Кіріспе

құдайлық

Эдмунд Гёрни (23 наурыз 1847 – 23 маусым 1888) – ағылшын психологы және парапсихологы. Оның заманында паранормальді құбылыстарды зерттеу «психикалық зерттеу» деп аталатын.

Ерте өмір

Гурни Темзадағы Уолтонға жақын Хершемде дүниеге келді. Ол Блэкхитте және 1866 жылдан бастап Кембридждегі Тринити колледжінде білім алды, онда классикалық трипоста төртінші орынды алып, 1872 жылы стипендияға ие болды. Оның досы Ф. В. Х. Майерс, оның трипосқа дайындалуы пианинодағы жаттығуларының арасында болғанын айтты. Музыкант ретінде өзінің орындау шеберлігіне қанағаттанбағандықтан, ол музыка философиясы туралы "Дыбыстың күші" (1880) атты эссе жазды. Содан кейін ол медицинаны тәжірибелік мақсатта емес, физика, химия және физиология салаларын зерттеу үшін оқыды. 1880 жылы ол екінші М. Б. Кембридж (медицина ғылымдары) емтиханын тапсырды. 1881 жылы Линкольн Инн заң мектебінде заңды оқуға кірісті. Психикалық зерттеулерге қатысты ол, сезімдік білімнің қалыпты шектеулерінен асып түсетін, адамның зерттелмеген қабілеттерінің аймағы бар ма деп сұрады. Гурнидің мақсаты – бақылау және тәжірибе арқылы, әсіресе гипноз саласында, осы мәселеге жақындау еді. Ол адам денесінен кейін де саналы тұлғаның сақталуын зерттеуді көздеді. Оның үш қарындасы 1875 жылы Мысырға саяхат жасағанда Нил өзенінде қайықтары құлап, қаза тапты. Олардың өлімі оған терең әсер етті және оның зерттеулері олардың өлімінің мәнін табуға деген ниетімен жетектелді.

Эксперименттік жұмыстар

Гурни кейіннен дұрыс емес жерден бастағанын түсінді, ол Майерспен бірге спиритикалық медиумдардың сеанстарын зерттеді (1874–1878). Бұл зерттеулердің нәтижесінде көбінесе жалғандықтар анықталды. 1882 жылы Психикалық зерттеулер қоғамы құрылды. Ақы төленетін медиумдар, кем дегенде сол уақытқа дейін, қабылданбады және ойды беру және гипноз саласында тәжірибелер жүргізілді. Сондай-ақ, өзінен туындамаған галлюцинацияларға қатысты жеке куәліктер жиналды. Алғашқы нәтижелер «Тірілердің қиялдары» жинағында (Фрэнк Подмор, Майерс және Гурни) және Гурнидің «Галлюцинациялар» эссесінде жарияланды. Психикалық зерттеулер қоғамының баяндамаларында сипатталған тәжірибелер арқылы телепатия деп аталатын құбылыстың дәлелдемесін табуға тырысты. Сондай-ақ, ұқсас тәжірибелер өздігінен де пайда болады деп саналды, мысалы, өлім төсегіндегі көріністер туралы көптеген жазбаларда айтылғандай. Өлім алдындағы адамның өзінің болмысын галлюцинация ретінде жеткізеді деп есептелді, дәл сол сияқты бір тірі адам екіншісіне ойын жеткізеді. Гурнидің гипноздық тәжірибелері 1885–1888 жылдары жүргізілді. Майерс пікірінше, олардың нәтижесі гипноздық құбылыстарды тудыру кезінде әдеттегі жүйкелік ынталандыру немесе субъектінің санасына әдеттегі арналар арқылы берілетін ұсыныс емес, белгілі бір күш жұмыс істейтінін көрсетуге бағытталған. Егер осы нәтижелер қабылданса, бұл телепатия идеясын растайтын болар еді. Джозеф Гиберт, Пол Жанет, Чарльз Рише, Мерикур және басқалардың тәжірибелері де осы бағытта жүргізілгені айтылды. Басқа тәжірибелер гипноздық күйдегі естелік пен басқа гипноздық күйдегі естелік арасындағы, сондай-ақ екеуінің де қалыпты естелікпен байланысын зерттеді. Гурнидің психикалық мәселелерді зерттеуі замандастарымен құрметтелді. Алайда, кейіннен оның кемшіліктері көп екені айтылды: Гурни театр актері және продюсері Джордж Альберт Смиттен көмек алды. Смит телепатия, гипноз және басқа да тәжірибелерді жүргізді, ал Гурни оның нәтижелерін толық қабылдады. Тревор Холлдың «Эдмунд Гурнидің таңғажайып ісі» атты зерттеуінде 1888 жылдың көктемінде Гурни Смит театрлық айла-шарғы мен сахналық иллюзия білімін қолданып, жалған тәжірибелер мен нәтижелер жасағанын анықтады; сондықтан Гурни өзінің беделін арттырған тәжірибелердің құны жоқ болып шықты. Менталистік қойылымдар мен тәжірибелердегі Смиттың басты серіктесі Дуглас Блэкберн 1908 және 1911 жылдары алдамшылықты ашық мойындады, бірақ Смит оны жоққа шығарды. Сотта жазатайым өлім туралы үкім шығарылды, ал Элис Джеймс осы оқиғаны күнделігіне жазды. Тревор Холл Гурнидің өлімі Блэкберн мен Смиттың алаяқтығын ашқаннан кейін көңілі толып, өзін-өзі өлтіргеніне сендіреді.

Шығармалары

Музыка мен психологиялық жазбаларынан өзге, ол 1887 жылы «Тертиум квид» атты эсселер жинағын жазған, жинақтың атауы бір жақты идеялар мен пікір алмасу әдістеріне қарсылық білдіреді.

Жеке өмір

1877 жылы Гурни Кейт Сара Сиблиге үйленді. Олардың 1881 жылы Хелен есімді бір қызы болды. Гурни қайтыс болғаннан кейін, Кейт 1889 жылы журналист және саясаткер Арчибальд Гроувқа тұрмысқа шықты.