Кіріспе
Нидерланды Американы отарлауды сауда посттары мен плантациялар құру арқылы бастады, бұл Азиядағы голландтардың отарлау әрекеттерінен бұрын болды. Азиядағы алғашқы голланд бекінісі 1600 жылы қазіргі Индонезияда салынса, Гайанадағы Эссекибо өзені бойындағы алғашқы бекіністер мен елді мекендер 1590 жылдарға дейін жетеді. Голландтардың жаңа жерлерге қоныстануы, басқа еуропалық елдерге қарағанда, оларша кеңінен таралмады. Голландтардың көптеген елді мекендері 17 ғасырдың соңына қарай жойылды немесе тасталып кетті, бірақ Нидерланды 1975 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Суринамды өз иелігінде ұстап тұра алды. Аймақтағы көптеген отарларының арасында Нидерланд Кариб аймағы бүгінгі күнге дейін Нидерланд Корольдығының құрамында қалпы отыр.
The Netherlands began its colonization of the Americas with the establishment of trading posts and plantations, which preceded the much wider known colonization activities of the Dutch in Asia. While the first Dutch fort in Asia was built in 1600 in present day Indonesia, the first forts and settlements along the Essequibo River in Guyana date from the 1590s. Actual colonization, with the Dutch settling in the new lands, was not as common as by other European nations. Many of the Dutch settlements were lost or abandoned by the end of the 17th century, but the Netherlands managed to retain possession of Suriname until it gained independence in 1975. Among its several colonies in the region, only the Dutch Caribbean still remains to be part of the Kingdom of the Netherlands today.
Солтүстік Америкадағы құрлық
1602 жылы Жеті Біріккен Нидерланд Республикасы Солтүстік Американың өзендері мен шығанақтарын Индияға тікелей өту үшін зерттеу миссиясымен жас және құлшыныспен толы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясын (Vereenigde Oostindische Compagnie немесе "VOC") құрды. Саяхат барысында голланд зерттеушілеріне Біріккен провинциялар үшін белгісіз қалған барлық аймақтарды иелену тапсырылды, бұл бірнеше маңызды экспедицияларға және уақыт өте келе голланд зерттеушілерінің Жаңа Нидерланд провинциясын құруына әкелді. 1610 жылы VOC ағылшын зерттеушісі Генри Хадсонды Индияға Солтүстік-Батыс жолын табуға шақырды, ол қазіргі АҚШ және Канаданың VOC-қа тиесілі аймақтарын ашты және иеленді. Хадсон Нью-Йорк шығанағына қайықпен кіріп, қазір оның атымен аталатын Хадсон өзенімен жоғалап жүрді. 1614 жылдың 27 наурызында Штаттар Генералиі дәстүрлі монополиялық ізденістерден бас тартып, Жаңа әлемді зерттеу және коммерциялық дамытуға жаңа және еркін көзқарас қабылдады; кез келген жаңа жолдарды, бейіттерді, елдерді немесе орындарды ашқандарға арналған жалпы жарғы шығарылды, онда «Бұл іс мақтауға лайық, құрметті және Біріккен провинциялардың гүлденуіне пайдалы болады деп санап, эксперименттің осы елдің барлық тұрғындары үшін тегін және ашық болуын тілеп, Нидерландтың барлық тұрғындарын жоғарыда аталған ізденіске шақырамыз» делінген. 1614 жылы Адриан Блок «Тайгер» кемесімен төменгі Гудзон өзеніне экспедиция ұйымдастырды, содан кейін «Онруст» кемесімен Шығыс өзенін зерттеді, Лонг-Айленд шығанағына қол жеткізу үшін «Хелегат» арқылы жүзіп өткен алғашқы еуропалық болды. Блок аралы мен Блок аралы шығанағы оның құрметіне аталған. 1614 жылы Амстердамға оралғаннан кейін Блок карта жасады және алғаш рет «Жаңа Нидерланд» атауын ағылшын Вирджиниясы мен француз Канадасы арасындағы аймаққа қолданды, кейіннен Голландия үкіметі оған эксклюзивті сауда құқықтарын берді. Блок тез өргелеп, Манхэттеннің алғашқы монополисі болды. Бірнеше саудалық экспедициялардан кейін 1615 жылы Америкадағы алғашқы голландтық қонысы құрылды: Форт-Нассау, Гудзон өзеніндегі Касл аралында, қазіргі Олбаниге жақын жерде. Қоныс негізінен жергілікті Ленапе тайпасымен тері саудасының аванпосты ретінде пайда болды, бірақ кейіннен Форт Оранжбен ауыстырылды. Екі бекініс те Оранж-Нассау үйінің құрметіне аталған. 1621 жылы Біріккен провинциялар Америка мен Батыс Африкадағы сауда монополиясы болған жаңа компанияны құрды: Голландияның Батыс Үндістан компаниясы (Westindische Compagnie немесе WIC). WIC Жаңа әлемнің негізін қалаушылар ретінде танылғысы келді, және 1623 жылы Жаңа Нидерланд провинциясын құру арқылы олар осы мақсатына жетті. Сол жылы Нью-Джерси штатының Глостер қаласының жанында Делавэр өзенінде тағы бір Нассау форты салынды. 1624 жылы алғашқы отаршылар, негізінен валлондықтар мен олардың құлдары кемемен Жаңа Нидерландқа келді, Губернатор аралына қоныстанды және бастапқыда Оранж, Вильгельм және Киевец Хок форттарына таратылды. 1626 жылы WIC директоры Питер Минуит Манхэттен аралын Ленапе тайпасынан сатып алып, Амстердам фортын салуды бастады, ол негізгі порт пен астана, Жаңа Амстердамға айналды. Колония Павония, Бруклин, Бронкс және Лонг-Айлендке дейін кеңейді. Коннектикут өзеніндегі Форт-Хуис де-Гуде-Хуп 1633 жылы қазіргі Хартфорд қаласында аяқталды. 1636 жылы Ньютауннан (қазіргі Кембридж, Массачусетс штаты) ағылшындар Кіші өзеннің солтүстік жағына қоныстанды. Хартфорд келісімінде Жаңа Нидерланд шекарасы Коннектикуттың батысына дейін тартылды және 1653 жылы ағылшындар голланд сауда бекетін басып алды. Делавэр өзені бойындағы кеңейту 1638 жылы Кристина фортында құрылған швед колониясын басып алғаннан кейін 1650 жылдары ғана басталды. Форт-Нассаудағы қоныстар мен қысқа ғұмырлы Форт-Беверстрид тасталып, Форт-Казимирде біріктірілді. 1655 жылы қазіргі Уилмингтон қаласында орналасқан Кристина форты Альтена форты деп аталды. 1664 жылы ағылшын теңіз экспедициясы Нью-Амстердам портына шабуыл жасаумен қауіптеніп кірді. Сан жағынан басым болған Бас директор Питер Стьювесант қолайлы капитуляция шарттарын келісіп, берілді. Провинция жаңа атау алды, Нью-Йорк (Принц Джеймстің ағылшын атағынан). Оранж форты Форт Олбани деп аталды (Джеймстің шотланд атағынан). Гудзон өзенінің төменгі ағысы мен Делавэр өзенінің арасындағы аймақ жер иелеріне беріліп, Нью-Джерси деп аталды. Жаңа Нидерландының жоғалуы 1665-1667 жылдары Екінші ағылшын-голланд соғысына әкелді. Бұл қақтығыс Бреда келісімімен аяқталды, онда голландтар Жаңа Нидерландқа талап етуден бас тартты, орнына Суринамды алды. 1673 жылдан 1674 жылға дейін аумақ үшінші ағылшын-голланд соғысында голландтар тарапынан қайта басып алынды, бірақ Уэстминстер келісімінде Англияға қайтарылды. 1674 жылы голланд теңіз капитаны Юрриаен Арноутс швед колониясы Акадияда екі фортты қысқа мерзімге басып алды, оларды жаңа Жаңа Голландия колониясы ретінде голланд аймағы деп жариялады. Алайда, Арноутстың тағайындалған әкімшісі Джон Роудс Арноутстың Курасаоға жаңа қоныс іздеу үшін кеткеннен кейін аумаққа бақылауды жоғалтты, және Акадияның тиімді бақылауы Францияда болғандықтан, Голландияның егемендігі тек қағазда ғана болды, Нидерландтар Ниймеген келісімдерінде талап етуден бас тартқанға дейін.
Виргин аралдары
Бұл аралдар голланд тілінде Магдениленден деп аталады. Голландиялықтар 1625 жылы Сент-Круа (Синт-Круис) аралында база құрды, сол жылы британдықтар да құрды. Француз протестанттары голландтарға қосылды, бірақ британдық колониямен болған қақтығыс 1650 жылға дейін оны тастап кетуге әкелді. Голландиялықтар 1640 жылға дейін Тортола (Тер Толен) аралында, содан кейін Анегада, Сент-Томас (Синт-Томас) және Виргин-Горда аралдарында қоныстанды. 1672 жылы британдықтар Тортоланы, ал 1680 жылы Анегада мен Виргин-Горданы жаулап алды.
Бразилия
1630 жылдан бастап Голландия Республикасы Бразилияның солтүстік-шығысының үлкен бөлігін португалдықтардан тартып алды. Голландиялық Батыс Индия компаниясы штаб-пәтерін Ресифеде орналастырды; сонымен қатар, ол діни төзімділік дәстүрін Жаңа әлемдегі колонияларына, ең әйгілісі Голландиялық Бразилияға әкелді. Губернатор Йохан Мауриц жаңа Оңтүстік Америка колониясына көшіп келуді ынталандыру үшін суретшілер мен ғалымдарды шақырды. Бірақ португалдықтар қарсы күресіп, 1649 жылы Гуарарапестің екінші шайқасында маңызды жеңіске жетті. 1654 жылдың 26 қаңтарында Голландия Республикасы бас иіп, Бразилияның солтүстік-шығысындағы барлық колонияны португалдықтарға қайтару туралы капитуляцияға қол қойды. 1654 жылдың мамырында Бірінші ағылшын-голландия соғысы аяқталғаннан кейін Голландия Республикасы Ниу-Голландияның (Голландиялық Бразилия) голландиялық басқаруға қайтарылуын талап етті. Лиссабонды басып алу және Бразилияның солтүстік-шығысын қайта басып алу қаупі астында, Испаниямен соғыс жүргізіп жатқан португалдықтар голландиялық талапты қабылдады. Алайда, Голландияның жаңа саяси көшбасшысы Йохан де Витт сауданы аумақтан маңыздырақ деп санады және 1661 жылдың 6 тамызында Гаага шарты арқылы Жаңа Голландияны Португалияға қайта сатуға қол жеткізді. Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Голландия үкіметі Австралияға, Бразилияға және Канадаға эмиграцияны ынталандырды. Бразилия католиктердің ірі топтарын қабылдаған жалғыз ел болды. Бразилия үкіметінің келісімімен, Католиктік Голланд Фермерлер мен Бау-бақша өсірушілер одағы (голландық: Katholieke Nederlandse Boeren en Tuindersbond) эмиграция процесін үйлестірді. Солтүстік Брабант провинциясынан келген шамамен 5000 мигрант Бразилияға келді және Сан-Паулу штатындағы Фазенда-Рибейрао шаруашылығында алғашқы колониясын құрды. Холамбра I 1948 жылдың 14 шілдесінде құрылды. 1991 жылғы референдумда халықтың 98%-ы аймақтың саяси автономиясын қолдағаннан кейін Холамбра 1993 жылдың қаңтарында қала мәртебесін алды. Гүлдер мен өсімдіктерді көптеп өндіруімен және жыл сайынғы Expoflora іс-шарасымен танымал Холамбра жыл сайын мыңдаған туристерді қабылдайды. 1998 жылдың сәуірінде бұл факт танылды, Холамбра Estância Turística, туристік орналасқан жер мәртебесін алды. Нидерландтан келген одан әрі көші-қон Бразилиядағы қалаларды құруға әкелді, онда халықтың көп бөлігі осы голланд көшпенделерінің ұрпақтары. Бұл қалалар: Холамбра, Кастроланда, Карамбей, Нео ме Токе, Витмарсум (халықтың көп бөлігі голландтық фриздік көшпенделерінен тараған), Арапоти және Кампос де Холамбра.
Чили
1600 жылы Чилидің Вальдивия қаласын голландтық қарақшы Себастьян де Кордес басып алды. Бірнеше айдан кейін ол қаладан кетіп қалды. 1642 жылы VOC және WIC Чилиге Вальдивияны және оның болжамды алтын кен орындарын жаулап алу үшін флот жіберді. Бұл экспедицияны голландтық адмирал Хендрик Браувер басқарды. 1643 жылы Браувер Чилоэ архипелагын жаулап алуға үлкермей қайтыс болды; оның лейтенанты Элиас Херкманс қаланың қираған қалдықтарын басып алып, нығайтып, Брауверсхавен деп атады. Алтын таппай, көптеген жауыры қалың халыққа тап болған голландтықтар бұл бекіністі тез арада тастап кетті. Нидерландыдан Чилиге екінші толқын көші-қон 1895 жылы болды. «Чилидің отарлау және көші-қон жөніндегі бас инспекторы» атымен белгілі бірнеше голландтық отбасы 1895 және 1897 жылдар аралығында Чилоэге, әсіресе Мечайко, Уиллинко және Чакаоға қоныстанды. Осы кезеңде Хагеман Эгберт отбасымен бірге Чилиге келді, 1896 жылдың 14 сәуірінде Пуэрто Монттың жанындағы Рио-Гатода қоныстанды. Сонымен қатар, Веннекул отбасы Вильяррикада голландтық отарлауын бастады. ХХ ғасырдың басында Оңтүстік Африкадан үлкен топ голландтар Чилиге келді, олар негізінен теміржол құрылысында жұмыс істеді. Бұрынғы Бур соғысы, нәтижесінде 1902 жылы екі республика да Ұлыбританияның құрамына енді. Осы эмигранттар Чили үкіметінің көмегімен Чилиге көшіп кетуге шешім қабылдады. 1903 жылдың 4 мамырында 200-ден астам голланд эмигранттары Франциядағы Ла-Рошель (Ла Паллис) портынан «Oropesa» атты бу кемесімен, «Pacific Steam Navigation Company» компаниясы арқылы саяхат жасады. Көшіп келгендердің көп бөлігі Нидерландыда туған: 35% Солтүстік Голландия және Оңтүстік Голландиядан, 13% Солтүстік Брабанттан, 9% Зеландиядан және Гелдерландтан бірдей үлес. 5 маусымда олар пойызбен Темуконың оңтүстігінде, Донгуил ауылына жақын орналасқан Питруфкен қаласына жетті. Талкахуаноға «Орави» және «Орисса» кемелерімен голландтардың тағы бір тобы келді. Донгуилдегі голландтық колониясы «Жаңа Трансвааль колониясы» деп аталды. Жаңа өмір бастау үшін 500-ден астам отбасы құрылды. 1907 жылдың 7 ақпаны мен 1909 жылдың 18 ақпаны аралығында Бурлардың соңғы отбасылары келді. Қазіргі уақытта голландтардың 50 000-ға жуық ұрпағы бар деп есептеледі, олардың көп бөлігі Малеко, Горбеа, Питруфкен, Фаха Майсан және Темуко мен Осорно аймақтарында қоныстанған.
Гвиана
Голландияның Батыс Үндістан компаниясы 1616 жылы Эссекибо өзенінде бекініс салған. Голландтар үндістермен сауда жасады және Суринамдағыдай, африкалық құлдар еңбек еткен қант плантацияларын құрды. Жағалау голландтардың бақылауында болғанмен, ағылшындар Суринам өзенінің батысында плантациялар құрды. Екі ел арасындағы қақтығыстар нәтижесінде аймақтың бір бөлігі бірнеше рет қолы ауысты, бірақ 1796 жылға қарай Британия аймақтың бақылауын қолына алды. 1814 жылы Нидерланды Эссекибо, Деморара және Бербис колонияларын Ұлыбританияға өткізді. Суринамдағы колония алғашқыда 1650 жылдары Барбадостың британдық губернаторы Лорд Фрэнсис Виллоуби құрған. Ол екінші ағылшын-голланд соғысы кезінде Абрахам Крийнсен басқаруымен голландтарға түсті. 1667 жылдың 31 шілдесінде Бреда шарты бойынша голландтар Суринам жағалауындағы қант фабрикаларын алмасқанда Жаңа Нидерландыны (соның ішінде Жаңа Амстердам, қазіргі Нью-Йорк қаласы) ұсынды. 1683 жылы Суринам Голландияның Батыс Үндістан компаниясына сатылды. Колонияның экономикасы африкалық құлдыққа негізделген. Англия 1799 жылдан 1816 жылға дейін Наполеон соғыстары кезінде Суринамды басқарды, содан кейін ол голландтарға қайтарылды. Нидерланды 1863 жылы құлдықты жойды, кейіннен экономиканы қолдау үшін Британдық Радж және Голландтік Шығыс Үндістаннан келісімшарт бойынша жұмыс күшін импорттады. 1954 жылы ішкі басқару құқығы берілді, ал 1975 жылы толық тәуелсіздік алды. Тәуелсіздік перспективасы көптеген адамдарды Нидерландқа көшуге итерді. Тәуелсіздіктен кейін саяси тұрақсыздық пен экономикалық құлдырау Нидерландқа көшіп келуді одан әрі күшейтті. Нидерландыдағы Суринамдық қауымның саны қазір ел халқының жартысына жуық (шамамен 350 000).