Paus. 2 ғ. А.Д.
Дотис Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Пангей Критобул Ps. Plutarch
Молус, Пилус Демоник Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Тестий Писидика Ps. Plutarch
Демоник Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Стимфел Дормотея Ps. Plutarch
Антиопа Отрера Hyg. Fab. 1 ғ. А.Д.
Ипполита Hyg. Fab. 1 ғ. А.Д.
Меланиппа Пентесилея Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Синопа Парнасс Эумел
Ликаон Пирене
Ликаст Филонома Ps. Plutarch
Парразий Ps. Plutarch
Оксил Протогенея Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Битис Сет
Тмолус Theogone Ps. Plutarch
Исмар Фракия
Халипс
Хеймарроос Schol. Hes., WD
Дриас Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.
Гипербий
Ливиялық Лик Нисос Hyg. Fab. 1 ғ. А.Д.
Оагр Нонн 5 ғ. А.Д.
Пэон Etym. Mag. 12 ғ. А.Д.
Терей Apollod. б.з.д. 1/2 ғ.

Марс

Рим құдайларының ішінде Ареске ең жақын теңдесі – Марс, Юпитер мен Юнонаның ұлы, Рим армиясының әскери құдайларының арасындағы ең көрнектісі, бірақ бастапқыда егіншілік құдайы болған. Римнің аңыз бойынша негізін қалаушы Ромулдың әкесі ретінде Марс ежелгі Рим дінінде маңызды және құрметті орынға ие болды, ол бүкіл Рим мемлекетінің және халқының қорғаушы құдайы саналды. Грек мәдениетінің ықпалымен Марс Ареспен теңестірілді, бірақ екі құдайдың мінезі мен мәртебесі түбірінен өзгеше болды. Марс бейбітшілікті сақтау құралы ретінде бейнеленді және Рим халқының әкесі (pater) болды. Бір дерек бойынша, ол Рея Сильвияны зорлап, Ромул мен Ремустың әкесі болды. Екінші дерек бойынша, оның сүйіктісі, Венера құдайы, Троя ханзадасы және Римді Ромулдан бірнеше буын бұрын "құрған" Анейді дүниеге әкелді. Латын әдебиетінің грек тіліне аударылуында, Рим авторлары Арес туралы мифтерді Марс деген атпен қайта қарастырды. Рим үстемдігіндегі грек авторлары да Марсқа қатысты культ тәжірибелерін және сенімдерін Арес деген атпен жазды. Осылайша, кейінгі Батыс өнері мен әдебиетінің классикалық дәстүрінде екі тұлғаның мифологиясы біртіндеп ажыратылмас болды.

Қайта өрлеу дәуірі мен кейінгі суреттер

Ренессанс және неоклассикалық өнер туындыларында Арестің символдары - найза және қарулас дулыға, оның жануары - ит, ал құсы - қыран. Осы дәуірдегі әдеби шығармаларда Арес грек мифологиясындағы қатыгез және қанқұмар құдайдың орнына ерлік пен батылдықтың романтикалық символы болған римдік Марспен ауыстырылады.