Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фрицлар – Германияның Солтүстік Гессендегі Швальм-Эдер ауданында, Франкфурттың солтүстігінде орналасқан, халқы 15 000 адамды құрайтын тарихы бай шағын қала. Қаланың ортағасырлық орталығы көптеген қарауыл мұнараларымен қоршалған қабырғамен шектелген. 38 метр биіктіктегі "Сұр мұнара" ("Grauer Turm") – Германиядағы сақталған ең биік қалалық қорғаныс мұнарасы. Қаланың қасиетті покровительі – Санкт-Мартиннің тас бейнесі бар, 1109 жылы алғашқы рет құжатталған қала әкімдігі Германиядағы әлі күнге дейін бастапқы мақсаты бойынша қолданылып келе жатқан ең көне ғимарат. Ескі францискан монастырының готикалық шіркеуі қазір протестанттардың діни орталығына айналған, ал монастырьдің басқа ғимараттары заманауи ауруханаға түрлендірілген. Қала орталығындағы, әсіресе базар алаңының маңындағы көптеген үйлер 15-17 ғасырларға жатады және мұқият күтілген немесе қайта жаңартылған. Қаланың ең ірі құрылысы – 12-14 ғасырларда салынған әсем романдық-готикалық Киелі Петр шіркеуі. 1974 жылы қала 14-ші Hessentag мемлекеттік фестиваліне төңкерілді.
Fritzlar is a small town (pop. 15,000) in the Schwalm Eder district in northern Hesse, Germany, north of Frankfurt, with a storied history. The town has a medieval center ringed by a wall with numerous watch towers. Thirty eight meters (125 ft) high, the "Grey Tower" ("Grauer Turm") is the highest remaining urban defense tower in Germany. The city hall, first documented in 1109, with a stone relief of St. Martin, the town's patron saint, is the oldest in Germany still in use for its original purpose. The Gothic church of the old Franciscan monastery is today the Protestant parish church, and the monastery's other buildings have been converted into a modern hospital. Many houses in the town center, notably around the market square, date from the 15th to 17th centuries and have been carefully maintained or restored. The town is dominated by the imposing Romanesque Gothic Church of St. Peter from the 12th 14th centuries. In 1974, the town hosted the 14th Hessentag state festival.
География
Фритцлар Гессеннің солтүстігінде, негізінен Эдер өзенінің солтүстік жағасында орналасқан. 1974 жылы қалаға айналасындағы он ауыл қосылды, соның ішінде бұрынғы Цюшен қаласы да бар. Аймақ құнарлы егістік жерлермен және көбінесе орманды базальт төбелерімен ерекшеленеді, олардың көпшілігі ортағасырлық қамалдармен немесе қамалдың қираған қалдықтарымен тік тұр. Мұндай мысалдарды Гуденсберг, Хомберг, Фелсберг, Хейлигенберг, Альтенбург, Йесберг және Наумбург қалаларында кездестіруге болады.
Fritzlar lies in northern Hesse, mainly on the north bank of the Eder river. Ten villages in the surrounding area were incorporated into the town in 1974, among them the former town of Züschen. The area is characterized by fertile farmland and mostly wooded basalt peaks, many of which are topped by mediaeval castles or castle ruins. Examples of these can be found at Gudensberg, Homberg, Felsberg, Heiligenberg, Altenburg, Jesberg, and Naumburg, among others.
Қасиетті Бонифаций
724 жылы Фрицлар қаласында германиялықтардың елшісі, англосаксондық миссионер әулие Бонифаций Петр әулиесіне арналған шіркеу мен монастырь құрды. Қазіргі Санкт-Петер шіркеуі 11 ғасырда салынған, оған қоса Бонифацийге арналған ескерткіш те бар. Бонифаций Германиядағы алғашқы епископты Едер өзенінің арғы жағындағы төбеде (Бюрабург) ескі Рим империясының шекарасынан тыс жерге орнатты, онда франк бекінісі мен қала қорғаныс қызметін атқарды. Бірақ оның алғашқы және жалғыз епискобы Виттаның 747 жылы қайтысынан кейін, Бонифацийдің шәкірті және Майнц архиепискобы ретіндегі мұрагері Луллус епископты Майнц епархиясына (кейінірек архиепископтыққа) қосты. Бонифаций 724 жылы Фрицлар қаласында негізін салған Бенедикт монастыры, алғашқы аббат Сент-Вигберт тұсында діни және дүниелік білім орталығы ретінде маңызға ие болды. Сент-Вигберт Бонифацийдің ағаш шапкіші орнында алғашқы тас базиликаны 732 жылы салды. 782 жылы император Карл Ұлы оған императорлық қорғау мен кеңайтылған аумақ берді, бұл қаланың қарқынды дамуына ықпал етті. 1005 жылы монастырь зайырлы канондар коллегиясына (Chorherrenstift) айналдырылды, оның мүшелері енді монастырьлық бірлік пен қарапайымдыққа бағынбай, шіркеу маңындағы қалада өз үйлерін ұстады. XIV ғасырда қаланың ескі бөлігінде бай канондар салған бірнеше әсем тас үйлер (куриялар) бүгінге дейін сақталған. Канондар коллегиясы тек 1803 жылы таратылды.
The Anglo Saxon missionary Saint Boniface, apostle of the Germans, established a church and monastery dedicated to Saint Peter in Fritzlar in 724. The current Saint Peter's Church, constructed in the 11th century, is accompanied by a monument to Boniface. Boniface also established the first bishopric in Germany outside the boundaries of the old Roman Empire on a hill (Büraburg) across the Eder river, where a Frankish fortress and town provided protection, but after the death of Witta, its first and only bishop, in 747 the bishopric was incorporated into the diocese (later archdiocese) of Mainz by Lullus, the disciple and successor of Boniface as archbishop of Mainz. The Benedictine monastery founded by Boniface in Fritzlar in 724 gained prominence as a center of religious and worldly learning under its first abbot, Saint Wigbert, who built the original stone basilica of 732 on the site of Boniface's wooden chapel. In 782 emperor Charlemagne granted it imperial protection and substantial territory, and this triggered the rapid development of the town around it. The monastery was converted into a college of secular canons (Chorherrenstift) in 1005, its members no longer living in monastic union and simplicity, but maintaining their own, and generally rather well to do, households in town in the vicinity of the church. Several imposing stone residences (Curias) built by wealthy canons during the 14th century survive to this day in the old part of the town. The canons' college was dissolved only in 1803.
Германия патшалығының туған жері
Бірнеше маңызды сауда жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан және Карл I заманынан бері императорлық резиденциясы болған Фрицлар ерте орта ғасырларда патша сапарларының, неміс князьдері мен шіркеу басшыларының құрылтайлары мен синодтарының жиі өткізілетін орны болды. Бұл құрылтайлардың ең маңыздысы 919 жылғы Рейхстаг болды, онда Генрих I ("Генрих Құсшы"), Саксония герцогы, Шарльменнің франк мұрагерлерінен кейін немістердің патшасы болып сайланды. Бұл оқиға франктар мен саксондардың екі ірі герман тайпасы арасындағы ащы бәсекелестіктің аяқталуын және Наполеон соғыстарына дейін жалғасқан Германия империясының басталуын білдірді. Германия королі Конрад I, Франкония герцогы, 1918 жылдың желтоқсанында ұлы болмағандықтан қайтыс болды және ағасы, Франкония герцогы Еберхардты Генрихті патша етіп ұсынуға шақырды, бірақ олар 912 жылдан 915 жылға дейін Тюрингиядағы жерлер үшін келіспеушілікке түсті. Конрадтың таңдауы 919 жылғы Рейхстагта құрметтелді, онда Генрихті франктар мен саксондардың басшылары патша деп жариялады. Швабия герцогы I Бурхард та дереу адалдыққа ант берді, бірақ Бавария герцогы Арнульф Генрих 921 жылы Баварияға әскермен келгенге дейін мойынсұнбады. Конрад Франкония герцогы лауазымына 906 жылы Фрицлар маңындағы шайқаста қарсыласты Бабенберг графтарын жеңгеннен кейін ғана көтерілді, сол шайқаста оның әкесі, Тюрингия герцогы Конрад Ескісі қаза тапты.
Located at the crossroads of several important trade routes and site of an imperial residence since Charlemagne, Fritzlar was a frequent site of royal visits and of assemblies and synods of the German princes and church leaders during the early Middle Ages. Undoubtedly the most important of these was the Reichstag of 919 when Henry I ("Henry the Fowler"), duke of Saxony, was elected King of the Germans to succeed Charlemagne's Frankish successors on the throne of what had become known as the East Frankish Empire. This event marked the end of bitter rivalry between the two large German tribes of the Franks and the Saxons and the beginning of the German Empire that lasted until the Napoleonic wars. King Conrad I of Germany, duke of Franconia, had died in December 918 without a son and urged his brother, margrave Eberhard, who was to succeed him as Duke of Franconia, to nominate Henry as king, although they had been at odds with each other from 912 to 915 over the title to lands in Thuringia. Conrad's choice was respected by the Reichstag of 919, where Henry was proclaimed king by the leaders of the Franks and Saxons. Burchard I, Duke of Swabia quickly swore allegiance as well, but Duke Arnulf of Bavaria did not submit to Henry until the latter advanced with an army into Bavaria in 921. Conrad himself had risen to the position of duke of Franconia only after defeating the rival Babenberg counts in a battle near Fritzlar in 906, in which his father, Conrad, Duke of Thuringia the Elder, was killed.
Орта ғасырлардағы даму
1079 жылы Фрицлар император Генрих IV-тің Каноссада папаға бағынуынан кейін Майнц архиепискобына берілгендіктен, императорлық иеліктен шықты. Осылайша ол Майнц пен Тюрингия, кейіннен Гессен жерлері арасындағы ұзаққа созылған дау-жанжалдардың маңызды тірегіне айналды. Франк және саксон аймақтарының шекарасында орналасқан, ал Мартин Лютердің реформациясынан кейін Майнц архиепискобының иелігіндегі, протестанттық Гессеннің ортасындағы рим-католик анклавы болғандықтан, қала жиі шабуылға ұшырады. Саксондар мен франктар, протестант және католик княздары оны тонады және қайта-қайта салған. Алғашқы ірі қирау 774 жылы Ұлы Карлдың саксон соғыстары кезінде болды. Патша Италияда болғанда сакстар Гессенге басып кірді және Фрицлар халқы паналаған Бюрабургты қоршады. Қалдықты басып алмаған сакстар Фрицларды қиратты, бірақ Кигберттің тас базиликасына тиіспеді. Содан кейін екі періште келді деп әңгіме тарады, олар шабуылшыларды қуды және шіркеуді қорғады. Келесі оқиға 1079 жылы болды. Фрицларда жиі тұратын император Генрих IV, папаның қолдауымен Швабиялық Рудольф патшасының (Райнфельдендік Рудольф) бастаған көтерілісіне тап болды. 1077 жылы Каноссада папаға бағынып, Генрих Фрицларға келді. Папаның өкілі дауды шеше алмады, ал 1079 жылдың басында Рудольфтың жақтастары – саксон әскері Генрихке Фрицларда шабуыл жасады. Ол қашып кетті, ал қала мен шіркеу тоналып, қиратылды. 1085 және 1118 жылдар аралығында Кигберт шіркеуі орнында жаңа, үлкен базилика салынды. Онда 1118 жылы императорлық синод өтті, онда епископтарды тағайындау мәселесінде тағы да папаға қарсы шыққан Генрих V-тің паптық тыйымы жарияланды және бекітілді. Сондай-ақ, Премонстратанттар (Норбертиндер) орденін құрған, кейіннен Магдебург архиепископы болған Ксантендік әулие Норберт өзін ерестік айыбынан сәтті қорғады. Сол синодта Бамберг князь-епископы Отто, папамен жанжал кезінде Генрих V-ке адал болғандықтан, қызметтен шеттетілді. Бұл екінші базилика 1180 және 1200 жылдар аралығында түбегейлі қайта құрылды, және қазіргі күнгі түрінде сақталды, бірақ содан бері ғасырлар бойы көптеген шағын түзетулер мен қосымшалар енгізілді. Сол кезеңде, 1184 жылдан 1196 жылға дейін, қаланың периметріне алғашқы қабырға салынды. Келесі ауыр соққы 1232 жылы Тюрингиялық ландграф Конрадтың қаланы тонауы болды, онда халықтың көп бөлігі қаза тапты және қала тоналды. Майнц дереу қаланы қайта тұрғызып, қамалдарды нығайтты, қабырғаларға көптеген мұнаралар қосты және айналасындағы стратегиялық төбелерге жеті қарауыл мұнарасы мен бекінілген баспаналар салды. 13 ғасырдың басында францискандар қалада монастырь құрды. Олар шіркеу мен тұрғын үйлерін тікелей қала қабырғасына жапсырып салуға рұқсат алды, соның салдарынан қабырғаның ішкі жағындағы күзет жолы жойылды, ол қорғаушыларды қабырғаның бір бөлігінен екіншісіне жылдам жеткізу үшін маңызды болды. Ал францискандар қоршау кезінде қаланың бекінісінің өз бөлігін қорғауға келісті. 1522 жылы лютерандық реформация енгізілгенде францискандар монастырды тастап кетті. Контрреформациядан кейін 1615 жылы иезуиттер келді, ал 1619 жылы францискандар қайта оралды. Монастырь 1811 жылы таратылды. 1244 жылы аяқталған әсем готикалық шіркеу қазірде 1817/1824 жылдары оны сатып алған қаланың протестант христиандарының шіркеуі болып табылады. Отыз жылдық соғыс (1618–1648) Фрицлар мен көршілес ауылдарға ауыр зиян келтірді, оның ең ауыр салдары қара обаның таралуы болды. Қала халқы 2000-нан 600-ға дейін азайды, және халық саны қайтадан 2000-ға жететініне 200 жыл кетті. Жеті жылдық соғыс (1756–1763) кезінде қала француз әскерлерімен басылып алынды, және оның бекіністерінің бір бөлігі, сондай-ақ Эдер өзенінің тік беткейіндегі жүзімдіктер қиратылды. 18 ғасырдың басында Урсулин ордені қыздарға арналған монастырь мен мектеп құрды.
In 1079 Fritzlar ceased to be a crown possession when it was given to the archbishop of Mainz by Emperor Henry IV in the aftermath of his submission to the Pope at Canossa. It thus became a pivotal pillar in the long lasting feuds between Mainz and the landgraves of Thuringia and later of Hesse for territorial supremacy in northern Hesse. Located in the border area between Frankish and Saxon territories and, following Martin Luther's Reformation, a Roman Catholic enclave owned by the Archbishop of Mainz in the midst of Protestant Hesse, the town was frequently embattled, by Saxons and Franks, by Protestant and Catholic princes, and repeatedly sacked and rebuilt. The first major devastation occurred in 774, during Charlemagne's Saxon Wars. While the king was in Italy, the Saxons invaded Hesse and besieged Büraburg, where the population of Fritzlar had sought refuge. Failing to take the fortress, the Saxons destroyed Fritzlar, but not St. Wigbert's stone basilica. This gave rise to the legend that two angels had appeared to chase away the invaders and protect the church. The next happened in 1079. Emperor Henry IV, who frequently resided in Fritzlar, was faced with an insurrection led by the pretender king Rudolf of Swabia (Rudolf of Rheinfelden), who had been supported by the Pope. Having submitted to the Pope at Canossa in 1077, Henry had gone to Fritzlar. A papal legate was not able to arrange an end to the dispute, and in early 1079 an army of Saxons, partisans of Rudolf, attacked Henry in Fritzlar. He fled, and town and church were sacked and destroyed. Between about 1085 and 1118, a new and larger basilica was built at the site of St. Wigbert's church. It was the site of the imperial synod of 1118 at which the papal interdict of Henry V, who again had opposed the pope on the matter of investiture of bishops, was announced and ratified and where Saint Norbert of Xanten, founder of the order of the Premonstratensians (Norbertines) and later archbishop of Magdeburg, successfully defended himself against charges of heresy. At the same synod, prince bishop Otto of Bamberg was suspended for having remained loyal to Henry V during his quarrels with the papacy. This second basilica was radically reconstructed between 1180 and 1200, essentially in the form in which it is still found today, although a number of smaller additions and alterations have been made throughout the centuries since then. During the same period, from 1184 to 1196, the town was fortified by the construction of the first wall around its periphery. The next devastating blow was the sack of the town by Thuringian landgrave Conrad in 1232, when much of the population was killed and the town plundered. Mainz responded by immediately rebuilding and further fortifying the town, adding numerous towers to the walls and building seven watch towers and fortified refuges on strategic hills in the surrounding countryside. In the early 13th century, the Franciscans (Friars Minor) established a monastery in the town. They obtained permission to build their church and quarters directly up against the town wall, thereby obliterating the watch walk on the inside of the wall that was crucial for quickly moving defenders from one part of the wall to another. In exchange they had to agree to defend their part of the town's fortification in the event of a siege. The Franciscans were forced to leave when the Lutheran Reformation was introduced in 1522. Following the Counterreformation, Jesuits moved in during 1615, followed by the return of the Franciscans in 1619. The monastery was dissolved in 1811. Its splendid Gothic church, completed in 1244, today serves as the parish church for the town's Protestant Christians who purchased it in 1817/1824. The Thirty Year War (1618–1648) inflicted serious damage on Fritzlar and the neighboring villages, culminating with an outbreak of the black plague. The town's population dropped from about 2000 to merely 600, and it took 200 years before the inhabitants again numbered 2000. During the Seven Years' War (1756–1763) the town was occupied by French troops and parts of its fortifications were destroyed, along with the vineyards on the steep slope above the Eder river. In the early 18th century, the order of Ursuline nuns established a nunnery and school for girls.
Елтаңба
Азаматтық гербінде екі қызыл доңғалақ бір түсті крестпен біріктірілген, ал тұтас жиынтық жоғарғы сол жақтан төменгі оңға (немесе геральдикалық тұрғыдан алғанда, жоғарғы оң жақтан төменгі сол жаққа) күміс фонда бейнеленген. Осыған байланысты, ол Майнц қаласының гербіне өте ұқсас, тек түстері ауыстырылған, бірақ сол "Майнцтың қос дөңгелегі" бейнеленген, бұл Фритцлардың Майнц архиепископтығына ғасырлар бойы адал болғандығын еске түсіреді.
The civic coat of arms shows two red wheels joined by a cross of the same colour and the whole set from upper left to lower right (or upper right to lower left, heraldically speaking) on a silver background. As such, it bears a keen likeness to Mainz's civic coat of arms, simply having the colours reversed but showing the same "Double Wheel of Mainz", and this recalls the centuries long allegiance that Fritzlar owed the Archbishopric of Mainz.