Кіріспе

Ресейлік ғарышкер (1962 жылы туған)

Юрий Павлович Гидзенко (Юрий Павлович Гидзенко; 1962 жылдың 26 наурызында туған) – ресейлік ғарышкер. Юрий Гагарин атындағы ғарышкерлер оқу орталығының сынақ ғарышкері болған. Гидзенко үш рет ғарышқа ұшқан және "Мир" мен Халықаралық ғарыш станциясында болған. Ол сондай-ақ екі рет ашық ғарышқа шыққан. 2001 жылдың 15 шілдесінде зейнетке шықса да, "Союз ТМ-34" миссиясы аяқталғанға дейін арнайы шарт бойынша жұмысын жалғастырған. 2004 жылдан 2009 жылдың мамырына дейін Гидзенко ЦПК-нің 3-бөлімінің директоры қызметін атқарды. 2009 жылдың мамырынан бері Ғарышкерлерді даярлау орталығы ЦПК бас директорының орынбасары болып жұмыс істеп келеді.

Жеке

Гидженко 1962 жылдың 26 наурызында Украинаның Николаев облысы Еланец қаласында дүниеге келген (сол кезде КСРО құрамында). Гидженко Ольга Владимировна Шаповаловаға үйленген. Олардың екі ұлы бар: 1986 жылы туған Сергей және 1988 жылы туған Александр. Оның әкесі Павел Васильевич Гидженко және анасы Галина Михайловна Гидженко Одесса облысы Березовка-2-де тұрады. Гидженконың хоббилері – футбол, жүзу, әдебиет оқу, фотосуретке түсіру және орманға серуендеу.

Білім

Гидженко 1983 жылы Харьковтегі Жоғарғы әскери ұшқыштар мектебін бітірді. Гидженко 1994 жылы Мәскеу мемлекеттік геодезия және картография университетін (МИИГАиК) геодезия және картография мамандығы бойынша бітірді.

Тәжірибе

1983 жылы ұшқыштар мектебін бітіргеннен кейін Гидженко Одесса әскери округінің Әуе күштері бөлімдерінде ұшқыш және аға ұшқыш болып қызмет етті. Ол үшінші санаттағы әскери ұшқыш болған. Гидженко үш түрлі ұшаққа оқытылып, барлығы 850 сағат ұшқан. Ол сонымен қатар парашютпен түсуді оқытушысы және 170 секіру жасаған.

Ғарышкер мансабы

1987 жылдың желтоқсанынан 1989 жылдың маусымына дейін Гидженко сынақ космонавты кандидаты ретінде негізгі ғарыш жаттығуларына қатысты. 1989 жылдың қыркүйегінен бастап ол сынақ космонавты кандидаты ретінде кеңейтілген жаттығудан өтті. 1994 жылдың наурыз айынан қазан айына дейін ол ғарышқа ұшуға резервтік экипаж командирі ретінде дайындықтан өтті (17-ші негізгі экспедиция/Euro Mir 94 бағдарламасы). 1994 жылдың қарашасынан 1995 жылдың тамызына дейін ол "Союз ТМ" көлік құралы/"Мир" орбиталық кешеніндегі ғарышқа ұшуға экспедиция 20-ның негізгі экипаж командирі ретінде (Euro Mir 95 бағдарламасы) дайындықтан өтті.

Мир EO-20 (Евромир 95)

Юрий Гидженко 1995 жылдың 3 қыркүйегінен 1996 жылдың 29 ақпанына дейін "Мир" ғарыш кемесінде "Мир EO 20" (Euromir 95) экспедициясының командирі болып қызмет етті және ғарышта 179 күн өткізді. Бұл миссия экипажының бірі – ESA ғарышкері Томас Рейтер болды. Гидженко, космонавт Сергей Авдеев және Рейтерді тасымалдаған "Союз ТМ 22" 1995 жылдың 3 қыркүйегінде сағат 9:00 UTC Байқоңыр космодромынан ұшып кетті. Екі күндік автономды ұшудан кейін "Союз" ғарыш кемесі 5 қыркүйекте "Мир" ғарыш станциясының X доктық портына автоматты түрде қосылды. Үш адамнан тұратын экипаж "Мир" тұрақты экипажының 20-шы құрамы болды. Доктанғаннан кейінгі алғашқы аптада "Euromir 95" экипажы мен "Мир EO 19" экипажының космонавттары Анатолий Соловьев пен Николай Бударин бірлескен жұмыс жүргізді. Гидженко және оның экипаж мүшелері осы уақытты борттағы жүйелер мен эксперименттердің жай-күйімен танысуға пайдаланды. "Euromir 95" экспедициясының ғылыми мақсаттары – микрогравитацияның адам ағзасына әсерін зерттеу, ғарыш ортасында жаңа материалдарды әзірлеу бойынша тәжірибелер жүргізу, Жердің төменгі орбитасында ғарыш шаңы мен адам жасаған бөлшектердің үлгілерін алу және жаңа ғарыш жабдықтарын сынау болды. Келесі айларда "Мир" бортында өмір ғылымдары (18 эксперимент), астрофизика (5 эксперимент), материалдар ғылымы (8 эксперимент) және технология (10 эксперимент) салаларында бірлескен орыс-неміс ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Экипаж сонымен қатар STS 74 экипажымен де ортақ жұмыс атқарды. Олар Халықаралық ғарыш станциясының (ISS) I кезеңінің зерттеулерінің аясында жоспарланған медициналық эксперименттер мен қоршаған ортаны зерттеуде ынтымақтасты. "Euromir 95" барысында 10 қазанда ұшқышсыз жүк ғарыш кемесі "Прогресс М 29" "Мир" ғарыш станциясына келді. "Прогресс М-29" "Мир EO 20" экипажына 2,5 тоннаға жуық жаңа жабдық пен материал жеткізді. 1995 жылдың 17 қазанында Ресей мен ЕКА өкілдері миссия ұзақтығын бастапқыда жоспарланған 135 күннен 44 күнге ұзарту туралы шешім қабылдады. 20 желтоқсанда "Прогресс М 30" "Мир" станциясының "Квант" портына докталды. Ол 2300 кг отын, экипажға қажетті жарақтар, зерттеу және медициналық жабдықтарды кеңейтілген "Euromir 95" миссиясында пайдалану үшін жеткізді. 1996 жылдың 29 ақпанында Гидженко "Союз ТМ 22" капсуласында Жерге оралды, ол Арқалықтан солтүстік-шығысқа қарай 105 км жерге сағат 10:42 UTC-де қонды.

Бірінші экспедиция

2000 жылдың қарашасынан 2001 жылдың наурызына дейін Гидженко ХҒС-тің (Халықаралық ғарыш станциясының) алғашқы тұрақты экипажының, 1-ші экспедицияның құрамында болды. Ол ғарышкер Сергей Крикалев және НАСА ғарышкері Уильям Шепардпен бірге 2000 жылдың 31 қазанында 07:52:47 UTC-де Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылған "Союз ТМ-31" ғарыш кемесімен ғарышқа ұшырылды. Гидженко "Союз" командашысы болды. Екі күндік жеке ұшудан кейін, 2 қарашада, "Союз" ғарыш кемесі 09:21 UTC-де "Звезда" қызмет көрсету модуліне докталды. Гидженко 1-ші экспедиция экипажына ұшқыш-инженер ретінде қосылды. Экипаж төрт айдан астам уақыт бойы ХҒС-те болды. Олар орбиталық стансаға жаңа элементтер, соның ішінде АҚШ-тың Destiny зертханасы қосылған кезде құрастыру жұмыстарына көмектесті. Гидженко, Шепард және Крикалев алғашқы апталарында маңызды өмірді қамтамасыз ету жүйелерін іске қосты және стансаның компоненттерін, киім-кешекті, ноутбуктерді, кеңсе жабдықтарын, кабельдерді және электр жабдықтарын ашты, оларды бұрынғы шаттл экипаждары соңғы екі жылда жаңа кешенге логистикалық жабдықтау рейстерін жүргізіп, қалдырып кеткен. 1-ші экспедиция экипажы үш шаттл экипажын қабылдады: STS-97, STS-98 және STS-102. Экипаж екі ұшқышсыз ресейлік "Прогресс" жүк тасымалдау кемесін түсірді. 2001 жылдың наурыз айында 1-ші экспедиция экипажының мүшелері STS-102 аяқталуымен Жерге оралды. "Discovery" 21 наурызда 02:33:06 EST-де Кеннеди ғарыш орталығының 15-ші ұшу-қону жолағына қонды. "Союз" / шаттл және ХҒС-те Гизенко ғарышта 140 күн өткізді.

Союз ТМ-34/Союз ТМ-33

Ол 2002 жылғы 25 сәуірде Еуропа Ғарыш агенттігінің ғарышкері Роберто Виттори және Оңтүстік Африкалық ғарыш турисі Марк Шаттлвортпен бірге "Союз ТМ-34" (Союз-4 такси экипажы) миссиясымен ұшырылды. "Союз ТМ-34" Байқоңыр ғарыш айлағынан 06:26:35 UTC уақытында ұшып кетті. Гидженко бұл сапарда "Союз" ұшағының командирі болды. Екі күндік жеке ұшудан кейін "Союз" 07:55 UTC уақытында "Заря" модулінің төменгі портына (nadir port) қосылды. Халықаралық ғарыш стансасына (ISS) келген соң, Гидженко, Виттори және Шаттлворт Ғарыш стансасының экспедиция 4 экипажымен бірлесіп жұмыс істеді, білім беру және ғылыми зерттеулер жүргізді, сондай-ақ "Союз ТМ-34" ұшағынан ескі "Союз ТМ-33" ұшағына орындық қаптарды ауыстырды. 5 мамырда Гидженко "Союз ТМ-33" ғарыш кемесімен Жерге қайтып оралды. "Союз ТМ-33" Пирс доктан шығып, Арқалықтың оңтүстік-шығысына қарай 26 шақырым жерге 03:51:53 UTC уақытында қонды. "Союз ТМ-33/ТМ-34" және ХҒС-де (ISS) Гидженко ғарышта 9 күн өткізді.

Ғарышқа шығу

Гидзенко "Мир" ғарыш станциясында болған кезінде екі рет ашық ғарышқа шықты. 1995 жылдың 8 желтоқсанында Гизенко өзінің алғашқы ашық ғарыш сапарын жасады. Ол және космонавт Аведеев сағат 19:23 UTC-де ашық ғарышқа шықты. Екі ғарышкер "Природа" модулінің келуіне дайындық үшін "Мир" базалық блогының алдыңғы бөлігіндегі түйістіру блогын қайта жаңартты. Екі космонавт қысымы төмендетілген түйістіру блогының ішінде Конус түйістіру блогын +Z түйістіру портынан Z түйістіру портына жылжытып, "Природа" модулінің түйістірілуіне орналастырды. Ашық ғарышқа шығу 37 минутқа созылды. 1996 жылдың 8 ақпанында Гидзенко өзінің екінші ашық ғарыш сапарын жасады. Ол және ЕКА астронавты Томас Рейтер сағат 14:03 UTC-де ашық ғарышқа шықты. Бастапқыда олар Квант-2 шлюзінің ішінде сақталған маневрлік құрылғыны жылжытып, модульдің сыртына бекітті. Содан кейін ғарышкерлер Kvant 2 люгінен шығып, тағы да Strela иілімін пайдаланып, Spektr-дің алдыңғы бөлігіне маневр жасады, онда олар 1995 жылдың қазанында орналастырған екі кассетаны алды. Олар жаңа кассета орнатты және Адеевтің станция ішіндегі көмегімен оның жұмыс істейтіндігін тексерді. Бастапқыда 5 сағат 30 минутқа жоспарланған ашық ғарышқа шығу, Кристалл антеннасындағы тоқтатылған тапсырмадан кейін 3 сағат 6 минутқа қысқартылды. Ресейлік шенеуніктер антеннаның бұрандаларын босата алмағандықтан антенна жұмысын тоқтатты.