Жаңа Амстердам: Нью-Йорк қаласының алғашқы қонысы

Кіріспе

Голландиялық қоныстану (1624–1664)
Нью-Йорк қаласы болып дамыған қоныстану

Нью-Амстердам (Nieuw Amsterdam) – Манхэттен аралының оңтүстік ұшында 17 ғасырда құрылған, Жаңа Нидерландтағы отарлық үкіметтің орталығы болған голландиялық қоныстану. Алғашқы сауда-саттық бекеті Амстердам бекінісі маңындағы елді мекеннің пайда болуына себеп болды. Бұл бекініс Манхэттен аралының стратегиялық маңызға ие оңтүстік ұшында орналасқан және Голландия Батыс Индия компаниясының Солтүстік өзеніндегі (Гудзон өзеніндегі) тері саудасы операцияларын қорғауға арналған еді. 1624 жылы ол Голландия Республикасының провинциялық бөлігіне айналып, 1625 жылы провинцияның астанасы ретінде белгіленді. Нью-Амстердам 1653 жылдың 2 ақпанында муниципалитет құқықтарын алған кезде қалаға айналды. 1664 жылы ағылшыздар Нью-Амстердамды басып алып, оны Йорк герцогының (кейіннен Джеймс II және VII) құрметіне Нью-Йорк деп атады. 1665–1667 жылдардағы екінші ағылшын-голландия соғысынан кейін Англия мен Нидерландтар Біріккен провинциялары Бреда шартында қолданыстағы жағдайды сақтауға келісті. Ағылшыздар Манхэттен аралын өздерінде қалдырды, ал голландтар қала мен колонияның қалған бөлігінен бас тартты. Сонымен қатар, ағылшыздар Оңтүстік Америкадағы Суринам және Шығыс Индиядағы Рун аралын голландтарға қайтарды, осылайша олардың құнды дәмдеуіш аралдарына билігін бекітті. Кез келген уақытта Нью-Амстердам Нью-Йорк қаласының орталық бөлігіне айналды, қазіргі кезде Төменгі Манхэттен деп белгілі.

Этимология

Мунси тайпасы аралдың оңтүстік ұшын Manhattoe деп атаған, ал осы атаудың түрлі нұсқалары сол жердегі алғашқы голландтық қонысқа да қолданылған. Форт-Амстердам салынғаннан кейін қала әртүрлі "Амстердам" немесе "Жаңа Амстердам" деп те аталатын болды. Жаңа Амстердам қаласының шекарасы Уолл-стрит қабырғасынан солтүстікке қарай жетпеді, сондай-ақ Манхэттен аралының қалған бөлігі де, жалпы Жаңа Нидерланд та оның құрамына кірмеді.

Ертедегі барлау және қоныстану (16091624)

1524 жылы, голландтар келгенге шамамен бір ғасыр бұрын, кейіннен Жаңа Амстердам болып танылатын аймақты итальяндық саяхатшы Джованни да Верраццано Франция королі Франциск I-нің құрметіне Nouvelle Angoulême деп атады, оның әулеті Ангулем графының титулын иеленген. Қазіргі Нью-Йорк шығанағы маңындағы аймақты голландтар алғаш рет 1609 жылы Генри Хадсон басқаратын «Хальве Маен» (ағылш. «Жартылай Ай») кемесімен зерттеді. Хадсон Голландия Республикасының тапсырысымен, Оранж князі және Голландия штадхолдері Морис Нассаудың өкілі ретінде саяхат жасады. Ол өзенге Маврикий өзені деп ат қойды. Сонымен қатар, ол Голланд Шығыс Индия компаниясы үшін Солтүстік-Батыс жолын табуға құпия түрде тырысты. Бірақ ол голландтарға бобрларды пайдалану мүмкіндігі туралы хабарлады, олар келесі жылдары аймаққа коммерциялық және жеке миссияларды жіберді. Ол кезде Еуропада бобр терісіне жоғары баға берілді, себебі одан су өткізбейтін бас киімдер жасауға болатын. Бобр терісі саудасының қосалқы өнімі – кастореум, жануарлардың анальді бездерінен алынатын секрет, – емдік қасиеттерімен және парфюмерияда қолданылуымен бағаланды. Адриан Блок және Хендрик Кристиансеннің 1611, 1612, 1613 және 1614 жылдардағы экспедициялары нәтижесінде аймақ 38-ші және 45-ші параллельдер аралығында зерттеліп, картаға түсірілді. Олар 1614 жылғы картасында, Штаттар Генералының патенты бойынша төрт жылдық сауда монополиясын алғаннан кейін, жаңадан ашылған және картаға түсірілген аумақты алғаш рет Жаңа Нидерланд деп атады. Бұл картада Жаңа Нидерландтағы алғашқы жылдық сауда орны – Форт Нассау көрсетілген, ол 1624 жылы Форт Оранжбен ауыстырылды, ол ақырында Бевервик қаласына айналды, кейін 1664 жылы Олбани деп қайта аталды. Испан саудагері Хуан Родригес (голланд тілінде Ян Родригес) Америкадағы алғашқы испан отарсы – Санто-Доминго генерал-капитандығында дүниеге келді. Португалдық және африкалық тегі бар деп есептелетін ол 1613–1614 жылдары қыста Манхэттен аралына келді. Ол Тийс Волкенц Мосселдің басқаруымен «Юнге Тобиас» кемесінің капитаны болды, бобрларды аулап, Голланд Шығыс Индия компаниясының өкілі ретінде жергілікті халықпен сауда жасады. Ол болашақта Нью-Йорк қаласы болатын жерге келген алғашқы бейімді тұрғын. Жаңа Нидерланд аумағы бастапқыда жергілікті халықтармен одақ құруға және сауда-саттық жүргізуге бағытталған жеке коммерциялық кәсіпорын болды. Аймақты зерттеу және картографиялау 1624 жылы Голландия Республикасының ресми қоныстануына дейінгі дайындық ретінде жүргізілді.

In 1524, nearly a century before the arrival of the Dutch, the site that would later become New Amsterdam was named Nouvelle Angoulême by the Italian explorer Giovanni da Verrazzano, to commemorate his patron King Francis I of France, whose family consisted of the Counts of Angoulême. The first recorded exploration by the Dutch of the area around what is now called New York Bay was in 1609 with the voyage of the ship Halve Maen (English: "Half Moon"), commanded by Henry Hudson in the service of the Dutch Republic, as the emissary of Maurice of Nassau, Prince of Orange and stadholder of Holland. Hudson named the river the Mauritius River. He was also covertly attempting to find the Northwest Passage for the Dutch East India Company. Instead, he brought back news about the possibility of exploitation of beaver by the Dutch who sent commercial, private missions to the area the following years. At the time, beaver pelts were highly prized in Europe, because the fur could be felted to make waterproof hats. A by product of the trade in beaver pelts was castoreum—the secretion of the animals' anal glands—which was used for its medicinal properties and for perfumes. The expeditions by Adriaen Block and Hendrick Christiaensen in 1611, 1612, 1613 and 1614, resulted in the surveying and charting of the region from the 38th parallel to the 45th parallel. On their 1614 map, which gave them a four year trade monopoly under a patent of the States General, they named the newly discovered and mapped territory New Netherland for the first time. It also showed the first year round trading presence in New Netherland, Fort Nassau, which would be replaced in 1624 by Fort Orange, which eventually grew into the town of Beverwijck, renamed Albany in 1664. Spanish trader Juan Rodriguez (rendered in Dutch as Jan Rodrigues), was born in the Captaincy General of Santo Domingo, the first Spanish Colony in the Americas. Allegedly of Portuguese and African descent, he arrived on Manhattan Island during the winter of 1613–1614 under the command of Thijs Volckenz Mossel captain of the Jonge Tobias, trapping beavers and trading with the local population as a representative of the Dutch East India Company. He is the first recorded non Indigenous inhabitant of what would eventually become New York City. The territory of New Netherland was originally a private, profit making commercial enterprise focused on cementing alliances and conducting trade with the local Indigenous peoples. Surveying and exploration of the region was conducted as a prelude to an anticipated official settlement by the Dutch Republic, which occurred in 1624.

Хадсон өзенінің маңында қоныстану үшін пилигримдер

1620 жылы пилигримдер Англиядан Гудзон өзеніне теңізден өтуге тырысты. Бірақ, 64 күндік сапардан кейін "Мейфлауэр" кемесі 1620 жылғы 9 қарашада Кейп-Кодқа (қазіргі Массачусетс штатының бір бөлігі) жетті. Көптеген себептерге, бастысы – жабдықтардың жетіспеуіне байланысты, "Мейфлауэр" Гудзон өзеніне бара алмады, ал колонистер Кейп-Код маңында Плимут колониясын құруға бекінді.

Нидерландыға қайта оралу

Гудзон өзенінің сағасы бастапқы қоныстану үшін қолайлы орын ретінде таңдалды, себебі ол мұхитқа оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді, сонымен қатар қазіргі Олбани маңындағы бобр тері сауда бекетіне мұзсыз байланыс жолын қамтамасыз етті. Осы жердегі жергілікті аңшылар еуропалық тауарлар мен вампумға айырбастау үшін тері жеткізді, ал вампумды голландтар Лонг-Айлендте жасай бастады. 1621 жылы Голландияның Батыс Индия компаниясы құрылды. 1621 және 1623 жылдар аралығында жеке саудагерлерге аумақты тастап кету туралы бұйрық берілді, осылайша аумақ голланд қоныс салушылары мен компания саудагерлеріне ашылды. Бұл Голландияның заңдары мен ережелерінің қолданылуына да мүмкіндік берді. Алдыңғы жеке сауда кезеңінде тек кеме заңы ғана қолданылған болатын. 1624 жылдың 20 мамырында, Корнелиус Якобсен Мей басқаруындағы "Nieu Nederlandt" кемесімен Жаңа Нидерландтың алғашқы қоныс салушылары Нотен Эйландтке (Жаңғақ немесе Жаңғақ аралы, қазіргі Губернаторлар аралы) келді. Олар аумақты заңды түрде иелену үшін аралға отыз отбасымен бірге түсті. Батыс Индия компаниясы инженер және геодезист Крийн Фредериксцке Амстердам бекінісін салуды тапсырды. Содан кейін отбасылар Оңтүстік өзеніндегі (қазіргі Делавэр өзені) Верхулстен аралындағы (Берлингтон аралы) Вильгельм фортына, Версе өзенінің (қазіргі Коннектикут өзені) сағасындағы Кивицшукқа (қазіргі Олд Сейбрук, Коннектикут) және Маврикий немесе Солтүстік өзеніндегі (қазіргі Гудзон өзені) Форт Нассауға, қазіргі Олбаниға жақын жерге орналастырылды. Жаңғақ аралында бекініс және арақ зауыты салыныс. Жел диірменін Франшой Фезард салған, ол 1648 жылы темірге дейін бөлшектелді.

Амстердам бекінісі (1624)

Еуропаның басқа отаршыл державаларынан шабуыл қаупі Голландияның Батыс Үндістан компаниясының директорларын Гудзон өзенінің кіреберісін қорғау жоспарын жасауға итермеледі. 1624 жылы Голландияның Батыс Үндістан компаниясы 30 отбасын Нут аралынан Манхэттен аралына көшірді, онда Виллем Верхулсттың басшылығымен Крин Фредерик ван Лоббрехт Амстердам бекінісін қамтитын цитадельді жоспарлап жатты. 1625 жылдың соңына қарай, бұл жер Боулинг Гриннің оңтүстігіне, қазіргі АҚШ кеден үйі орналасқан жерге белгіленді. Гудзон алқабындағы Мохаук-Махикан соғысы компанияны жаңа Амстердам бекінісінің маңына одан да көп қоныс аударуға мәжбүр етті. Нәтижесінде, отарлау тым қымбат кәсіп болып шықты, ол тек қана тері саудасымен ішінара қаржыландырылды. Бұл бастапқы жоспарларды қысқартуға әкелді. 1628 жылға қарай, кішігірім бекініс салынды, оның қабырғалары саз бен құм қоспасынан тұрды. Бұл бекініс сонымен қатар сауда-саттық орталығы ретінде де қызмет етті. Онда казарма, шіркеу, Батыс Үндістан компаниясының директорының үйі және компания тауарларын сақтауға арналған қойма болды. Бекіністен шыққан әскерлер Хирстраат пен кейіннен Уайтхолл көшесі деп аталған аралықтағы үшбұрышта әскери жаттығулар жасады.

16241664

Верхулст кеңесімен Манхэттенді тұрақты қоныс орны ретінде таңдауға және Амстердам бекінісін орналастыруға жауапты болды. 1626 жылы ол Жаңа Нидерланд компаниясының директоры лауазымынан Питер Минуитпен ауыстырылды. Жазушы Натаниел Бенчлидің айтуынша, Манхэттен аралындағы қоныс жасайтындардың инвестицияларын, мүліктерін және шаруашылықтарын заңды түрде қорғау үшін Минуит Бруклиннен келген Канарс тайпасынан Манхэттенді «сатып алды». Бұл Канарс тайпасы Манхэттеннің төменгі жағының төрттен бірін мекендеген, сол кездегі Манхаттос деп аталған, 60 гульдерлік сауда тауарларына. Минуит бұл мәмілені Канарс басшысы Сейсейспен жүргізді, ол құнды тауарларға ие болуға қуанды, бірақ шындығында аралдың көп бөлігі Векквасгиктердің бақылауында болды. 1626 жылғы 7 қарашада Питер Шаген Штаттар Генералдығына Манхэттенді («'t eylant Manhettes», 11000 morgen жер) «жабайылардан» (wilden) сатып алғаны туралы хат жолдады. Шаген сондай-ақ алғашқы өнімнің сәтті жиналғанын және 7246 бобёр терісі тиелген кемені атап өтті (Nationaal Archief, Гаага). Хаттың толық мәтіні үшін Schagenbrief және Transcriptie Schagenbrief-ке қараңыз. Мәмілені растайтын құжат сақталмағандықтан, нақты егжей-тегжейі белгісіз. Осы мәмілеге қатысты мәтіндік сілтемелер Минуит Манхэттенді американдықтардан 24 долларлық әшекей-бұйымдар мен мұныштарға сатып алғаны туралы аңыздың пайда болуына себеп болды. Сол кездегі гульдердің құны испан долларына шамамен екі жарым тең болды. 1626 жылы 60 голланд гильденінің құны 2012 жылы шамамен 1100 долларды құрады. Есептеуді одан әрі қиындататыны – аймақтағы тауарлардың құны Нидерландтың дамыған нарығындағы осы тауарлардың құнынан өзгеше болуы мүмкін. Голландтар алғашқыда Нотен-Эйландта ағаш кесетін диірмендерді орнатып, ондағы қатты ағаштарды пайдаланды. Кейін олар Құбағай шығанағында (қазіргі Шығыс 45-48-ші көшелер арасында) және Монтайн Киллде (кейін Харлем Милл Крик, Шығыс 108-ші көше) бар су арналарының күшін пайдаланып диірмендер салды. 1639 жылы солтүстік орманда, кейіннен Шығыс 74-ші көше мен Екінші даңғылдың қиылысында, африкалық құлдар ағаш кесетін диірмен орналастырды. Жаңа Амстердам қонысының халқы шамамен 270 адамды, оның ішінде нәрестелерді құрады. 1642 жылы жаңа директор Виллем Кифт бекініс ішінде тас шіркеу салуды шешті. Бұл жұмысты ағылшын иммигранттары Джон мен Ричард Огден орындады. Шіркеу 1645 жылы аяқталды және 1741 жылғы құл көтерілісінде жойылғанға дейін тұрды. 1991 жылы Венадағы Австрия Ұлттық кітапханасының карталар жинағынан табылған Жаңа Амстердамның қаламмен және сиямен салынған суреті, 1648 жылы Capske (кішкентай мыс) Rock-тан көрінген Жаңа Амстердамның бірегей көрінісін ұсынады. Ол Адриан ван дер Донктың «Жаңа Нидерландтың наразылығымен» байланысты және кейінірек Клас Янц сияқты суретшілерге шабыттандырған болуы мүмкін. Висшер. Capske Rock Манхэттен мен Нотен Эйлант арасында, Манхэттенге жақын жерде орналасқан және Ист-Ривердің теңіз жолының басталуын білдірді. Жаңа Амстердам 1653 жылғы 2 ақпанда Жаңа Нидерланд губернаторы Питер Стьювесанттың жарғысы бойынша қала құқығын алды. Олбани, сол кезде Бевервик деп аталған, 1652 жылы қала құқығына ие болды. Ниу Харлем, қазіргі Харлем, 1658 жылы ресми түрде танылды. Жаңа Амстердамға алғашқы голландтық яһудилер 1654 жылы келді. Алғашқы болып 1654 жылдың жазында Голландиядан кемемен келген Соломон Питерсен мен Якоб Барсимсон болды. Ал қыркүйек айының басында Бразилияның Ресифе қаласынан 23 яһуди босқын келді. Жаңа Нидерландтың бас директоры Питер Стьювесант оларды кері қайтаруға тырысты, бірақ Амстердамдағы Голландтың Батыс Үндістан компаниясының директорлары оған қарсы шықты. 23 босқынның бірі болған Ашер Леви ақырында өркендеп, 1661 жылы Жаңа Амстердамда үйі бар алғашқы еврей болды, бұл оны Солтүстік Америкада үйі бар алғашқы еврей етті. 15 қыркүйекте 1655 жылы Жаңа Амстердамды бірнеше жүз Мунзи тайпасының өкілдері басып алды, мүмкін, голланд отарлаушысы оның бақшасынан шатырқұлақ ұрлаған әйелді өлтіргеніне жауап ретінде. Мунзи тайпасы кетуге дайындалып жатқанда оларға оқ атудан кейін қан төгілген жоқ. Бұл Павония мен Стейтен аралына шабуыл жасауға себеп болды. Стьювесант 28 шаруашылықтың қирағанын, 40 адамның қаза тапқанын және 100 адамның тұтқынға алынғанын хабарлады, бұл кейін «Шатырқұлақ соғысы» деп аталды. 1661 жылы Коммунипау паромдық компаниясы құрылды және Гудзон арқылы паромдық, содан кейін теміржол және автомобиль көлігімен ұзақ тарихы басталды. 1664 жылы Ян ван Боннел Шығыс 74-ші көшеде және Ист-Риверде ағаш кесетін диірмен салды, онда қазіргі Центральды парктің солтүстігінен басталатын ұзын арна, кейін Saw Kill немесе Saw Kill Creek деп аталды, өзенге құятын. Кейінірек мүліктің иелері Джордж Элфинстон мен Авраам Шотвелл 1677 жылы ағаш кесетін диірменді былғары өңдеу диірменімен алмастырды. Saw Kill кейін жер астына құбырға ауыстырылды, үстінен көпір салынды және оның ағын суы Арч Брук деп аталды.

Verhulst, with his council, was responsible for the selection of Manhattan as a permanent place of settlement and for situating Fort Amsterdam. He was replaced as the company director of New Netherland by Peter Minuit in 1626. According to the writer Nathaniel Benchley, to legally safeguard the settlers' investments, possessions and farms on Manhattan island, Minuit negotiated the "purchase" of Manhattan from a band of Canarse from Brooklyn who occupied the bottom quarter of Manhattan, known then as the Manhattoes, for 60 guilders' worth of trade goods. Minuit conducted the transaction with the Canarse chief Seyseys, who was only too happy to accept valuable merchandise in exchange for an island that was actually mostly controlled by the Weckquaesgeeks. An official letter of November 7, 1626 in which Pieter Schagen informed the States General of the purchase (by Peter Minuit) of Manhattan ("'t eylant Manhettes", groot 11000 morgen) from the "wilden" (wild ones). This area amounts to Schagen also mentioned the successful first harvest and the shipload of 7,246 beaver skins (Nationaal Archief, The Hague). For a transcription of the text, see Schagenbrief and Transcriptie Schagenbrief
The deed itself has not survived, so the specific details are unknown. A textual reference to the deed became the foundation for the legend that Minuit had purchased Manhattan from the Native Americans for twenty four dollars' worth of trinkets and beads, the guilder rate at the time being about two and a half to a Spanish dollar. The price of 60 Dutch guilders in 1626 amounts to around $1,100 in 2012 dollars. Further complicating the calculation is that the value of goods in the area would have been different from the value of those same goods in the developed market of the Netherlands. The Dutch introduced windmills first at Noten Eylandt for a sawmill, to exploit the stand of hardwoods found there. Later they exploited the hydropower of existing creeks by constructing mills at Turtle Bay (between present day East 45th–48th Streets) and Montagne's Kill, later called Harlem Mill Creek (East 108th Street). In 1639 a sawmill was located in the northern forest at what was later the corner of East 74th Street and Second Avenue, at which African slaves cut lumber. The New Amsterdam settlement had a population of approximately 270 people, including infants. In 1642 the new director Willem Kieft decided to build a stone church within the fort. The work was carried out by recent English immigrants, the brothers John and Richard Ogden. The church was finished in 1645 and stood until destroyed in the Slave Insurrection of 1741. A pen and ink view of New Amsterdam, drawn on the spot and discovered in the map collection of the Austrian National Library in Vienna in 1991, provides a unique view of New Amsterdam as it appeared from Capske (small Cape) Rock in 1648. It was associated with Adriaen van der Donck's Remonstrance of New Netherland, and may have inspired later views as by Claes Jansz. Visscher. Capske Rock was situated in the water close to Manhattan between Manhattan and Noten Eylant, and signified the start of the East River roadstead. New Amsterdam received municipal rights by a charter from New Netherland Governor Peter Stuyvesant on February 2, 1653, thus becoming a city. Albany, then named Beverwyck, received its city rights in 1652. Nieuw Haarlem, now known as Harlem, was formally recognized in 1658. The first Dutch Jews known to have arrived in New Amsterdam arrived in 1654. First to arrive were Solomon Pietersen and Jacob Barsimson, who sailed during the summer of 1654 directly from Holland, with passports that gave them permission to trade in the colony. Then in early September, 23 Jewish refugees arrived from the Brazilian city of Recife, which had been conquered by the Portuguese in January 1654. The director general of New Netherland, Peter Stuyvesant, sought to turn them away but was ultimately overruled by the directors of the Dutch West India Company in Amsterdam. Asser Levy, an Ashkenazi Jew who was one of the 23 refugees, eventually prospered and in 1661 became the first Jew to own a house in New Amsterdam, which also made him the first Jew known to have owned a house anywhere in North America. On September 15, 1655, New Amsterdam was occupied by several hundred Munsee, possibly in response to a Dutch colonist killing a woman stealing peaches from his orchard. No bloodshed occurred until the Munsee were fired upon as they were preparing to depart. This triggered attacks on Pavonia and Staten Island. Stuyvesant reported 28 farms destroyed, 40 deaths and 100 captives taken in what later became known as the Peach War. In 1661, the Communipaw ferry was founded and began a long history of trans Hudson ferry and ultimately rail and road transportation. In 1664, Jan van Bonnel built a Saw mill on East 74th Street and the East River, where a long stream that began in the north of today's Central Park, which became known as the Saw Kill or Saw Kill Creek, emptied into the river. Later owners of the property George Elphinstone and Abraham Shotwell replaced the sawmill with a leather mill in 1677. The Saw Kill was later redirected into a culvert, arched over, and its trickling little stream was called Arch Brook.

Ағылшын тұтқындауы

1664 жылғы 27 тамызда Англия мен Голландия Республикасы арасындағы бейбіт кезеңде төрт ағылшын фрегаты Жаңа Амстердам портына кіріп, Жаңа Нидерландының тапсырылуын талап етті, нәтижесінде Жаңа Амстердам қанақандықсыз жаулап алынды. 6 қыркүйекте жергілікті голландтар қарсылық көрсетпеуге шешім қабылдады, Стьювесанттың адвокаты Йоханнес де Деккер және тағы бес делегат Жаңа Нидерландының тапсырылу туралы ресми келісімге қол қойды. Бұдан кейін Англия мен Голландия арасындағы Екінші ағылшын-голландия соғысы басталды. 1665 жылғы маусымда Нью-Амстердам ағылшын заңдары бойынша Нью-Йорк қаласы ретінде қайта құрылды, ол Йорк герцогының (кейіннен король Джеймс II) құрметіне аталды. Ол осы жерлерді алған король Карл II-нің інісі болды. 1667 жылы Бреда шарты голландтардың пайдасына соғысты аяқтады. Голландтар Жаңа Нидерландыға талаптарын қоймады, бірақ сол жылы Суринам жағалауында басып алған құнды қант плантациялары мен фабрикаларын басқаруды талап етті, бұл оларға қазіргі Гайана мен Суринам жағалауын толық бақылауға мүмкіндік берді. 1673 жылғы 9 тамызда (Жаңа стиль; 30 шілде 1673 (Ескі стиль)), Үшінші ағылшын-голландия соғысы кезінде голландтар Амстердам мен Зеландиядан келген кемелер эскадрильясының біріктірілген флотымен ағылшындар "Нью-Йорк" деп атаған Жаңа Нидерланд колониясын жылдам, бірақ қысқа мерзімге қайтарып алды. Командирлер Голландия Республикасының Генерал-штатының нұсқауымен Якоб Бенкес (Кудум, 1637–1677) және Корнелис Эвертсен де Йонгсте (Влиссинген, 1642–1706) болды. Антони Колве провинцияның алғашқы голланд губернаторы болып тағайындалды. Бұрын тек Батыс Индия компаниясының директорлары мен бас директоры болған. Қайта басып алу кезінде Нью-Йорк қаласы тағы да аты өзгертілді, бұл жолы Жаңа Оранж деп аталды. Алайда, 1674 жылғы ақпанда Вестминстер шартына қол қойылғаннан кейін голландтардың екі аймағы да ағылшыздарға қайтарылды. 1674 жылғы 10 қарашада (Жаңа стиль) бақылаудың толыққанды берілуімен Жаңа Нидерланд және Жаңа Оранж атаулары ағылшын тіліндегі "Нью-Йорк" және "Нью-Йорк қаласы" нұсқаларына қайта ауыстырылды. Суринам голландтардың ресми иелігіне айналды.

On August 27, 1664, while England and the Dutch Republic were at peace, four English frigates sailed into New Amsterdam's harbor and demanded New Netherland's surrender, effecting the bloodless capture of New Amsterdam. On September 6, the local Dutch deciding not to offer resistance, Stuyvesant's lawyer Johannes de Decker and five other delegates signed the official Articles of Surrender of New Netherland. This was swiftly followed by the Second Anglo Dutch War, between England and the Dutch Republic. In June 1665, New Amsterdam was reincorporated under English law as New York City, named after the Duke of York (later King James II). He was the brother of King Charles II, who had been granted the lands. In 1667, the Treaty of Breda ended the conflict in favor of the Dutch. The Dutch did not press their claims on New Netherland but did demand control over the valuable sugar plantations and factories captured by them that year on the coast of Surinam, giving them full control over the coast of what is now Guyana and Suriname. On 9 August 1673 (N. S.; 30 July 1673 (O. S.)), during the Third Anglo Dutch War, the Dutch quickly but briefly retook the colony of New Netherland, which the English called "New York", with a combined fleet of a squadron of ships from Amsterdam and a squadron of ships from Zeeland. The commanders were Jacob Benckes (Koudum, 1637–1677) and Cornelis Evertsen de Jongste (Vlissingen, 1642–1706) under instruction of the States General of the Dutch Republic. Anthony Colve was installed as the first Dutch governor of the province. Previously there had only been West India Company Directors and a Director General. Amidst the recapture, New York City would be again renamed, this time to New Orange. However, after the signing of the Treaty of Westminster in February 1674, both the Dutch territories were relinquished to the English. With the effective transfer of control on 10 November 1674 (N. S.), the names New Netherland and New Orange reverted to the English versions of "New York" and "New York City", respectively. Suriname became an official Dutch possession in return.

Картографиялық

Жаңа Амстердамның басталуы, Жаңа әлемдегі көптеген басқа колониялардан өзгеше, қала карталарында толыққанды құжатталған. Жаңа Нидерланды отарланған кезде голландтар Еуропадағы ең көрнекті картографтар болды. Голландиялық Батыс Индия компаниясының Жаңа Нидерландтағы толық өкілеттігі Штаттар Генералінің атынан егемендікті сақтауды, акционерлері үшін коммерциялық кәсіпорын арқылы ақша ағынын қамтамасыз етуді және провинцияның өсуін қаржыландыруды талап етті. Сондықтан оның директорлары тұрақты түрде халық санағын жүргізуді талап еткен. Провинцияның дамуын өлшеу және бақылау құралдары дәл карталар мен жоспарлармен бірге қолданылды. Бұл зерттеулер, сондай-ақ наразылықтарды жоюға бағытталған бастамалармен қатар, 1660 жылы жасалған егжей-тегжейлі қала картасы – Кастелло жоспары бар. Бұл кезде Нью-Амстердамдағы барлық құрылыстар бейнеленген деп саналады. 1660 жылғы Никасиус де Силл тізіміне сілтеме жасау арқылы, онда Нью-Амстердамның барлық азаматтары мен олардың мекенжайлары тізілген, әр үйдің кімге тиесілігін анықтауға болады. Герцогтың жоспары деп аталатын қала картасы, мүмкін, Кастелло жоспары сияқты 1660 жылғы санақтан алынған. Герцогтың жоспары Манхэттендегі жоспарланған дамудың екі шеткі аймағын қамтиды. Бұл жұмыс Джеймс (1633–1701) үшін жасалған, ол Йорк және Олбани герцогы, оның құрметіне Нью-Йорк, Нью-Йорк қаласы және Нью-Йорк штатының астанасы – Олбани аталған, ағылшыздар Нью-Амстердамды басып алғаннан кейін. Жаңа Нидерландыны уақытша тастағаннан кейін Стьювесант жоғары тұрғандарына "халықтың, егіншіліктің және сауданың өсуін дамытуға тырысқанын" хабарлады, бұл жағдай одан да гүлденуі мүмкін еді, егер қазіргі уақытта қиын жағдайдағы тұрғындар тиісті гарнизонмен қорғалған болса және ұзақ уақыттан бері сұралып келген шекара мәселесі шешілген болса, немесе оларға үнемі сұранып келген күштер мен кемелермен көмектесілген болса, британдық көршілер мен Хартфорд колониясының үстемдігінен қорғалған болар еді". Осы қала карталарының болуы Нью-Йорк қаласының археологиясында өте пайдалы болып табылды. Мысалы, Кастелло картасы Жаңа Амстердамның Ратушасы (қалалық әкімшілік) қазбаларында ғимараттың нақты орнын анықтауға көмектесті.

The beginnings of New Amsterdam, unlike most other colonies in the New World, were thoroughly documented in city maps. During the time of New Netherland's colonization, the Dutch were the pre eminent cartographers in Europe. The delegated authority of the Dutch West India Company over New Netherland required maintaining sovereignty on behalf of the States General, generating cash flow through commercial enterprise for its shareholders, and funding the province's growth. Thus its directors regularly required that censuses be taken. These tools to measure and monitor the province's progress were accompanied by accurate maps and plans. These surveys, as well as grassroots activities to seek redress of grievances,

There is a particularly detailed city map called the Castello Plan produced in 1660. Virtually every structure in New Amsterdam at the time is believed to be represented, and by cross referencing the Nicasius de Sille List of 1660, which enumerates all the citizens of New Amsterdam and their addresses, it can be determined who resided in every house. The city map known as the Duke's Plan probably derived from the same 1660 census as the Castello Plan. The Duke's Plan includes two outlying areas of development on Manhattan along the top of the plan. The work was created for James (1633–1701), the Duke of York and Albany, after whom New York, New York City, and New York's Capital – Albany, were named just after the seizure of New Amsterdam by the English. After that provisional relinquishment of New Netherland, Stuyvesant reported to his superiors that he "had endeavored to promote the increase of population, agriculture and commerce the flourishing condition which might have been more flourishing if the now afflicted inhabitants had been protected by a suitable garrison and had been helped with the long sought for settlement of the boundary, or in default thereof had they been seconded with the oft besought reinforcement of men and ships against the continual troubles, threats, encroachments and invasions of the British neighbors and government of Hartford Colony, our too powerful enemies". The existence of these city maps has proven to be very useful in the archaeology of New York City. For instance, the Castello map aided the excavation of the Stadthuys (City Hall) of New Amsterdam in determining the exact location of the building.

Орналасу

Карталар қаланы дәл қайта құруға мүмкіндік береді. Форт-Амстердам Манхэттен аралының ең оңтүстік ұшында орналасқан, қазіргі кезде Боулинг Гринмен қоршалған. "Батарея" атауы оның артиллериялық батареясына сілтеме жасайды. Бродвей – қаладан солтүстікке Гарлемге дейін созылған басты көше. Қаланың солтүстігін шығыстан батыс жағалауға дейін созылатын қабырға қоршап тұрған. Бүгінде осы қала қабырғасының орны Уолл-стритте. Жақын жерде, 1676 жылы толтырылған және қазіргі Broad Street болып табылатын, портан ішке қарай созылған канал болған. Көшелердің жоспары еуропалық қалалардағыдай ирек. Тек Уолл-стриттен бастап қаланың жоғарғы бөлігіне қарай, қала голландтық үстемдігінен шыққан соң көп уақыт өткенде, әдеттегі торлы жүйе қолданыла бастады. Қаржылық ауданның көп бөлігі Жаңа Амстердаммен беттеседі және бастапқы көше жоспарын сақтап қалған.

Мұра

1625 жылы Нью-Амстердамның құрылған күні Нью-Йорк қаласының ресми мөрінде бекітілген. (Бұрын мөрде 1664 жыл көрсетілген, ол Петер Стьювесант пен оның кеңесі ағылшындармен келіссөздер жүргізіп, Жаңа Нидерланды тұрғындарына "дін бостандығын сақтап, оны пайдалануға мүмкіндік беретін" уақытша шарттар туралы келісімге келген жыл еді.) Ағылшыздар, оны голландтардан сатып алғаннан кейін, кейде оны тиімсіз сауда орталығы деп есептеген. Бірақ "Әлем ортасындағы арал" кітабының авторы Рассел Шорто, қала кейінгі Нью-Йоркке және жалпы АҚШ-қа мәдени із қалдырғанын айтады. Соңғы тарихи зерттеулер сол кезеңнен сақталған, әлі аудармаған құжаттарға негізделген. Бұл колонияның әкімшілік тізімдері, оларды көптеген ғалымдар оқи алмайды. 1970 жылдан бері Жаңа Нидерланд институтының Чарльз Геринг өмірінің жұмысы ретінде осы құжаттарды аударып, Жаңа Нидерланд колониясының тарихын бірінші қолынан зерттеп келеді. Ғалымдардың пікірінше, Жаңа Амстердамның алғашқы қонысы қазіргі Нью-Йоркке бұрынғыдан да жақын. Мәдени алуан түрлілік және американдық арманға ұқсас ойлау қағидалары осы колонияның алғашқы жылдарында-ақ қалыптасқан. Рассел Шорто сияқты жазушылар Нью-Амстердамның американдық санаға тигізген үлкен әсері, ағылшын жеңімпаздары мен голландтардың арасындағы антагонизмге байланысты американдық тарихтың классикалық баяндамаларында көбінесе назардан тыс қалғанын айтады. Жаңа Амстердамның 17 ғасырдағы бастапқы архитектурасы толығымен жойылды (1776 және 1835 жылдардағы өрттерден зардап шекті), қазірде археологиялық қалдықтары ғана сақталған. Жаңа Амстердамның алғашқы көше жоспары, Манхэттеннің сыртындағы кейбір үйлермен бірге, көбінесе сақталған. 17 ғасырдағы Нью-Амстердамның бірегей мәдени мұрасын көрсету сақтаушылар мен білім берушілерді алаңдатады. 2009 жылы Ұлттық саябақтар қызметі Генри Гудзонның 1609 жылы голландтар атынан жасаған саяхатының 400 жылдығын Нью-Амстердам жолымен атап өтті. Голланд-американдық тарихшы және журналист Хендрик Виллем ван Луон 1933 жылы "Егер голландтар Nieuw Amsterdam-ды сақтап қалған болса" (J. C. Squire редакциялаған "Егер, немесе тарих қайта жазылған болса", 1931, Simon & Schuster) атты балама тарих еңбегін жазды. Жазушы Элизабет Беар осы тақырыпты кеңейтіп, Наполеон соғыстарына дейін қала голландтық болып қалған және содан кейін де атын сақтап қалған әлемде өтетін "Жаңа Амстердам" детективтік әңгімелер сериясын жариялады. Нью-Йорктегі Бродвей театрларының бірі – Нью-Амстердам театры. Жаңа Амстердам атауы Манхэттен қалалық ғимаратының алдындағы бағаналардың үстіндегі архитравқа да жазылған, бұл голланд колониясының есімін еске түсіреді. Архитектуралық ескерткіштер мен ғимараттар сақталмаса да, мұра голланд отарлық архитектурасы түрінде жалғасты. Нью-Йорктегі көптеген құрылыстар 19 және 20 ғасырларда осы стильде салынған, мысалы Бруклиндегі Уоллабут базары, Манхэттендегі Оңтүстік Уильям көшесі, Батыс 77-ші көшедегі Вест-Энд колледждік шіркеуі және басқалары.

The 1625 date of the founding of New Amsterdam is now commemorated in the official Seal of New York City. (Formerly, the year on the seal was 1664, the year of the provisional Articles of Transfer, assuring New Netherlanders that they "shall keep and enjoy the liberty of their consciences in religion", negotiated with the English by Peter Stuyvesant and his council.) Sometimes considered a dysfunctional trading post by the English who later acquired it from the Dutch, Russell Shorto, author of The Island at the Center of the World, suggests that the city left its cultural marks on later New York and, by extension, the United States as a whole. Major recent historical research has been based on a set of documents that have survived from that period, untranslated. They are the administrative records of the colony, unreadable by most scholars. Since the 1970s, Charles Gehring of the New Netherland Institute has made it his life's work to translate this first hand history of the Colony of New Netherland. The scholarly conclusion has largely been that the settlement of New Amsterdam is much more like current New York than previously thought. Cultural diversity and a mindset that resembles the American Dream were already present in the first few years of this colony. Writers like Russell Shorto argue that the large influence of New Amsterdam on the American psyche has largely been overlooked in the classic telling of American beginnings, because of animosity between the English victors and the conquered Dutch. The original 17th century architecture of New Amsterdam has completely vanished (affected by the fires of 1776 and 1835), leaving only archaeological remnants. The original street plan of New Amsterdam has stayed largely intact, as have some houses outside Manhattan. The presentation of the legacy of the unique culture of 17th century New Amsterdam remains a concern of preservationists and educators. In 2009 the National Park Service celebrated the 400th anniversary of Henry Hudson's 1609 voyage on behalf of the Dutch with the New Amsterdam Trail. The Dutch American historian and journalist Hendrik Willem van Loon wrote in 1933 a work of alternative history entitled "If the Dutch Had Kept Nieuw Amsterdam" (in If, Or History Rewritten, edited by J. C. Squire, 1931, Simon & Schuster). A similar theme, at greater length, was taken up by writer Elizabeth Bear, who published the "New Amsterdam" series of detective stories that take place in a world where the city remained Dutch until the Napoleonic Wars and retained its name also afterward. One of New York's Broadway theatres is the New Amsterdam Theatre. The name New Amsterdam is also written on the architrave situated on top of the row of columns in front of the Manhattan Municipal Building, commemorating the name of the Dutch colony. Although no architectural monuments or buildings have survived, the legacy lived on in the form of Dutch Colonial Revival architecture. A number of structures in New York City were constructed in the 19th and 20th centuries in this style, such as Wallabout Market in Brooklyn, South William Street in Manhattan, West End Collegiate Church at West 77th Street, and others.

Екіншілік көздер

Барроуз, Эдвин Г. және Майк Уоллес. Готэм: Нью-Йорк қаласының 1898 жылға дейінгі тарихы (2000) үзінді және мәтіндік іздеу.

Якобс, Яп. Жаңа Нидерланд колониясы: XVII ғасырдағы Америкадағы голландтық қонысы (2009) үзінді және мәтіндік іздеу.

Каммен, Майкл. Колониялық Нью-Йорк: Тарих. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1975.

Килпатрик, Уильям Хард. Жаңа Нидерландтың және отарлық Нью-Йорктің голланд мектептері (1912) онлайн.

Макфарлейн, Джим. Пенелопа: Жаңа Амстердам романы. Грийр, SC: Twisted Cedar Press, 2012. 371 бет.

Шмидт, Бенджамин. Шетелдегі тәбиғаттылық: Голландтық қиял және жаңа әлем, 1570–1670. Кембридж: Университет баспасы, 2001.

Шелтема, Гейус және Вестерхуйс, Хелен (ред.). Тарихи голландтық Нью-Йоркті зерттеу. (Нью-Йорк қаласының мұражайы / Dover Publications, 2011).

Сверлинг, Беверли. Армандар қаласы: Nieuw Amsterdam және ерте Манхэттен романы. Simon & Schuster, 2002.

Негізгі дереккөздер

Джексон, Кеннет Т. және Дэвид С. Данбар, редакторлар. Империя қаласы: Ғасырлар арқылы Нью-Йорк (2005), 1015 беттік үзінділер; үзінді.