Кіріспе

Құс түрлері

Қара тырпақты жалынбас (Dinopium benghalense), сондай-ақ кіші алтын арқалы ұрғашы немесе кіші алтын арқалы деп те аталады, Үндістан субконтинентінде кеңінен таралған ұрғашы. Бұл қалалық аймақтарда кездесетін сирек құстардың бірі. Оның ерекше дауысы – сыңғырлап, қыңқылдап шығаратын дыбыс, ал ұшуы толқын тәрізді. Бұл – қара мойын және қара құйрықты жалғыз алтын арқалы ұрғашы.

Сипаттама

Қара тырпақты жалынбас - 26–29 см ұзындығындағы ірі түр. Оның дене пішіні әдеттегі құртқа ұқсас, ал қанат жамылғыларының алтын сары түсі ерекше көзге түседі. Рumpы қара, үлкен жалынбастағыдай қызыл емес. Кеудесі ақ түсті, қара шеврон тәрізді белгілермен өрнектелген. Ақ түсті қара жұтқыншағы Үндістан аймағындағы басқа алтын арқалы құрттардан оны бірден ажыратады. Басы ақшыл, мойны мен тамағы қара, көзінің үстінде сұрғылт дақ бар. Үлкен жалынбас сияқты, оның қара мұртша жолақтары жоқ. Ересектегі аталықтарының басы мен шоқысы қызыл. Аналықтарының маңдай бөлігі қара, ақ дақты, ал шоқысының артқы жағы ғана қызыл. Жас құстар аналықтарына ұқсас, бірақ түсі солғын. Лейцистік құстар тіркелді. Солтүстік Батыс Гаттағы екі аталықтың бетіндегі желбезек аймағында қызыл ұштар бар қауырсындар кездескен, бұл дерлік мұртша жолағын құрайды. Лакхнаудан табылған аналықтың мүйізіне ұқсайтын, төмен қарай иілген аномальды тұмсығы бар екені анықталды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл жалынбас негізінен Пакистан, Гималай тауларының оңтүстігіндегі Үндістан, сондай-ақ Ассам аңғарының батысы мен Мегалая, Бангладеш және Шри-Ланкада, шамамен 1200 метр биіктікке дейінгі жазықтарда таралған. Олар ашық орман және егіс шаруашылығымен байланысты. Көбінесе оларды ағаш көшелері бар қалалық жерлерде кездестіруге болады.

Мінез-құлық және экология

Бұл түр әдетте жұптармен немесе шағын топтарда кездеседі, кейде түрлі түрлердің біріккен тобына қосылады. Олар жерден бастап ағаш басына дейін тамақ іздейді. Негізінен, қабық астындағы қоңыздардың дернәсілдерімен қоректенеді, термит үйінділеріне барады және кейде нектармен де қоректенеді. Бұтақтардың арасында секіріп қозғалып, әлеуетті жыртқыштардан жиі жасырынады. Адамдар өзгерткен ортаға жақсы бейімделіп, жасанды құрылыстарды, түскен жемістерді, тіпті тағам қалдықтарын да пайдаланады. Көбейтілу маусымы ауа райына байланысты ақпан мен шілде аралығында өтеді. Көбейтілу кезеңінде жиі соққылайды. Ұя тесігін құстар әдетте өздері қазып жасайды, ол көлденең кіреберісі бар және ішке қарай қуысқа түседі. Кейде құстар басқа құстардың ұясын иеленеді. Ұялар балшықтан жасалған жартастарда да кездеседі. Жұмыртқалар қуыстың ішіне, төсемесіз салынады. Әдеттегі жұмыртқа саны үш, жұмыртқалар сопақтанып, жылтыр ақ түсті болады. Жұмыртқалар шамамен 11 күндей күндерден кейін жарылады. Балапандар ұядан шамамен 20 күннен кейін ұшып кетеді.

Мәдениетте

Шри-Ланкада бұл тоқылдақтар сингаль тілінде "кæралаа" деп аталады. Аралдың кейбір аймақтарында оны "котторува" деп те атайды, бірақ көбінесе бұл атау барбеттерге қатысты қолданылады. Бұл құс Шри-Ланканың 4,50 рупиялық пошта маркасында бейнеленген. Сондай-ақ, ол Бангладештің 3,75 такалық пошта маркасында да кездеседі.