Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер (1888–1988)
British politician (1888–1988)
Арчибальд Феннер Броквей, Барон Броквей (1 қараша 1888 – 28 сәуір 1988) – британдық социалистік саясаткер, гуманист және соғысқа қарсы күрескер.
Archibald Fenner Brockway, Baron Brockway (1 November 1888 – 28 April 1988) was a British socialist politician, humanist campaigner and anti war activist.
Ерте өмір және мансап
Броквей Калькуттада, Британдық Үндістанда, пастор Уильям Джордж Броквей мен Фрэнсис Элизабет Аббей отбасында дүниеге келді. 1897-1905 жылдары Лондонның Блэкхит қаласындағы (қазіргі Элтем колледжі) миссионерлер ұлдарының мектебінде оқыған кезінде саясатқа қызығушылық танытты. 1908 жылы Броквей вегетариандыққа көшті. Бірнеше онжылдықтан кейін, Лордтар палатасында жануарларға қатыгездік жасау туралы пікір алмасу кезінде ол былай деді: «Мен вегетарианшымын және 70 жылдан бері сондай болып келемін. Менің ойымша, физикалық тұрғыдан алғанда, бұл практиканың жақсы жарнамасымын». Мектепті бітіргеннен кейін ол The Quiver, Daily News және Christian Commonwealth сияқты газеттер мен журналдарда журналист болып жұмыс істеді. 1907 жылы Броквей Тәуелсіз Еңбек партиясына (ТТП) қосылды және Фабиан қоғамының тұрақты қонағы болды. Ол «Еңбекшінің көшбасшысы» газетінің редакторы болып тағайындалды (кейін «Жаңа көшбасшы» деп аталды) және 1913 жылға қарай бейбітшілдікке берілген адамға айналды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияға әскер жіберуге қарсы болды және «Еңбекшінің көшбасшысы» газетінің редакторы ретінде осы қақтығысқа қатысты өз пікірін ашық білдірді. 1914 жылдың 12 қарашасында ол әскери жастағы ерлер мен әйелдерге Ұлыбританияда әскери міндетті енгізуге тырысу мүмкіндігіне қарсы күресу үшін «Әскери міндетке қарсы коалиция» (No Conscription Fellowship) құруға қосылуға шақырды. Броквей әйелі Лилла Броквейдің «әскери қызметтен бас тартуға ниетті адамдар бірігіп, ұйымдасуы керек» дегенін мойындады. Лилла 1915 жылдың басына дейін Дербиширдегі үйлерінде уақытша хатшы болып жұмыс істеді, осы уақытқа дейін мүшелер саны соншалықты өсті, Лондонда кеңсе ашу қажет болды. Лондонда Кэтрин Маршалл коалицияның саяси хатшысы болды, өйткені ол Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қоғамының парламенттік хатшысы ретінде саяси стратегияда шебер болды. Бостандыққа шыққаннан кейін көп ұзамай Броквей үшінші рет әскери қызметке шақырудан бас тартқаны үшін тұтқындалды, оған әскерге шақырудан бас тартушы ретінде мойынсұнбады. Ол әскерге тапсырылып, бұйрыққа бағынбағаны үшін әскери сотқа берілді. Ол сатқын сияқты, бір түн Лондон мұнарасында, Честер қамалының жер астында және Ливерпульдегі Уолтон түрмесінде ұсталды, онда ол түрмедегі әскерге шақырудан бас тартқандар үшін ресми емес «Уолтон көшбасшысы» газетін шығарды. Бұл оның тәртіптік жазаға тартылуына әкелді, нәтижесінде ол Линкольн түрмесіне ауыстырылды, онда 1919 жылы босатылғанға дейін біраз уақыт жеке камерада отырды. 1950 жылдың қазан айында ол ирландиялық мемлекет қайраткері Эмон де Валерастан қалыс қалмай, түрмеге қайта барып көрді. Бостандыққа шыққаннан кейін Броквей Үндістанның тәуелсіздігін жақтаған Үндістан лигасының белсенді мүшесі болды. 1923 жылы ол ТТП-ның хатшысы, кейін төрағасы болды. Көп жылдар өткен соң, 1989 жылы Үндістан үкіметі оны үшінші жоғары азаматтық наградасы – «Падма-Бушан» орденімен марапаттады.
Brockway was born to Rev. William George Brockway and Frances Elizabeth Abbey in Calcutta, British India. He developed an interest in politics while attending the School for the Sons of Missionaries, then in Blackheath, London (now Eltham College), from 1897 to 1905. In 1908, Brockway became a vegetarian. Several decades later, during a debate in a House of Lords on animal cruelty, he said: "I am a vegetarian and I have been so for 70 years. On the whole, I think, physically I am a pretty good advertisement for that practice." After leaving school, he worked as a journalist for newspapers and journals including The Quiver, the Daily News and the Christian Commonwealth. In 1907, Brockway joined the Independent Labour Party (ILP) and was a regular visitor to the Fabian Society. He was appointed editor of the Labour Leader (the newspaper of the ILP, later called the New Leader) and was, by 1913, a committed pacifist. He opposed sending troops to France during the First World War and, through his position as editor of the Labour Leader, was outspoken in his views about the conflict. On 12 November 1914, he published an appeal for men and women of the military age to join him in forming the No Conscription Fellowship to campaign against the possibility of the government attempting to introduce conscription in Britain. Brockway acknowledged his wife, Lilla Brockway, had the foresight "that those who intended to refuse military service should band themselves together". Lilla acted as provisional secretary at their cottage in Derbyshire until the beginning of 1915, when the membership had grown so large that it had become necessary to open an office in London. In London, Catherine Marshall became the Fellowship's political secretary since she was adept at political strategy as the Parliamentary Secretary of the National Union of Women's Suffrage Societies. Shortly after his release, Brockway was arrested for a third time for his refusal to be conscripted, after being denied recognition as a conscientious objector. He was handed over to the Army and court martialled for disobeying orders. As if a traitor, he was held for a night in the Tower of London, in a dungeon under Chester Castle and in Walton Prison, Liverpool, where he edited an unofficial newspaper, the Walton Leader, for conscientious objectors in the prison. This led to his being disciplined, which in turn led to a 10 day prison strike by conscientious objectors before he was transferred to Lincoln Jail, where he spent some time in solitary confinement until finally released in 1919. In October 1950 he revisited the jail with Éamon de Valera, the Irish statesman. Following his release, Brockway became an active member of the India League, which advocated Indian independence. He became secretary of the ILP in 1923 and later its chairman. Years later, the Government of India honoured him with the third highest civilian award of the Padma Bhushan in 1989.
Саяси қызмет, 1924-1935 жылдар
Броквей бірнеше рет Парламентке кандидат болды, соның ішінде 1922 жылы Ланкастерде және 1924 жылы Вестминстер абаттығында Уинстон Черчилльге қарсы өткен қосымша сайлауда. 1926 жылы ол Соғысқа қарсылық танытушылардың халықаралық ұйымының тұңғыш төрағасы болып сайланды және 1934 жылға дейін осы қызметте болды. 1931 жылы Броквей мандатын жоғалтты, ал келесі жылы ол Лейбористік партиядан ILP-нің қалған бөлігімен бірге шығып кетті. Ол 1934 жылы Уптон округінде (Уптон – Вест Хэмнің бір бөлігі) ILP атынан сәтсіз сайлауға түсті, дауыс берушілердің 3,5% даусымен үшінші орынға ие болды, сондай-ақ 1935 жылы Норвичтегі сайлауда қатысты. Ол қару-жарақ саудасы туралы "Қанды сауда" (The Bloody Traffic) атты кітап жазды, ол 1934 жылы Gollancz Ltd баспасынан шықты. Дэвид Хауэллдің сөзіне сүйенсек, 1932 жылдан кейін Броквей "Лейбористік партияның прагматизмінен және Коммунистік партияның сталинистік саясатынан өзгеше социализмді қалыптастыруға тырысты". Броквейдің 1935 жылғы "Көкшіл оба" ғылыми-фантастикалық романында оба індетінен кейін бір теңіз лайнері он жылға карантинге жабылады, нәтижесінде теңдік принциптеріне негізделген қоғам пайда болады.
Brockway stood for Parliament several times, including at Lancaster in 1922 and against Winston Churchill at Westminster Abbey in a 1924 by election. In 1926, he became the first chairperson of War Resisters' International, serving in this post until 1934. In 1931 Brockway lost his seat and the following year he disaffiliated from the Labour Party along with the rest of the ILP. He stood unsuccessfully for the ILP in the 1934 Upton by election (Upton was a division of West Ham), placed a remote third with only a 3.5% share of the votes cast, and in Norwich in the 1935 election. He also wrote a book on the arms trade, The Bloody Traffic, published by Gollancz Ltd in 1934. According to David Howell, after 1932 Brockway "sought to articulate a socialism distinct from the pragmatism of Labour and the Stalinism of the Communist Party". In Brockway's science fiction novel, Purple Plague (1935), a sea liner is quarantined for a decade as a result of a plague. An egalitarian society emerges.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
1946 жылдың мамырында Броквей аккредиттелген соғыс тілшісі ретінде Германиядағы британдық оккупациялық аймаққа сапар жасап, неміс социалистерімен кездесіп, ондағы тұрмыс жағдайларын баяндады; ол бұл сапар туралы «Неміс күнделігі» атты кітабында жазды, оны «Сол жақ кітап клубы» басып шығарды. Броквей Гитлердің «Қара кітабында» тізімделген, онда Ұлыбританияға нацистер шапқан жағдайда тұтқындалуға тиіс британдық азаматтар мен тұрғындардың есімдері болған. Кітаптың мазмұны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана жұртшылыққа белгілі болды. Кейін Броквей Лейбористік партияға қайта қосылды. 1950 жылғы жалпы сайлаудан кейін ол 18 жылдан астам үзілістен кейін Итон және Слау округінен парламент депутаты болып сайланды. 1950 жылдың 28 наурызында ол Ұлыбритания үкіметінің Сереце Хаманы өз отанынан қуу туралы шешімін және оны Британдық протектораттың Бамангавата халқының басшысы ретінде мойындаудан бас тартуын талқылауға мәжбүр етті, себебі ол ағылшын қызына үйленген, бұл Д.Ф. Малан басқаратын Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметіне қарсы болды. 1951 жылы Броквей «War on Want» атты қайырымдылық қорының төрт негізін қалаушысының бірі болды, ол әлемдік кедейлікпен күреседі. Ол Империализмге қарсы халықтар конгресін (құрылған 1945 ж.) құруға көмектесті және 1950 жылдар бойында осы ұйыммен жұмыс істеді. Оның осы ұйымдағы қызметтерінің бірі – британдық Кения колониясындағы Мау Мау көтерілісіне үкіметтің жауабына наразылық білдіру болды. Бұл аймақта ол Отаршылдыққа қарсы еркіндік қозғалысының мүшесі болды. 1950 жылдардың соңынан бастап ол Парламентте нәсілдік дискриминацияға тыйым салу туралы заң жобаларын жиі ұсынды, бірақ олардың бәрі де жеңіліске ұшырады. Ол кез келген елдің ядролық қаруды қолдануына немесе иеленуіне қарсы болды және Ядролық қаруды жою науқанының негізін қалаушы мүшесі болды. 1961 жылдың 18 шілдесінде Броквей Спикер Гарри Хилтон Фостердің шешімімен қазіргі форматтағы Премьер-министрдің сауалдарында алғашқы сұрақ қоюға таңдалды. Броквей Британ гуманистік қауымдастығының және Оңтүстік Плейс этикалық қоғамының белгілі мүшесі болды, онда ол 1960 жылдары бекітілген лекторы болып жұмыс істеді. 1986 жылдың 21 мамырында ол 1986 жылғы Конвейдің естелік лекциясын оқыды. Лекция «М.Д. Конвей: Оның өмірі және бүгінгі күнге арналған үндеуі» деп аталды, оны Майкл Фут жүргізді. Лондондағы Конвей залындағы Броквей бөлмесі оның құрметіне аталған. 1985 жылы Ұлыбританияға қашқан бұрынғы КГБ офицері Олег Гордиевский Броквей КГБ-ның «жасырын байланысы» болған және «советтік барлау қызметінен көп көмек алған» деп мәлімдеді.
In May 1946, Brockway toured the British occupation zone in Germany as an accredited war correspondent, meeting German socialists and reporting on living conditions there; he wrote about the visit in German Diary, published by the Left Book Club. Brockway appeared in Hitler's Black Book that contained a list of British subjects and residents who would have been subject to arrest had the Nazis successfully invaded the UK. The contents of the book were not publicly known until after the Second World War. Brockway later rejoined the Labour Party. After the 1950 general election he returned to the House of Commons, following an absence of more than 18 years, as the MP for Eton and Slough. On 28 March 1950, he forced a debate in the House of Commons on the decision by the Labour Government of the UK to banish Seretse Khama from his homeland, while withholding recognition of him as the Chief of the Bamangwato people of the British protectorate which became Botswana, because he had married an English lady, an action that was an affront to the then pro Apartheid South African minority government under D. F. Malan, which, it became very clear, the UK government wished to appease. In 1951, Brockway was one of the four founders of the charity War on Want, which fights global poverty. He helped establish the Congress of Peoples Against Imperialism (est. 1945), an organisation he continued to work with throughout the 1950s. His activities there included protesting against the response of the government to the Mau Mau Uprising in the British Kenya Colony. In this area, he was a part of the larger Movement for Colonial Freedom. From the late 1950s he regularly proposed legislation in Parliament to ban racial discrimination, only to be defeated each time. He strongly opposed the use or possession of nuclear weapons by any nation and was a founding member of the Campaign for Nuclear Disarmament. On 18 July 1961, Brockway was chosen by Speaker Harry Hylton Foster to ask the first question at the very first Prime Minister's Questions in the current format. Brockway was a prominent member of the British Humanist Association and South Place Ethical Society where he became an Appointed Lecturer during the 1960s. He gave the 1986 Conway Memorial Lecture on 21 May 1986. The Lecture was titled M D Conway: His Life and Message For Today and was chaired by Michael Foot. The Brockway Room at Conway Hall in London is named after him. Former KGB officer Oleg Gordievsky, who defected to the UK in 1985, alleged that Brockway had been a "confidential contact" of the KGB and had "accepted a great deal of hospitality from Soviet intelligence".
Лордтар палатасы
Броквей 1964 жылғы сайлауда лейбористерге жалпыұлттық қолдау болғанына қарамастан, Өкілдер палатасындағы мандатын шамалы айырылып қалды, себебі қарсыластары оны Батыс Индиядан келген иммигранттардың Слауға қоныстануының басты себебі деп көрсетті. Содан кейін 1964 жылдың 17 желтоқсанында оған өмірлік пэр титулы беріліп, Бакингем графтығындағы Итон және Слау бароны атағын алды, және ол Лордтар палатасына мүше болды.
Brockway narrowly lost his seat in the House of Commons at the 1964 election, despite the national swing to Labour at that election, as he was portrayed by his opponents as being the principal cause of immigrants from the West Indies settling in Slough. He subsequently was created a life peer on 17 December 1964 taking the title Baron Brockway, of Eton and of Slough in the County of Buckingham, and took a seat in the House of Lords.
Соңғы жылдар
Броквей әлемдік бейбітшілік үшін күресін жалғастырды және бірнеше жыл бойы Колониялық бостандық қозғалысының төрағасы болды. Ол басқа да маңызды лауазымдарда болды, олардың ішінде Вьетнамдағы бейбітшілік үшін Британдық кеңестің президенті және Британдық гуманистік қауымдастығының кеңесшілер кеңесінің мүшелігі бар. Броквей 1979 жылы Филип Ноэль Бейкермен бірлесіп Дүниежүзілік қарусыздану науқанын құрды, оның мақсаты БҰҰ Бас Ассамблеясының 1978 жылғы қарусыздану жөніндегі арнайы сессиясында келісілген саясатты жүзеге асыру болды. Брайан Харрисон 1980 жылдың сәуір айында Броквеймен ауызша тарих сұхбатын жазды, ол «Суфражистік сұхбаттар» жобасының бөлігі ретінде «Суфражисткалар және суфражистер қозғалыстары туралы ауызша куәліктер: Брайан Харрисон сұхбаттары» деп аталды. Броквей Кир Харди арқылы социализммен танысуы және әйелдердің сайлау құқығына деген қызығушылығы туралы әңгімелейді. Броквей 1988 жылдың 28 сәуірінде 99 жасында дүниеден өтті, оған жүз жасқа толуға алты ай жетпеді.
Brockway continued to campaign for world peace and was for several years the chairman of the Movement for Colonial Freedom. Other important posts held by him include the Presidency of the British Council for Peace in Vietnam, and membership of the Advisory Council of the British Humanist Association. The World Disarmament Campaign was founded by Brockway in 1979, together with Philip Noel Baker, to work for the implementation of the policies agreed at the 1978 Special Session on Disarmament of the UN General Assembly. Brian Harrison recorded an oral history interview with Brockway, in April 1980, as part of the Suffrage Interviews project, titled Oral evidence on the suffragette and suffragist movements: the Brian Harrison interviews. Brockway discusses his introduction to socialism, through Keir Hardie, and his interest in women's suffrage. Brockway died on 28 April 1988, aged 99. He was some six months shy of his centenary.