Огденсбург келісімі: АҚШ пен Канаданың өзара қорғаныс жоспары

Кіріспе

1940 жылғы Канада мен АҚШ арасындағы келісім. Огденсбург келісімі – 1940 жылдың 17 тамызында Нью-Йорк штатының Огденсбург қаласының жанындағы Хьювельтон қаласында Канаданың премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг пен АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт арасында жасалған келісім. Ол АҚШ пен Канада арасында шетелдегі өзара қорғаныс үшін тұрақты жоспарды белгіледі және Тұрақты бірлескен қорғаныс кеңесін құрды.

Тарих және негіздеме

Канада мен АҚШ ұзақ жылдар бойы экономикалық серіктес болғанымен, Канада Ұлыбританияны әрқашан өзінің басты әскери серіктесі деп санаған. Канада 1931 жылы Британиядан сыртқы саясатында тәуелсіздік алғанымен, Ұлттар Достастығына мүшелігі, Британ империясының күші және олардың арасындағы тарихи-мәдени байланыстар АҚШ-пен әскери одақ құруды қажетсіз еткен. Көптеген канадалықтар Ұлыбритания Канаданың барлық қорғаныс қажеттіліктерін қамтамасыз ете алады деп сенген. Канада 1939 жылдың қыркүйегінің басында Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай нацистік Германияға соғыс жарияласа да, АҚШ бейтарап қалды. 1940 жылдың ортасына қарай Еуропадағы жағдай ушығу алды; Германияның әскери жетістіктері Еуропаның көп бөлігін, ең бастысы – 1940 жылдың маусымында капитуляциялаған Францияны басып алуға әкелді. Германия континенталдық Еуропаның басым бөлігін бақылауға алғаннан кейін, ол Британ аралдарына шабуыл жасау жоспарларын жасауға кірісті. Германияның тоқтатылмайтын әскери күші, британдық сауда кемелеріне қарсы су асты кемелерінің кампаниясы және Кеңес Одағымен бейтараптық шарты, соның ішінде АҚШ президенті Франклин Рузвельтті де, Британияның өзі жақын арада басылып қалуы немесе капитуляциялауға мәжбүр болуы мүмкін дегенге көндірді. 1940 жылдың шілдесіне қарай Канаданың премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг, көптеген канадалықтармен бірге, Ұлыбритания құлап, Канаданың аз халқы мен мол табиғи ресурстары Германияның келесі мақсатына айналуы мүмкін деген алаңдаушылықты күшейтті. Соғыс басталғанда алтын қорын Канадаға аударғаннан өзге, британ үкіметі Британ аралдары Германияның бақылауына өткен жағдайда корольдік отбасын, үкіметті және маңызды әскери және ғылыми қызметкерлердің барынша көп санын Канадаға эвакуациялау жоспарын дайындады (бұл жоспар моральдық жағдайды нашарлатпау үшін құпия сақталды). Бұл факторлар Германияның Канаданы келесі жаулап алу нысаны ретінде қарастыруы мүмкін деген қауіпті арттырды. Канада да, АҚШ та бұл қатерді мойындады. Осыдан кейін, 1940 жылдың шілдесінде АҚШ алғашқы әскери талқылауларды бастады, олар кейіннен маңызды рөл атқарды. 18 тамызда Рузвельт пен Кинг Нью-Йорк штатының Огденсбург шекаралық қаласынан ішкі аймаққа қарай кездесті. Рузвельт екі елдің қорғанысын бақылау үшін бірлескен кеңес құру жоспарын ұсынды, бұл кеңес тек ағымдағы дағдарыс кезеңінде ғана емес, тұрақты орган ретінде де жұмыс істеуі керек еді. Кинг дереу келісті, соның нәтижесінде Қорғаныс жөніндегі тұрақты бірлескен кеңес құрылды. Көптеген канадалықтар бұл келісімді, көп ұзамай Огденсбург келісімі деп аталған, қолдады, өйткені олар оны қауіпсіздік мақсатында ғана емес, сонымен қатар АҚШ-пен қарым-қатынасты жақсарту үшін қажет деп санады (келісім АҚШ-ты соғысқа тартуға көмектесуі мүмкін деген үміт те болды). Алайда, кейбір канадалықтар, әсіресе бұрынғы консервативті премьер-министр Артур Миген, оған наразылық білдірді. Олар бұл келісімге қол қою арқылы Канада Ұлыбританиядан бас тартып қана қоймай, тиімді түрде АҚШ-тың бақылауына өтеді деп мәлімдеді. Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль те ашуланды, ол «барлық осы мәмілелер [соғыс аяқталғанда] мәселе әлі шешілмеген кездегідей сезіммен емес, басқаша бағаланады» деді. Кингтің үкіметі бұл алаңдаушылықты мойындады; Канаданың келіссөзшілері АҚШ-қа Канаданың қарулы күштерін бақылауға беруден бас тарды және елдің қорғанысының көп бөлігін Вашингтонның Солтүстік-шығыс және Солтүстік-батыс қорғаныс командаларына біріктіру ұсыныстарын қабылдамады. Кингтің бұл тәсілі көптеген канадалықтарды қанағаттандырды, өйткені АҚШ-пен ынтымақтастық маңызды болғанымен, ол Канаданың ұлттық мүддесінен бас тартуды білдірмейді.

Although Canada and the United States had long been economic partners, Canada had always considered Great Britain as its primary military partner. While Canada had been granted independence in its foreign policy from Britain in 1931, Canada's membership in the Commonwealth of Nations, the strength of the British Empire, and the historic and cultural ties between them made a military alliance with the United States seem unnecessary. Most Canadians believed that Britain could provide for all of Canada's defence needs. Canada had declared war on Nazi Germany shortly after the Second World War began in early September 1939 but the United States remained neutral. By mid 1940, the situation in Europe had grown dire; Germany's military successes had led to the occupation of most of Europe, and most importantly, France, which surrendered in June 1940. With Germany in control or allied with nearly all of continental Europe, it began to develop plans for an invasion of the British Isles. Germany's seemingly unstoppable military, its submarine campaign against British merchant shipping, and its neutrality pact with the Soviet Union, convinced many, including American President Franklin Roosevelt, that Britain itself would soon be invaded or forced to surrender. By July 1940, Canadian Prime Minister William Lyon Mackenzie King, along with a growing number of Canadians, was becoming increasingly concerned that Britain would fall and that Canada, with its small population and abundant natural resources, would become Germany's next target. In addition to transferring its gold reserves to Canada at the beginning of the war, the British government had also prepared a contingency plan (which was largely kept secret to avoid hurting morale) to evacuate the Royal family, the government and as many critical military and scientific personnel to Canada as possible if the British Isles fell to Germany. These factors only increased concerns that Germany would eventually target Canada for its next conquest. Both Canada and the United States recognized this threat. Subsequently, it was the United States that initiated preliminary military discussions that became formative in July 1940. On August 18, Roosevelt and King met inland from the border town of Ogdensburg, New York. Roosevelt outlined his plan to create a joint board to oversee the defence of both nations, not just for the duration of the current crisis, but as a permanent body. King immediately agreed, and the Permanent Joint Board on Defence was created. Most Canadians supported this agreement, which was soon known as the Ogdensburg Agreement, as they deemed it necessary not only for security purposes but also to improve relations with the United States (it was also hoped that the agreement would help pull the United States into the war). However, some Canadians, most notably former Conservative prime minister Arthur Meighen were furious they argued that by signing this agreement, Canada was not only abandoning Britain but was effectively placing itself under the control of the United States. British Prime Minister Winston Churchill was also angry, stating that "all these transactions will be judged [at the end of the war] in a mood different to that prevailing while the issue still hangs in the balance." King's government recognized these concerns; Canadian negotiators resolutely refused to give the United States control of Canada's forces, and rejected proposals to integrate much of the country's defences into Washington's Northeast and Northwest Defence Commands. King's approach satisfied most Canadians although co operation with the United States was essential, it did not mean abandoning Canada's national interests.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бері

Келісім Канада мен АҚШ-тың әскери ынтымақтастығын жақын қатынасқа көшірді және Континенттік қауіпсіздік жөніндегі жоғары кеңесші орган болып табылатын Тұрақты Бірлескен Қорғаныс Кеңесін құрды. Бұл Кеңес дипломатиялық және әскери өкілдерден құралған екі ұлттық бөлімнен тұрады және бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Оның 70 жылдық отырыстары Канада мен АҚШ арасындағы қорғаныс қарым-қатынастарын бақылау терезесі болды. 1949 жылы Солтүстік Атлантика шарты ұйымының (НАТО) құрылуы Канада мен АҚШ-тың әскери ынтымақтастығын одан әрі күшейтті, бірақ Кеңес екіжақты әскери қарым-қатынастар мен үйлестіруде маңызды рөл атқара берді. Алғашқыда Огденсбург келісімі Канаданың қорғаныс мәселелерінде Ұлыбританиядан АҚШ-қа қарай бұрылуына себеп болды деген пікірлер айтылды. Алайда, 1949 жылы Солтүстік Атлантика шарты ұйымының (НАТО) құрылуы (Канада мен АҚШ-ты Ұлыбритания және Батыс Еуропамен бірлескен қауіпсіздік келісімімен байланыстырды) бұл алаңдаушылықты азайтуға көмектесті. Кеңес Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері жүзеге асырылған барлық маңызды бірлескен қорғаныс шараларын, оның ішінде радиолокациялық қашықтықтан ерте ескерту желісінің құрылысын және 1958 жылы Солтүстік Америка әуе-ғарыш қорғаныс басқаруын қарастырды.