Кіріспе
Канаданың Америка Құрама Штаттарымен (АҚШ) ұзақ және күрделі қарым-қатынасы оның тарихына, экономикасына және мәдениетіне маңызды әсер етті. Екі ел де өзін "ең жақын одақтастардың" бірі санайды. Олар әлемдегі екі елдің арасындағы ең ұзын шекараны бөліседі, сонымен қатар жоғары деңгейдегі әскери өзара үйлесімділікке ие. Америкалықтар да, канадалықтар да бір-бірін өзінің "сүйікті елдерінің" қатарында жиі бағалайды. Канаданың бейбітшілік сақтау қызметі канадалық мәдениетке терең сіңген және Канаданың сыртқы саясатын АҚШ-тан ерекшелендіретін маңызды ерекшелік болып табылады. Канадалық антиамериканизм саяси және мәдени сипаттағы түрлі жолдармен көрінеді. Америка революциясы кезінде, АҚШ-қа адалдар Канадаға қоныс аударғаннан бастап, Канададағы белсенді топтар АҚШ-тың үстемдігіне немесе аннексиясына қарсы ескертулер жасап келді. 1812 жылғы соғыс екі тараптан да шекараны басып өтуге әкелді, бірақ соғыс шекаралар өзгеріссіз қалған күйінде аяқталды. Ұлыбритания АҚШ-қа қарсы жергілікті американдықтардың шабуылдарын қолдауды тоқтатты, ал АҚШ енді Канаданы басып алуға тырыспады. Кішігірім, сәтсіз шабуылдардан басқа, қарым-қатынас бейбіт болды. Ұлыбританияның араласпау саясатын қабылдауынан кейін, АҚШ-тың билікті басып алуынан қаушау Канада Конфедерациясының (1867) құрылуына және Канаданың еркін сауданы қабылдаудан бас тартуына (1911) ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери ынтымақтастық тығыз болды және Суық соғыс кезеңінде NORAD арқылы екіжақты және НАТО арқылы көпжақты форматта жалғасты. Екі ел арасындағы сауда және көші-қонның үлкен көлемі, сондай-ақ танымал және элиталық мәдениеттің өте жақындығы сақталады; бұл динамика, әсіресе 1988 жылы Канада-АҚШ еркін сауда келісіміне және 1994 жылы Солтүстік Америка еркін сауда келісіміне (NAFTA) қол қойылғаннан кейін байланысты нығайтты. Соңғы жылдардағы қиындықтарға сауда даулары, қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтар, Канаданың мұнай экспортының болашағы, заңсыз көші-қон және терроризм қаупі кіреді. Сауда, әсіресе 1988 жылғы еркін сауда келісімінен, 1994 жылғы Солтүстік Америка еркін сауда келісімінен (NAFTA) және 2020 жылғы АҚШ-Мексика-Канада келісімінен (USMCA) кейін екі экономиканы одан әрі жақындастырды. Тауарлардың, қызметтердің және адамдардың шекарадан еркін өтуін қамтамасыз ету, бірлескен шекаралық бақылау агенттіктерін құру, АҚШ-тың азық-түлік инспекторларын Канаданың кәсіпорындарына және керісінше орналастыру, ақпарат алмасуды күшейту және азық-түліктен бастап өндірілген тауарларға дейін барлық салалардағы ережелерді үйлестіру сияқты көптеген салалардағы ынтымақтастық одан әрі кеңейтілуде, осылайша америка-канадалық интеграцияны күшейтеді.
Колониалды соғыс
1760 жылы британдықтар француз Канадасын жаулап алғанға дейін британдықтар мен француздар арасында колонияларда, сондай-ақ Еуропада және теңізде бірнеше соғыс болған. Жалпы алғанда, британдықтар американдық отаршылдық милиция бөлімшелеріне көп сүйенсе, француздар өздерінің Бірінші Ұлттар одақтастарына көп сүйенді. Ирокездер британдықтардың маңызды одақтастары болды. Көптеген шайқастар Нью-Англия мен Квебек шекарасындағы ауылдарда шағын соғыстар мен тұтқындаулар түрінде жүрді. Жаңа Англия колониялары Квебекке қарағанда халық саны жағынан көп болғандықтан, негізгі шабуылдар оңтүстіктен солтүстікке қарай бағытталды. Француздардың шала ғана бақылауындағы Бірінші Ұлттар одақтастары, әйелдер мен балаларды ұрлап, ерлерді азаптап өлтіру үшін Жаңа Англия ауылдарына қайта-қайта шабуыл жасады. Аман қалғандар франкофон католиктер ретінде тәрбиеленді. Шекарадағы жағдай дінге байланысты шиеленісті күшейтті, француз католиктері мен ағылшын протестанттары бір-біріне терең сенімсіздікпен қарады. Бұған қоса, жау сауда кемелеріне шабуыл жасаған қарақшылар да болды. Англия 1629-1632 жылдары Квебекті, 1613 жылы және 1654-1670 жылдары Акадияны басып алды; Бұл аумақтар бейбіт келісімдер арқылы Францияға қайтарылды. Басты соғыстар (американдық атауларын пайдалану үшін) былай болды: Король Уильям соғысы (1689–1697); Королева Анна соғысы (1702–1713); Король Георгий соғысы (1744–1748) және 1755–1763 жылдар аралығындағы Француздар мен Үндістер соғысы (Еуропада Жеті жылдық соғыс деп белгілі). Жаңа Англия сарбаздары мен теңізшілері 1745 жылы француз Луисбург бекінісін жаулауда және (келісім шарты бойынша қайтарылғаннан кейін) 1758 жылы оны қайтадан жаулаудағы британдықтардың сәтті әскери науқанына үлкен үлес қосты.
Америка революциялық соғысы
Америка революциялық соғысының бастапқы кезеңінде америкалық революционерлер Квебек провинциясындағы француз канадалықтар мен Нова-Шотландиядағы колонистердің олардың көтерілісіне қосылатынына үміттенді және олардың АҚШ құрамына кіруі Конфедерацияның ережелерінде алдын ала мақұлданған болатын. Солтүстік-шығыс Квебекке басып кірген кезде мыңдаған адам американдықтардың жағына қосылып, соғыста күрескен полктер құрды; алайда, көпшілігі бейтарап қалды, ал кейбіреулері британдықтарға қосылды. Ұлыбритания француз канадалықтарына Британ империясының Квебек заңында олардың құқықтарын қамтамасыз еткенін, ал американдық колониялар оны «Төзбеушілік актілерінің» бірі деп қарастырғанын еске салды. Американдықтардың басып кіру әрекеті сәтсіз аяқталды және Ұлыбритания солтүстік аймақтарындағы билігін нығайтты. 1777 жылы Нью-Йоркке жасалған ірі британдық шабуыл Саратогада британ армиясының толық жеңіліске ұшырауына және Францияның АҚШ-тың одақтасы ретінде соғысқа қатысуына әкелді. Француз канадалықтары Францияның ынтымаққа шақыруларын көбінесе назарға алмады. Американдық күштер Вирджиния жасағының басшысы Джордж Роджерс Кларктің басшылығымен оңтүстік-батыс Квебекте айтарлықтай табысқа жетті. 1778 жылы Кларктің 200 адамы, негізінен Вирджиниядан жабдықталған және қолдау алған, Кентукки штатындағы Луисвилл маңында Огайо өзенімен төменге қарай жүріп, Оңтүстік Иллинойс арқылы өтіп, Кскаскияны бірде-бір жарақатсыз басып алды. Одан кейін оның жасағының бір бөлігі Винсенс қаласын басып алды, бірақ оны тез арада Детройт фортының қолбасшысы, британ подполковнигі Генри Гамильтонға жоғалтты. Алайда, 1779 жылдың ақпанында Кларктың Винсенс фортын қоршауы нәтижесінде ол қаланы қайта басып алды. Кларктың жасағындағы жартысына жуығы американдықтардың мүддесіне орайтын канадалық еріктілерден құралды. Нәтижесінде Америка тәуелсіздікке қол жеткізді және Париж шарты Ұлыбританияны Канаданың оңтүстік-батыс бөлігін АҚШ-қа беруге міндеттеді. Америка тәуелсіздік алғаннан кейін Канада АҚШ-тан кетуді қалаған немесе патриоттардың жазалау шараларына ұшыраған шамамен 70 000 немесе 15% лоялистерге пана болды. Бастапқы лоялистердің арасында 3 500 бос африкалық американдықтар болды. Олардың көпшілігі Нова-Шотландияға көшті, ал 1792 жылы 1 200 адам Сьерра-Леонеге қоныс аударды. Лоялистер 2 000-ға жуық қара құлды әкелді; олар 1833 жылы Британ империясы құлдықты жойғанға дейін Канадада құл болып қалды. Лоялистердің шамамен 85% жаңа АҚШ-та қалып, американдық азаматтарға айналды.
1812 жылғы соғыс
Париж келісімі, соғысты аяқтаған, Ұлы көлдер шекарасының оңтүстігіндегі барлық бекіністерді британдық әскерлердің тастап кетуін талап етті. Ұлыбритания АҚШ-тың соғыста мүлкін жоғалтқан адалдарға қаржылық өтемақы төлемегенін айтып, бұдан бас тартты. 1795 жылғы Ұлыбританиямен жасалған Джей келісімі осы мәселені шешті және британдықтар бекіністерді тастап кетті. Томас Джефферсон жақын маңдағы британдықтардың АҚШ-қа қауіп төндіретінін сезіп, Джей келісіміне қарсы болды, ол сол кездегі АҚШ-тың маңызды саяси мәселесіне айналды. 1785 жылдан 1812 жылға дейін мыңдаған американдықтар арзан жер мен сол провинциядағы жақсы салық ставкалары үшін Үстіңгі Канадаға (Онтарио) көшіп келді; соғыс болған жағдайда олар АҚШ-қа адал болады деген үміт болғанымен, олар көбінесе саяси белсенділік танытпады. 1805 жылдан кейін жағдай қайтадан шиеленісіп, 1812 жылғы соғысқа ұласты, онда АҚШ Ұлыбританияға соғыс жариялады. Америкалықтар британдықтардың ашық теңізде американдық кемелерді мазалауынан, 6000 теңізшіні американдық кемелерден ұстауынан, бейтарап американдық саудаға қатысты Франциямен саудаға қатаң шектеулер қоюынан және Огайодағы және 1783 жылы АҚШ-қа қосылған аумақтардағы американдық үндістерге британдықтардың қолдау көрсетуінен ашуланды. Американың "абыройы" да маңызды мәселе болды. Американдықтар Корольдік теңіз күштерін жеңіп, теңізді бақылауға үміттенбесе де, олар Канададағы британдық гарнизонынан әлдеқайда үлкен армияны жинауға қабілетті болды, сондықтан Британ империясына шабуыл жасаудың ең тиімді жолы – Канадаға құрлықтан шабуыл жасау деп саналды. Батыс шекарадағы американдықтар да шабуыл Текумсе коалициясының американдық экспансияға қарсы тұруын тоқтатуына үміттенді. Америкалықтар Канаданы да басып алуды қалаған болуы мүмкін. Соғыс басталғаннан кейін американдық стратегия Канаданы басып алу болды. Батыс Канададағы қоныс аударушылардың көпшілігі АҚШ-тан жақында көшіп келгендер болғандықтан, олар британдық билеушілерін құлату мүмкіндігін қуана қарсы алады деген үміт болды. Алайда, американдық шабуылдарды британдық тұрақты әскерлер, жергілікті американдықтар және Үстіңгі Канада ополчениесі қолдады. Ұлыбританияның Корольдік теңіз күштерінің көмегімен британдықтардың Америка жағалауына жасаған шабуылдары сәтті болды, оның ең ірісі Вашингтонға шабуыл, нәтижесінде британдықтар Ақ үйді, Капитолийді және басқа да мемлекеттік ғимараттарды өртеп жіберді. Соғыс аяқталған кезде Ұлыбританияның американдық үндістермен одақтастары жеңілді, ал американдықтар Форт Малденді орталық еткен Батыс Онтарионың бір бөлігін бақылады. Алайда, Ұлыбритания Мэннің көп бөлігін және қалған американдық үндістердің қолдауымен Ескі Солтүстік-Батыстың үлкен аумақтарын, соның ішінде Висконсин мен Мичиган және Иллинойстың көп бөлігін ұстады. 1814 жылы Наполеонның жеңілуімен Ұлыбритания американдықтарды ашуландырған теңіз саясатын тоқтатты; үнді тайпаларының жеңілуімен американдық экспансияға қауіп төнді. Нәтижесінде АҚШ және Канада өздерінің егемендігін бекітті, Канада британдық билік астында қалды және Лондон мен Вашингтонға соғысуға ештеңе қалмады. Соғыс 1815 жылдың ақпан айында күшіне енген Гент келісімімен аяқталды. Соғыстан кейінгі келісімдер сериясы Канада мен АҚШ шекарасындағы бейбіт қарым-қатынасты одан әрі тұрақтандырды. Канада американдықтардың ықпалынан қорқып, американдық көші-қонды шектеді және негізінен американдық методист және баптист шіркеулеріне қарсы салмақ ретінде Канаданың Англикан шіркеуін құрды. Кейінгі жылдары Онтариодағы, әсіресе ағылшын тілді канадалықтар 1812 жылғы соғысты басып кіруге қарсы ерлікпен және табысты қарсылық ретінде және оларды халық ретінде анықтаған жеңіс ретінде қарады. Канадалық ополчение шабуылды дерлік жеңіске жеткізді деген аңыз, логикалық түрде "ополчение аңызы" деп аталады, соғыстан кейін кеңінен таралды, оны Йорк архиепископы Джон Страхан тараптан жариялады.
1812 жылғы соғыс пен 19 ғасырдың ортасы
1812 жылғы соғыс аяқталғаннан кейін, англикандық епископ Джон Страхан бастаған британдық консерваторлар Онтариода ("Жоғарғы Канада") билікті өз қолына алып, республикалық методист және баптист шіркеулеріне қарсы англикан дінін қолдады. "Отбасылық келісім" деп белгілі шағын, өзара байланысты элита толық саяси бақылауға ие болды. АҚШ-тағы демократия әжуаланды. Бұл саясаттың күтілген нәтижесі АҚШ-тан көші-қонды шектеу болды. 1837 жылы Онтарио мен Квебекте ("Төменгі Канада") демократияны қолдаған көтерілістер басып жанылдырылды; көшбасшыларының көпшілігі АҚШ-қа қашты. Американдық саясат көтерілістерге көз жұмып, жалпы алғанда Канаданы американдық шекараның батысқа қарай кеңеюіне бағындыруға ұмтылды. Вебстер-Эшбёртон шарты Мэн штатындағы АҚШ-Канада шекарасын бекітіп, Арустук соғысының алдын алды. "Манифест тағдыр" дәуірінде "Елу төрт сорока немесе күрес" атты күрес бағдарламасы АҚШ-тың кейін Батыс Канада болған аймақты аннексиялауын талап етті; АҚШ және Ұлыбритания оның орнына 49-шы параллель бойынша шекараға келісті. Құлдарға қатысты қатаң заңдар қабылданғаннан кейін, Канада Жер асты жолы арқылы қашқан құлдардың бағытталған жеріне айналды.
Америка Азаматтық соғысы
Америкадағы Азамат соғысы кезінде Британ империясы бейтараптығын сақтады. Шамамен 40,000 канадалық Одақ армиясына ерікті болып қосылды – көпшілігі АҚШ-та тұрған, ал аздағы саны Конфедерация армиясына қатысты. Дегенмен, әскерге шақырылған жүздеген американдықтар Канадаға қашып кетті. Бірнеше оқиға Британ империясы мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді, себебі бұрынғысы Конфедерацияны ресми түрде қолдамаса да, оған көмектесіп жатқандай көрінді. Ұлыбританиядан қару-жарақ толтырылған блокаданы бұзушы кемелер келіп, Маритми провинцияларындағы Канада порттарын пайдаланып, Одақтың блокадасын бұзып, Конфедерацияға қару-жарақ жеткізіп, олардың орнына мақта алды. Британдықтар жасаған Конфедерацияның әскери кемелері, мысалы CSS Alabama, американдық сауда кемелеріне шабуыл жасады. 1863 жылдың 7 желтоқсанында Конфедерацияға жақын Канадалықтар американдық кемені қақпалап алып, Массачусетс штатының Кейп-Код жағалауында кеме экипажының бір мүшесін өлтірді. Содан кейін, бастапқыда блокаданы бұзу үшін пайдаланылатын кеменің көмегімен Маритимге қашып кетіп, адам өлтіру және қарақшылық қылмыстары үшін жазадан құтылды. Конфедерацияның құпия қызмет агенттері де Канаданы американдық шекаралық қалаларға шабуыл жасау үшін база ретінде пайдаланды, мысалы, 1864 жылдың 19 қазанында Вермонт штатындағы Сент-Олбанс қаласына жасалған шабуылда олар американдық азаматты өлтірді, үш банктан 200 000 АҚШ долларынан астам ақша ұрлады, содан кейін Канадаға қашып кетті. Олар тұтқындалды, бірақ кейін Канада соты босатты, бұл американдықтардың кеңінен наразылығын тудырды. Көптеген американдықтар – негізінен қате пікірде – Канада үкіметі шабуыл туралы бұрыннан білгенін күдіктенді. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Сьюард британ үкіметіне "осы әрекеттерді АҚШ-қа қатысты заңды, әділ немесе достық деп қарастыру мүмкін емес" екенін жеткізді.
Алабама талаптары
Америкалықтар Ұлыбританияның Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерацияны қолдағандығы туралы пікірге ашуланды. Кейбір көшбасшылар британдықтардың қатысы соғысты екі жылға созғандығы негізінде үлкен өтемақы талап етті. Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы сенатор Чарльз Самнер бастапқыда соғыс өтемақысы ретінде 2 миллиард доллар немесе бүкіл Канаданы АҚШ-қа беруді сұраған. Американың Мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Сьюард 1867 жылы Ресеймен Алясканы сатып алу туралы келіссөздер жүргізген кезде, оны солтүстік-батыс Тынық мұхитының жағалауын толық бақылауға алу жоспарының бірінші қадамы деп есептеді. Сьюард Манифест тағдырына, ең алдымен АҚШ үшін коммерциялық пайдасына берік сенді. Сьюард Британдық Колумбияның АҚШ-қа қосылуын күтті және Ұлыбританияның Алабама талаптарын ескере отырып, осыған келісуі мүмкін деп ойлады. Көп ұзамай, басқа да тараптар қосылуды қолдады. Олардың жоспары Британдық Колумбияны, Қызыл өзен колониясын (Манитоба) және Нова-Шотландияны қосып алу, ал шығын өтемақы талаптарынан бас тарту болды. Бұл идея 1870 жылдың көктемі мен жазындағы кезеңде америкалық экспансионистер, канадалық сепаратистер және Америкаға жақын ағылшындар күштерін біріктіргендей болды. Бірақ жоспар бірнеше себепке байланысты тоқтатылды. Лондон келісімдерді кешіктіріп отырды, американдық коммерциялық және қаржылық топтар Вашингтоннан дауды тез арада ақшамен шешуді талап етті, Британдық Колумбиядағы ұлттық сезімнің күшеюі Британ империясының құрамында қалуға шақырды, Конгресс қайта құру мәселесіне ден қойды, ал көптеген американдықтар аумақтық кеңеюге қызығушылық танытпады. "Алабама талаптары" дауы халықаралық төрелікке жіберілді. Төрелік соттарының алғашқы ісі ретінде, 1872 жылы трибунал британдық блокадаға байланысты АҚШ-тың талаптарын қабылдамады, бірақ Ұлыбританияны британдық конфедерациялық кемелер салған зиян үшін 15,5 миллион доллар төлеуге міндеттеді.
XIX ғасырдың аяғы
Канада 1867 жылы ішкі істерде өзін-өзі басқару құқығына ие болды, ал Ұлыбритания дипломатия және қорғаныс саясатын бақылауда ұстады. Конфедерацияға дейін Орегон шекарасы үшін дау болды, онда американдықтар 54-ші ендік градусты талап етті. 1846 жылғы Орегон шарты мәселені көбінесе шешті, даулы аумақты бөліп, солтүстік жартысы Британ Колумбиясы болды, ал оңтүстік жартысы кейін Вашингтон және Орегон штаттарын құрады. Алайда, Америкамен қарым-қатынас шиеленісін сақтады, себебі 1866-1871 жылдар аралығында ағылшын-американдық Азамат соғысының ардагерлері жасаған, "Фениан шабуылдары" деп аталатын ұсақ қарулы шабуылдар сериясы Канаданы Ирландияның тәуелсіздігі үшін айырбастау мақсатымен шекарадан жүргізілді. 1861-1865 жылдардағы Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация шабуылшыларын Канаданың қолдауына ашуланған Американ үкіметі Фениандарды қарусыздандыруға өте жай басты. Фениан шабуылдары – АҚШ-тағы ирланд католиктері арасында құрылған ирланд республикалық ұйым, Фениан бауырластығы жасаған ұсақ шабуылдар еді. Шабуылдарға британ әскерінің бекіністері, кедендік бекеттер және шекараға жақын басқа да нысаналар кірді. Бұл шабуылдар 1866 жылы және қайта 1870-1871 жылдары сәттілікке жетпеді. Олардың мақсаты Ұлыбританияға Ирландиядан шығуға қысым жасау болды. Бұл шабуылдардың ешқайсысы өз мақсатына жете алмады және барлығы жергілікті канадалық күштермен тез жеңіліске ұшырады. Дипломатиялық қатынастарға жауапты британ үкіметі ағылшын-американдық қатынастардың шиеленісіп тұрғандығына байланысты сақтықпен наразылық білдірді. Шиеленістің көп бөлігі Фениандардың әлсіреуімен және 1872 жылы Алабама талаптарының шешілуімен жеңілді, онда Ұлыбритания Ұлыбританияда салынған және Конфедерацияға сатылған кемелердің салдарынан туған соғыс шығындары үшін АҚШ-қа 15,5 миллион доллар төледі. Джорджс жағалауындағы мұхит шекаралары және Тынық мұхитындағы балық аулау, кит аулау және теңіз түлендерін аулау құқықтарына қатысты даулар халықаралық төрелік арқылы шешілді, бұл маңызды прецедент құрды.
Аляска шекарасы
Қысқа мерзімді дау – Аляска шекарасы туралы дау болды, ол 1903 жылы АҚШ-тың пайдасына шешілді. Клондайк алтын асығысы ондаған мың адамды Канаданың Юкон аймағына әкелгенге дейін бұл мәселе маңызды емес еді, және олар американдық порттар арқылы келуге мәжбүр болды. Канадаға өз порты қажет болды және ол қазіргі американдық Хайнс қаласына жақын портқа заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Бұл толығымен канадалық бағытпен алтын кен орындарына жол ашар еді. Дау төрелік арқылы шешілді, ал британдық делегат америкалықтармен бірге дауыс берді – канадалықтардың таңғалуы мен ашуына орай, олар Британияның Канадамен салыстырғанда АҚШ-пен қарым-қатынасын басымдыққа қойғанын түсінді. Төрелік шешім қолданыстағы жағдайды бекітті, бірақ Канаданың Лондонға деген наразылығын күшейтті. 1907 жылы USS Nashville кемесі канадалық рұқсатысыз Канада арқылы Ұлы көлдерге кіргеніне байланысты ұсақ дау туды. Мұндай ұятты жағдайларды болдырмау үшін 1909 жылы екі тарап Халықаралық шекаралық сулар туралы шартқа қол қойды және Ұлы көлдерді басқару және оларды қарусыздау үшін Халықаралық бірлескен комиссия құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыста әскери кемелерді салуға және оларды жаттықтыруға рұқсат беру үшін шартқа өзгерістер енгізілді.
Еркін саудадан бас тартылды
Америкаға қарсылық 1911 жылы Канадада ең жоғарғы шегіне жетті. 1911 жылы Либералдық үкімет АҚШ-пен сауда кедергілерін азайтатын Өзара келісім шарты туралы келіссөздер жүргізді. Канадалық өндірушілер еркін сауданың үлкен әрі тиімді американдық зауыттарға олардың нарығын тартып алуға мүмкіндік беретінінен қынжылды. Консерваторлар бұл мәселені 1911 жылғы сайлау кампаниясының басты тақырыбы етіп, экономикалық аннексияның ерекше қауіп төндіретінін ескертіп, оның АҚШ-қа "сатумен" тең екенін мәлімдеді. Консерваторлардың ұраны "Янкилермен ешқандай сауда-саттық болмайды" деп белгіленді, олар канадалық ұлтшылдыққа және Ұлыбритания империясының құрметті дәуіріне деген сағынышқа сүйене отырып, маңызды жеңіске жетті.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914-1916 жылдары британдық канадалықтар АҚШ-тың бейтараптық саясатын ұстана келіп, Канада байлығы мен жастарын соғысқа құрбан етіп жатқанда, АҚШ үлкен пайда көріп отырғанына наразы болды. Бірақ, 1917 жылдың сәуір айында АҚШ Германияға соғыс жариялағаннан кейін, бір тарихшының баяндамасы бойынша, шапшаң ынтымақтастық пен достық үйлесім орнады: Канада мен АҚШ арасындағы ресми ынтымақтастық – астық, отын, қуат және көлік ресурстарын біріктіру, Нью-Йорк банкирлерінің Канада қарызына кепілдік беруі – қоғамдық пікірге жағымды әсер етті. Канадалық әскерге шақыру бөлімшелері АҚШ-та құрметпен қарсы алынды, ал соғыстан қашушылардың елге оралуын жеңілдету үшін өзара келісім ратификацияланды. Вашингтонда Канаданың соғыс миссиясы құрылды, және екі елдің қызметі тиімділік үшін көптеген басқа да жолдармен үйлестірілді. Иммиграция ережелері жеңілдетілді, мыңдаған американдық шаруалар Канада егіндерін жинауға көмектесу үшін шекарадан өтті. Ресми түрде және ашық түрде, ең болмағанда, екі ел тарихында бұрынғыдан да жақсы қарым-қатынаста болды, ал американдық тарапта бұл көзқарас қоғамның барлық топтарына тарады.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Канада 1919 жылы Версаль бейбіт келіссөздеріне өз делегациясын жіберу үшін Лондоннан рұқсат сұрады және алды, бірақ келісім шарттарына Британ империясы атынан қол қою кірді. 1920 жылдары Канада өз сыртқы және әскери істеріне жауапкершілікті арттыра бастады. 1927 жылы АҚШ және Канада алғаш рет елші алмасты, Канада Винсент Массиді, ал Америка – Уильям Филлипсті тағайындады. Соғыстан кейінгі кезеңде АҚШ оқшаулану саясатын ұстанса, Канада Британ Достастығының, Ұлттар Лигасының және Халықаралық соттың белсенді мүшесіне айналды. 1923 жылдың шілдесінде, Тынық мұхитының солтүстік-батысына жасаған сапасы аясында және қайтыс болғанға бір апта бұрын, АҚШ президенті Уоррен Хардинг Ванкуверге келді. Ол Біріккен Канадаға сапар шеккен алғашқы американдық мемлекет басшысы болды. Британ Колумбиясының премьер-министрі Джон Оливер мен Ванкувер мэрі Чарльз Тисдалл оның құрметіне «Ванкувер» қонақүйінде түскі ас ұйымдастырды. Стенли паркінде Хардингтің сөзін 50 мыңнан астам адам тыңдады. 1925 жылы Стенли паркінде Чарльз Марега салған Хардингтің ескерткіші ашылды. АҚШ-пен қарым-қатынас 1930 жылға дейін жақсы болды, содан кейін Канада АҚШ-тан импортталатын тауарларға тарифтерді көтерген «Смут-Хоули тарифтік заңына» қарсы күшті наразылық білдірді. Канада американдық тауарларға жауап ретінде өзінің тарифтерін көтерді және Британ Достастығы ішінде сауданы кеңейтуге көшті. Ұлы депрессия екі елді де құлдыратып жібергеніне байланысты АҚШ-Канада саудасы 75%-ға төмендеді. 1920 жылдары екі елдің әскери және теңіз ведомстволары реттік оқу-жаттығулар аясында бір-бірін қарсыластырып, соғыс сценарийлерін жасады (еңбеккерлерге нақты соғысқа дайындық туралы ешқандай хабарлама берілген жоқ). 1921 жылы Канада АҚШ қалаларына шабуыл жасау және Ұлыбританиядан күш түскенше АҚШ-тың басып кіруіне жол бермеу мақсатында «Қорғаныс жоспары №1» әзірледі. 1920-1930 жылдары АҚШ Әскери академиясы Ұлыбритания империясына қарсы соғыс жоспарын жасады, ол негізінен Солтүстік Америка аумағында жүргізілуі тиіс болды: «Қызыл жоспар». 1927 жылы Герберт Гувер британдық елші, сэр Эсме Ховардпен кездесуде «АҚШ пен Британ империясы арасындағы соғыс мүмкіндігін қарастырудың абсурдтығы» туралы келісімге келді. 1938 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы кезеңінде, АҚШ президенті Франклин Рузвельт Онтариодағы Кингстон қаласындағы Куинс университетінде сөз сөйлеп, егер басқа держава Канаданы басып алмақ болса, АҚШ жақсылыққа көз жұмбайтынын мәлімдеді. Дипломаттар мұны Германияға Канадаға шабуыл жасамау туралы ескерту ретінде қарады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыста екі ел тығыз ынтымақтастыққа келді, себебі екі ел де жаңа өркендеу деңгейлерін көрді және Ось державаларын жеңуге ниет білдірді. Премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг пен президент Франклин Д. Рузвельт өздерінің ізашарларының қателіктерін қайталамауға бел буды. Олар 1940 жылдың тамызында Огденсбургте кездесіп, тығыз ынтымақтастыққа шақыратын декларация қабылдады және Қорғаныс жөніндегі тұрақты бірлескен кеңесті (PJBD) құрды. Кинг 1943 жылдың тамызында Квебекте әскери және саяси стратегия бойынша Квадрант конференциясын өткізу арқылы Канаданың халықаралық беделін арттыруға тырысты; ол қонақжайлы болды, бірақ Уинстон Черчилль мен Рузвельт оны маңызды мәжілістерден шеттетіп қойды. Канада Аляска тас жолының салынуына рұқсат берді және атом бомбасын жасауға қатысты. 1940–42 жылдары Клейтон Найт комитеті арқылы, Рузвельттің АҚШ-та жұмылдыруға рұқсатымен, 49 000 америкалық RCAF (Канада) немесе RAF (Британдық) әуе күштеріне қосылды. 1930 жылдардың ортасында Британдық Колумбияны Батыс жағалауындағы біріккен әскери басқару құрамына енгізуге жасалған американдық әрекеттер Канаданың наразылығын тудырды. Канаданың Британдық Колумбиясының жағалауына жапон шабуылынан қорқып, американдық шенеуніктер Тынық мұхитының шығыс бөлігіндегі соғыс үшін біріккен әскери басқару құруды ұсынды. Канадалық басшылар жапондық шабуылдан гөрі американдық империализм мен тәуелсіздікті жоғалтудан көбірек қорқып отырды. 1941 жылы канадалықтар PJBD ішінде Батыс жағалауы үшін біріккен басқарудың орнына өзара ынтымақтастыққа қол жеткізді.
Ньюфаундленд
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Ньюфаундлендте ірі әскери базалар салды. Ол кезде ол бұрынғы өзін-өзі басқару құқығын жоғалтқан британдық тәж колониясы еді. Американдық қаржы жұмсалысы депрессияны аяқтады және жаңа гүлденуге алып келді; Ньюфаундлендтің кәсіпкерлік ортасы Экономикалық одақ партиясы арқылы айтылғандай, АҚШ-пен жақынырақ байланыс орнатуға ұмтылды. Оттава бұл жағдайды байқап, Ньюфаундлендтің Канадаға қосылуын қалады, және осы мәселе бойынша өткізілген қызу даулы референдумдардан кейін ол осылай болды. АҚШ-та Ньюфаундлендті сатып алуға қызығушылық аз болғандықтан, АҚШ Ньюфаундлендтегі референдумда американдық баламаға рұқсат бермеу туралы британдық шешімге қарсылық көрсетпеді.
Қырғи қабақ соғыс
Премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг сыртқы істер министрі Луи Сент-Лоранмен тығыз жұмыс істеді және 1945–1948 жылдары сыртқы қатынастарды сақтықпен жүргізді. Канада Ұлыбританияның қайта құруына көмектесу үшін қаржылай көмек берді, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне сайланды және НАТО құрылысына қатысты. Бірақ Маккензи Кинг АҚШ-пен еркін саудаға келіспеді және Берлинге гуманитарлық көмек тасымалдау операциясына қатыспауды шешті. Канада Ұлттар Лигасында, бастысы, Ұлыбританиядан тәуелсіз әрекет ету мүмкіндігі болғандықтан, белсенді түрде қатысты. Соғыстан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Халықаралық Валюта Қоры құрылғанда Канада шағын рөл атқарды. 1947 жылы Тарифтер мен сауда жөніндегі келісімді әзірлеуде оның үлесі зор болды. ХХ ғасырдың ортасынан бастап Канада мен АҚШ өте жақын серіктестерге айналды. Суық соғыс кезінде Канада АҚШ-тың сенімді одақтасы болды.
Вьетнам соғысына қарсылық білдіргендер
Канада АҚШ-тан әскерге шақырудан жалтарғандарды және кейін дезертирлерді ашық қабылдаса да, Канаданың әрекеттеріне байланысты ешқашан халықаралық дау туындамады, ал Швецияның қабылдауы АҚШ тарапынан қатты сынға ұшырады. Америкалық эмигранттарды қабылдау мәселесі Канададағы жергілікті саяси пікірталасқа айналып, Канаданың иммиграциялық заңнамадағы егемендігіне қатысты баяндалған мәселеге ұласты. АҚШ бұл мәселеге араласпады, себебі американ саясаткерлері Канаданы географиялық жағынан жақын одақтас деп есептеді және оны алаңдатудың қажеті жоқ деп ойлады.
1971 жылғы Никсон шогы
АҚШ Канаданың ең ірі нарығына айналды, ал соғыстан кейін Канада экономикасы АҚШ-пен үздіксіз сауда ағынына осы деңгейде тәуелді болды, сондықтан 1971 жылы АҚШ «Никсон шогы» деп аталатын экономикалық саясатын (барлық импортқа 10% баж салығын қоса алғанда) қабылдағанда, Канада үкіметі қатты дабылға түсті. Вашингтон 1971 жылғы Жаңа экономикалық саясаттан Канаданы босатудан бас тартты, сондықтан Трюдо Еуропамен экономикалық байланысты нығайту арқылы шығу жолын тапты. Трюдо Канаданың саудасын әртараптандыру және американдық нарықтың маңыздылығын төмендету мақсатын көздеген «Үшінші бағыт» саясатын ұсынды. 1972 жылы Оттавада сөйлеген сөзінде Никсон Канада мен АҚШ арасындағы «ерекше қарым-қатынас» аяқталғанын мәлімдеді. Никсон билігінің жылдарында (1969–1974) қарым-қатынастар сауда даулары, қорғаныс келісімдері, энергетика, балық шаруашылығы, қоршаған орта, мәдени империализм және сыртқы саясат сияқты көптеген мәселелер бойынша нашарлады. Трюдо мен президент Джимми Картер (1977–1981) арасындағы жақсы қарым-қатынас орнағаннан кейін жағдай жақсарды. 1970-ші жылдардың соңында америкалықтардың Канаданың саяси және экономикалық қажеттіліктеріне деген көзқарасы көбірек жанашырлық танытты, Канадаға көшіп келген әскери қызметке шақырудан жалтарғандарға кешірім берілді, сондай-ақ Уотергейт саяси жанжалы мен Вьетнам соғысы сияқты бұрынғы оқиғалар да болды. «Стагфляция» кезінде екі елге де зиян келтірген кезде Канада американдық инвестицияларды бұрынғыдан да ынталы қабылдады.
1990 жылдар
Канада мен АҚШ арасындағы қарым-қатынастағы 1990 жылдардағы негізгі мәселелер 1994 жылы қол қойылған Солтүстік Америка еркін сауда келісіміне байланысты болды. Ол 2014 жылға қарай 19 триллион доллар құнды, 470 миллион адамды қамтитын және миллиондаған жұмыс орнын құрған ортақ нарық жасады. Уилсон былай дейді: "НАФТА канадалық тұтынушылар, жұмысшылар және кәсіпорындар үшін үлкен және нақты пайда әкелгеніне ешкім дау айтпайды". Бірақ ол, "НАФТА күтілген нәтижелерге жетпеді" деп қосады.
Көші-қон тарихы
1750-жылдардан бастап 21-ғасырға дейін канадалықтар мен американдықтар араласқандығы болды, екі бағытта да кең ауқымды қозғалыстар орын алды. 1775 жылға дейін Жаңа Англия янкилері Жаңа Шотландияның үлкен бөліктерін қоныстандырды және Америка революциясы кезінде бейтараптық сақтады. Америка революциясы аяқталғаннан кейін, шамамен 75 000 Империяға адал жандар (United Empire Loyalists) жаңа АҚШ-тан Монреальдің шығысы мен оңтүстігіндегі Новая Шотландия, Нью-Брансуик және Квебекке көшіп кетті. 1790-1812 жылдары көптеген фермерлер Нью-Йорк пен Жаңа Англиядан Жоғарғы Канадаға (көбінесе Ниагараға және Онтарио көлінің солтүстік жағалауына) қоныс аударды. 19-ғасырдың ортасы мен соңында алтын іздеу американдық іздеушілерді, әсіресе Британдық Колумбияны (Карибу алтын асыру, Фрейзер каньоны алтын асыру және кейін Юкон территориясын) қызықтырды. 20-ғасырдың басында Прерия провинцияларындағы жерлердің ашылуы Американың Орта Батысынан көптеген фермерлерді тартты. Көптеген меннониттер Пенсильваниядан көшіп келіп, өздерінің қалаларын құрды. 1890-жылдары кейбір мормондар Альбертада қауымдастықтар құру үшін солтүстікке кетті, себебі Иса Мәсіхтің Әкесінің Шіркеуі көп әйел алуды қабылдамады. 1960-жылдары Вьетнам соғысына қарсы болған шамамен 50 000 адам (draft dodgers) Канадаға келді. Канада – басқа елдерден келген иммигранттардың АҚШ-қа барар жолындағы тоқтау орны болды. 1851-1951 жылдары 7,1 миллион адам Канадаға келді (көбінесе Континенттік Еуропадан), ал 6,6 миллион адам Канададан кетті, олардың көпшілігі АҚШ-қа. 1890 жылдан кейін оңтүстікке қарайғы көші-қон азайды, себебі Канаданың индустриясы дами бастады. Сол кезде Америка шекарасы таяп, жаңа жер іздеген мыңдаған фермерлер АҚШ-тан солтүстікке, Прерия провинцияларына көшіп келді. Ағындардың нәтижесінде 1901 жылы Канадада 128 000 Америкада туған тұрғын (канад халқының 3,5%) және АҚШ-та 1,18 миллион Канадада туған тұрғын (АҚШ халқының 1,6%) болды. 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында шамамен 900 000 француз канадасы АҚШ-қа көшіп кетті, 1900 жылы 395 000-ы сол жерде тұрды. Олардың үштен екісі Жаңа Англиядағы диірмен қалаларына барып, ерекше этникалық қауымдастықтар құрды. 20-ғасырдың соңына қарай көптеген адамдар француз тілін тастады (Жаңа Англия француз тіліне қараңыз), бірақ көпшілігі католик дінін сақтады. АҚШ-қа ағылшын канадалықтардың саны шамамен екі есе көп келді, бірақ олар ерекше этникалық қоныстар құрмады.
The southward migration slacked off after 1890, as Canadian industry began a growth spurt. By then, the American frontier was closing, and thousands of farmers looking for fresh land moved from the United States north into the Prairie Provinces. The net result of the flows was that in 1901 there were 128,000 American born residents in Canada (3.5% of the Canadian population) and 1.18 million Canadian born residents in the United States (1.6% of the U. S. population). In the late 19th and early 20th centuries, about 900,000 French Canadians moved to the U. S., with 395,000 residents there in 1900. Two thirds went to mill towns in New England, where they formed distinctive ethnic communities. By the late 20th century, most had abandoned the French language (see New England French), but most kept the Catholic religion. About twice as many English Canadians came to the U. S., but they did not form distinctive ethnic settlements.
Саяси басшылар арасындағы қарым-қатынастар
Әр елдің атқару билігі әртүрлі бейнеленеді. АҚШ Президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы қызметін атқарады, ал оның "әкімшілігі" атқару билігі болып табылады. Ал Канада Премьер-министрі тек үкімет басшысы болып табылады, ал оның "үкіметі" немесе "министрлігі" атқару билігін басқарады.
В. Л. Маккензи Кинг және Франклин Д. Рузвельт (1935 жылдың қазанынан 1945 жылдың сәуіріне дейін)
1940 жылы У. Л. Маккензи Кинг және Франклин Д. Рузвельт Огденсбург келісімі деп аталатын қорғаныс шартына қол қойды. Кинг Черчилль мен Рузвельт үшін конференциялар ұйымдастырды, бірақ ол келіссөздерге қатыспады.
Луи Сент-Лоран және Гарри С. Трумэн (1948 жылдың қарашасы - 1953 жылдың қаңтары)
Премьер-министр Лоран мен президент Трумэн екеуі де салқын соғыстың басында коммунизмге қарсы болды.
Джон Г. Дифенбеккер және Дуайт Эйзенхауэр (1957 жылдың маусымынан 1961 жылдың қаңтарына дейін)
Президент Дуайт Эйзенхауэр (1952–1961) прогрессивті консерватор Джон Дифенбеккермен (1957–1963) жақсы қарым-қатынас орнату үшін көп күш сарп етті. Бұл 1957 жылдың ортасында NORAD, біріктірілген әуе қорғанысы жүйесіне қосылу жоспарларын бекітуге алып келді. Президент Джон Кеннедимен қарым-қатынас анағұрлым дұрыс болмады. Дифенбеккер Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күресіп, оны Ұлттар Достастығынан шығаруға көмектесті. АҚШ-тан "Бомарк" ядролық зымырандарын қабылдау туралы шешім қабылдаудағы оның белгісіздігі үкіметінің құлауына себеп болды.
Джон Г. Дифенбеккер және Джон Ф. Кеннеди (1961 жылдың қаңтары - 1963 жылдың сәуірі)
Дифенбеккер мен президент Джон Кеннеди жеке қарым-қатынаста жақсы түсінбеді. Бұл Дифенбеккердің Куба зымырандық дағдарысына жауап беруде баяулық танытуынан көрінді, ол АҚШ-ты дереу қолдау көрсетпеді. Алайда, Дифенбеккердің қорғаныс министрі Дифенбеккердің рұқсатынсыз, Канаданың заңдық шарттағы міндеттемелерін орындау үшін және Кеннедиді жұбату мақсатында Канада әскерін жоғары дайындыққа келтірді.
Лестер Б. Пирсон және Линдон Б. Джонсон (1963 жылдың қарашасы - 1968 жылдың сәуірі)
1965 жылы премьер-министр Лестер Б. Пирсон Филадельфияда сөйлеген сөзінде Американың Вьетнам соғысына қатысуын сынады. Бұл Линдон Б. Джонсонды қатты ашуландырды, ол оған тіл тигізіп: "Менің үйімдегі кілемге зәр шығарма!" деді.
Брайан Малроуни және Рональд Рейган (1984 жылдың қыркүйегі - 1989 жылдың қаңтары)
Брайан Малрони мен Рональд Рейганның қарым-қатынасы ерекше жақын болған. Осы қарым-қатынас Канада–АҚШ еркін сауда келісімі және қышқыл жаңбырға себеп болатын эмиссияны азайту мақсатындағы АҚШ–Канада ауа сапасы туралы келісімдерді жүргізуге әкелді. Бұл екеуі де Малронидің маңызды саяси мақсаттары болып табылды және Джордж Г.В. Буш президенттігі кезінде аяқталды. Малрони Рональд Рейган мен Джордж Г.В. Буштың қоштасу рәсімінде сөз сөйледі.
Жан Кристиан мен Билл Клинтон (1993 жылдың қарашасы - 2001 жылдың қаңтары)
Жан Кристиан президент Билл Клинтонмен тым жақын болып көрінбеуге тырысса да, екеуінің де гольфқа деген құштарлығы зор еді. 1997 жылғы сәуір айында премьер-министр Кристианмен өткен баспасөз мәслихатында президент Клинтон: «Бізден көп гольф ойнаған екі мемлекет басшысы бар ма, жоқ па, мен білмеймін, бірақ біз рекорд жасауды ниеттендік» деді. Олардың үкіметтері американдық журналдардың канадалық контенті, жұмсақ ағаш сияқты көптеген ұсақ-кене сауда дауларына қатысты, бірақ көбінесе достық қарым-қатынаста болды. Екі лидер де NAFTA-ны реформалау немесе тарату туралы үміттенгенімен, келісім экологиялық және еңбек саласындағы қосымша келісімдермен күшіне енді. Ең бастысы, 1995 жылы Квебекте Канададан бөліну жөніндегі референдумда Клинтон әкімшілігі Канаданың бірлігін ауызша қолдады.
Жан Кристиан мен Джордж Буш (2001 жылдың қаңтары - 2003 жылдың желтоқсаны)
Критиен мен Джордж Буш арасындағы қарым-қатынас олардың қызмет еткен кезеңі бойына шиеленісті болды. Канада 11 қыркүйек шабуылдары орын алғанда АҚШ-қа толық көмек көрсетті. Осы қолдаудың нақты бір көрінісі – «Сары лента» операциясы болды, онда АҚШ-қа бағытталған 200-ден астам рейс АҚШ әуе кеңістігі жабық тұрғаннан кейін Канадаға қайтарылды. Бірақ кейін Критиен АҚШ-тың сыртқы саясатының терроризмнің «негізгі себептерінің» бірі болуы мүмкін екенін жария түрде айтты. Кейбір американдықтар оның «өзімшіл морализмін» сынады, ал Критиеннің 2003 жылғы Ирак соғысын қолдаудан бас тартуы АҚШ-та, әсіресе консерваторлар арасында теріс қабылдауға ие болды.
Стивен Харпер және Джордж Буш (2006 жылдың ақпаны - 2009 жылдың қаңтары)
Стивен Харпер мен Джордж Буштің жеке жылы қарым-қатынаста болғаны және олардың басшылықтары арасында тығыз байланыс болғаны айтылды. Бірақ Буш Канададағы либералдардың (әсіресе бұқаралық ақпарат құралдарында) арасында өте жағымсыз болғандықтан, Харпер үкіметі бұл жайтты жасырып келді. 2006 жылғы ақпанда Буш жеңісімен құттықтағаннан кейін, Харпер АҚШ-тың Канададағы елшісі Дэвид Уилкинсті Консерваторлардың Солтүстік Мұзды мұхиттың суларында Канаданың егемендігін әскери күшпен бекіту жоспарларын сынағаны үшін айыптады.
Стивен Харпер және Барак Обама (2009 жылдың қаңтары - 2015 жылдың қарашасы)
Президент Барак Обаманың алғашқы халықаралық сапары 2009 жылдың 19 ақпанында Канадаға болды, осылайша бейбітшілік пен ынтымақтастық туралы маңызды хабарлама таратылды. АҚШ-тың ынталандыру пакетіндегі "Америкалық өнімді қолдану" ережелеріне қарсы Канада тарапынан жасалған лоббилеуді есептемегенде, екі елдің басшылығы арасындағы қарым-қатынас жақсы болды. Олар қысқы Олимпиада маусымында хоккей ойындарына достық бәс тікті. 2010 жылғы Ванкуверде өткен қысқы Олимпиадада Канада АҚШ-ты екі алтын медаль үшін өткен матчта жеңіп, Стивен Харперге Барак Обамадан "Molson Canadian" сырасының бір жәшігін алуға мүмкіндік берді; ал егер Канада жеңіліп қалғанда, Харпер Обамаға "Yuengling" сырасының бір жәшігін сыйлаған болар еді. 2014 жылғы қысқы Олимпиада кезінде АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керри және Сыртқы істер министрі Джон Бэрдпен бірге, Стивен Харпер әйелдер хоккейінен АҚШ-ты жеңгені үшін және ерлер хоккейінің жартылай финалында АҚШ-ты жеңгені үшін Обамадан "Samuel Adams" сырасының бір жәшігін алды.
Канада-АҚШ Регуляциялық ынтымақтастық кеңесі (RCC) (2011)
2011 жылдың 4 ақпанында Харпер мен Обама «Шекаралық қауіпсіздік және экономикалық бәсекеге қабілеттілік туралы ортақ көзқарас декларациясын» жария етті және «екі ел арасындағы реттеу саласындағы ашықтық пен үйлестіруді арттыру мақсатында» Канада-АҚШ реттеушілік ынтымақтастық кеңесін (RCC) құру туралы хабарлады. Health Canada және АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) RCC тапсырмасы бойынша «бұрын-соңды болмаған» бастама көтеріп, «бірінші рет қарапайым суық тию симптомдарына қатысты белгілі бір антигистаминдік ингредиенттерді үйлестірудің алғашқы аймағы ретінде таңдады (GC 10 қаңтар 2013 ж.). 2011 жылдың 7 желтоқсанында Харпер Вашингтонға ұшып барып, Обамамен кездесіп, ақпан айындағы алғашқы кездесуден бері әзірленген бірлескен іс-қимыл жоспарларын іске асыру туралы келісімге қол қойды. Бұл жоспарларда екі елдің де шекаралық инфрақұрылымға көбірек қаржы жұмсауы, шекарадан өтетін адамдар туралы ақпарат алмасуын күшейтуі, сондай-ақ үшінші елден келгендерге қатысты қауіпсіздік тексерулерінде бір-бірінің нәтижелерін өзара мойындауы көзделді. «The Globe and Mail» газетінің редакциондық мақаласында Канадаға АҚШ арқылы Канададан шығып кеткен босқындық өтінішін қабылдамаған адамдарды анықтау мүмкіндігі берілгені және «қосылатын рейстердегі багажды екі рет тексеру жойылғаны» мақтауға лайық деп бағаланды. Бұл келісім заңдық күші бар шарт емес, екі үкімет басшыларының саяси еркі мен келісім шарттарын орындау қабілетіне байланысты. Мұндай басшылық келісімдер Канада мен АҚШ шекарасының екі жағында да кең таралған.
Джастин Трюдо және Барак Обама (2015 жылдың қарашасы - 2017 жылдың қаңтары)
Президент Барак Обама мен премьер-министр Джастин Трюдо алғаш рет 2015 жылдың қарашасында Филиппиннің Манила қаласында өткен АТЭС саммитінде ресми түрде кездесті, бұл Трюдоның қызметке кіріскеннен шамамен бір апта өткен соң болды. Екі лидер де Трюдо үкіметінің кезеңінде екі ел арасындағы ынтымақтастық пен үйлестіруді арттыруға ниетті екендерін білдірді, ал Трюдо «Канада – АҚШ серіктестігін күшейтуге» уәде берді. 2015 жылдың 6 қарашасында Обама АҚШ Мемлекеттік департаментінің Канада мен АҚШ арасында салынған Кейнстон мұнай құбыры жүйесінің төртінші кезеңі – Кейнстон XL құбыржобасын мақұлдамағанын жариялады. Трюдо бұл шешімге көңілі қалғанын білдірді, бірақ бұл Канада – АҚШ қарым-қатынасына зиян келтірмейді, керісінше, ынтымақтастық пен үйлестіру арқылы байланысты нығайтуға «жаңа бастама» береді деді. Ол «Канада – АҚШ қарым-қатынасы кез келген жеке жобадан әлдеқайда маңызды» екенін айтты. Содан бері Обама климаттың өзгеруін азайтуға басымдық бергені үшін Трюдоның күш-жігерін жоғары бағалап, бұл мәселені шешуде жаһандық консенсусқа қол жеткізуде «өте көмектесетінін» атап өтті. Трюдо Обамаға Канаданың ИСИЛ-ге қарсы американдық операциясына көмектесетін McDonnell Douglas CF 18 Hornet истребительдерін қайтарып алу жоспарларын айтса да, Канада террористік ұйыммен күресуде «өз үлесінен артық» ететінін, Ирак пен Сириядағы жердегі операцияларға қатысатын канадалық арнайы күштердің санын арттыратынын мәлімдеді. Трюдо 2016 жылдың 10 наурызында ресми сапармен және мемлекеттік кешкі асқа Ақ үйге барды. Сапар барысында Трюдо мен Обаманың жылы қарым-қатынаста болғаны, қай елдің хоккейде жақсы ойнайтыны және қай елде дәмді сыра бар екені туралы әзілдескені хабарланды. Обама Трюдоның 2015 жылғы сайлау кампаниясын «ұмыт пен өзгерістер туралы хабарламасы» және «позитивті және оптимистік көзқарасы» үшін мақтады. Обама мен Трюдо екі ел арасындағы климаттың өзгеруі және қарым-қатынас мәселелері бойынша «өнімді» пікір алмасты, сондай-ақ Трюдо Обаманы сол жылдың соңында Оттавадағы Канада парламентіне сөз сөйлеуге шақырды.
Джастин Трюдо және Дональд Трамп (2017 жылдың қаңтары 2021 жылдың қаңтары)
2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Дональд Трамптың жеңісінен кейін Трюдо оны құттықтап, мүмкіндігінше ертерек Канадаға сапармен шақырды. Премьер-министр Трюдо мен президент Трамп ресми түрде алғаш рет 2017 жылдың 13 ақпанында, Трамптың қызметке кіріскеннен шамамен бір ай өткен соң, Ақ үйде кездесті. Трамп жұмсақ ағашқа салынған тарифтер арқылы Канадамен қарым-қатынасты уландырды. Диафильтрленген сүт мәселесін Трамп келіссөздерге қатыстыру қажет деп атап көрсетті. 2018 жылы Трамп пен Трюдо АҚШ-Мексика-Канада келісімін (USMCA) жасасты, бұл Канада, Мексика және АҚШ арасындағы еркін сауда келісімі болып табылады және Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (NAFTA) келісімінің орнын басты. Келісім көптеген NAFTA ережелері енгізілгендіктен және өзгерістері көбінесе шағын деп танылғандықтан, "NAFTA 2.0" немесе "Жаңа NAFTA" деп сипатталды. 2020 жылдың 1 шілдесінде USMCA барлық мүше мемлекеттерде күшіне енді. 2018 жылдың маусым айында Трюдо канадалықтардың Канаданың алюминий және болат өнімдеріне Трамптың салықтарына "қарсы тұра алмайтынын" түсіндіргеннен кейін, Трамп Трюдоны "өтірікші" және "әлсіз" деп атады, сондай-ақ Трюдоны "жалған мәлімдемелер" жасады деп айыптады, бірақ Трамптың нақты қандай мәлімдемелерді айтқаны белгісіз қалды. Трамптың сауда жөніндегі кеңесшісі Питер Наварро Трюдоға "тозақта ерекше орын" бар екенін айтты, себебі ол "президент Дональд Трамппен дұрыс емес дипломатиялық қарым-қатынас жасап, содан кейін Air Force One ұшағынан түсіп бара жатқанда оның артына пышақ тіктеді". Бірнеше күннен кейін Трамп Трюдоның пікірлері "Канада халқына қымбатқа түседі" деді. 2019 жылдың маусым айында АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Морган Ортагус АҚШ "Солтүстік-Батыс өткелінің сулары Канаданың ішкі сулары екендігі туралы Канаданың талабын халықаралық құқыққа қайшы деп санайды" деді.
Джастин Трюдо және Джо Байден (2021 жылдың қаңтары қазіргі)
2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Джо Байденнің жеңісінен кейін Трюдо оны сәтті жеңісімен құттықтады, бұл Канада-АҚШ қарым-қатынасындағы маңызды жақсаруды білдірді, ол Дональд Трамптың президенттік кезінде бұрын керіліске толы болған еді. 2021 жылдың 22 қаңтарында Байден мен Трюдо алғаш рет телефон арқылы сөйлесті. Трюдо президент ретінде Байденнен алғашқы телефон қоңырауын алған шетелдік көшбасшы болды. 2021 жылдың 23 ақпанында Байден мен Трюдо алғашқы екіжақты кездесуін өткізді. Кездесу виртуалды форматта өткенімен, Байден үшін президенттік қызметін бастағаннан кейінгі алғашқы кездесу болды. Екі көшбасшы басқа да мәселелермен қатар «COVID-19, экономикалық жаңару, климаттың өзгеруі, босқындар және көші-қон» тақырыптарын талқылады.
Әскери және қауіпсіздік
Канада әскері, басқа НАТО елдерінің әскерлері сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Корей соғысы, Персид шығанағы соғысы, Косово соғысы және соңғы кезде Ауғанстандағы соғыс сияқты көптеген маңызды қақтығыстарда АҚШ-пен ынтымақтастықта күресті. Бұған ерекшеліктер қатарына Канада үкіметінің Канададағы кейбір ЦРУ әрекеттеріне қарсылығы, Вьетнам соғысы және Ирак соғысы жатты, бұл шағын дипломатиялық керішілдіктерге алып келді. Бұл мәселелерге қарамастан, әскери қарым-қатынас тығыз күйінде қалды. АҚШ-тың Канадамен жасасқан қорғаныс келісімдері басқа елдермен салыстырғанда ауқымдырақ. 1940 жылы құрылған Тұрақты Бірлескен Қорғаныс Кеңесі екіжақты қорғаныс мәселелері бойынша саяси деңгейде консультациялар жүргізеді. АҚШ және Канада Солтүстік Атлантика шарты ұйымы (НАТО) аясындағы өзара қауіпсіздік міндеттемелерін бөліседі. Сонымен қатар, американдық және канадалық әскери күштер 1958 жылдан бері Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командованиесі (NORAD) аясында континенттік әуе қорғанысында ынтымақтастықпен жұмыс істеп келеді. Канада әскерлері 2003 жылы басталған АҚШ-тың Иракқа басып кіруіне жанама қолдау көрсетті. Бұған қоса, американдық қарулы күштермен өзара үйлесімділік Канаданың әскери құрылымын және доктринасын қалыптастырудың басты принципі болды. Мысалы, Канаданың фрегаттары американдық авиатасымалдаушы топтарымен тікелей үйлеседі. 1812 жылғы соғыстың 200 жылдығын тойлауға орай, 2012 жылдың 17 тамызында Канада мен АҚШ елшілері және екі елдің теңіз офицерлері Прицкер әскери кітапханасында ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне баса назар аудара отырып, Канада-АҚШ қарым-қатынастары туралы талқылауға жиналды. Еске алу шарасының бір бөлігі ретінде екі елдің теңіз күштері Ұлы көлдер аймағында бірге жүзіп өтті. Канадалық және АҚШ ресмилерінің мәлімдемесіне сәйкес, 2023 жылдың 23 ақпанында АҚШ-тың күрес ұшағы премьер-министр Джастин Трюдоның бұйрығымен Канада аумағындағы белгісіз нысанды атып түсірді. Бұл операцияны Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командованиесі (NORAD) үйлестірді, ол АҚШ және Канаданың бірлескен әуе қорғаныс ұйымы болып табылады. Премьер-министр Трюдо тергеушілердің нысанның қалдықтарын іздеп жатқанын хабарлады. Бұл шешім Байден мен Трюдо арасындағы әңгімеден кейін қабылданды. Елдердің сыртқы саясаты суық соғыстан бері тығыз байланысты болғанымен, сонымен бірге тәуелсіздігін сақтап келеді. Сонымен қатар, Солтүстік-Батыс өткелінің халықаралық суларда ма, әлде Канаданың құзырында ма, деген мәселе бойынша пікірталас жалғасуда.
Иран тұтқындық дағдарысы
1979 жылғы революция кезінде наразылық білдірушілер АҚШ елшілігін басып алып, көптеген кепілге алынды. Алты америкалық қолға түспей, британдық және канадалық дипломатиялық миссияларында жасырынып қалды. АҚШ-тың оларды Ираннан шығару әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, канадалық дипломат Кен Тейлор, Сыртқы істер министрі Флора Макдональд және премьер-министр Джо Кларк алты америкалықты канадалық паспорттарды пайдалана отырып, халықаралық рейсте Ираннан контрабандамен шығаруға шешім қабылдады. Американдық дипломаттарға, канадалық баспанада, жалған деректермен бірнеше ресми канадалық паспорттардың көшірмелері берілді. Паспорттарда АҚШ Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) дайындаған жасалған ирандық визалар болды.
Ауғанстандағы соғыс
Канаданың JTF2 элиталық бөлімшесі 2001 жылдың 11 қыркүйегінде әл-Қаида шабуылдарынан кейін көп ұзамай Ауғанстандағы американдық арнайы күштерге қосылды. Канадалық әскерлер 2002 жылдың қаңтарында «Анаконда» операциясы аясында көпұлтты коалицияға қосылды. 2002 жылдың 18 сәуірінде оқу-жаттығу кезінде америкалық ұшқыш Канада әскерін бомбалап, төрт канадалықты қаза қылды және сегізін жарақаттады. Бірлескен американдық-канадтық тергеу оқиғаның себебін ұшқыштың қатесі деп анықтады, онда ұшқыш жердегі атысты шабуыл деп қабылдады; сондай-ақ, ұшқыш өзінің далалық тактикалық шешімін «екінші рет бағалау» деп есептейтін бұйрықтарды елемеді. Канадалық күштер 2003 жылы Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштерінің алты айлық командалық табельін иеленді; 2005 жылы канадалықтар Кандагардағы 2300 әскерден тұратын көпұлтты бригаданың операциялық басқаруын иеленді және әл-Қаида күштерінің ең белсенді болған Кандагардағы провинциялық қайта құру тобын қадағалады. Канада 1991 жылдан бері Персия шығанағына БҰҰ-ның көпұлттық тыйым салу күшін қолдау үшін теңіз күштерін орналастырды. Канаданың Вашингтондағы елшілігі CanadianAlly.com атты қоғамдық қатынастар веб-сайтын ұстап тұр, ол «американдық азаматтарға Солтүстік Америка және жаһандық қауіпсіздік, сондай-ақ терроризмге қарсы күрес аясында Канаданың рөлін жақсырақ түсіндіруге» бағытталған. Жаңа демократиялық партия және либералдық партияның кейбір жаңа басшылыққа үміткерлері Ауғанстандағы қақтығыста Канаданың рөлінің кеңеюіне қарсылық білдірді, себебі бұл Канаданың тарихи рөлімен (Екінші дүниежүзілік соғыстан бері) бейбітшілік сақтау операцияларымен үйлеспейді.
2003 жылы Иракқа шабуыл
Қазіргі сауалнамалар бойынша, канадалықтардың 71 пайызы 2003 жылы Иракқа басып кіруге қарсы болды. Көптеген канадалықтар және Пол Мартин басқарған бұрынғы либералдық кабинет (сондай-ақ Билл Клинтон мен Барак Обама сияқты көптеген американдықтар) Ауғанстан мен Ирактағы қақтығыстарды Буш доктринасынан өзгеше қарастырды. Буш доктринасы бұл екі қақтығысты "жаһандық терроризмге қарсы соғыс" деп біріктірген еді.
ИМ/ДИИШ-қа қарсы әрекет
Канада Сирия мен Ирактағы ДАИШ/ИГИЛ/ИИЖ қауіптеріне халықаралық деңгейде жауап беруге қатысып, ДАИШ-ке қарсы жаһандық коалицияның мүшесі болып табылады. 2016 жылдың қазан айында Сыртқы істер министрі Дион мен Ұлттық қорғаныс министрі Саджан осы коалицияның АҚШ арнайы өкілімен кездесті. Америкалық тарап Канадаға "Ирак қауіпсіздік күштеріне оқыту және көмек көрсетудегі, сондай-ақ аймақтық күштердің қабілетін арттырудағы Канада Қарулы Күштерінің (CAF) үлесі үшін" алғыс айтты.
Заңсыз есірткілер
2003 жылы Канада үкіметі марихуананы қылмыстан босату жоспарларын жариялағанда АҚШ үкіметі алаңдады. АҚШ-тың есірткі саясаты жөніндегі басқарушы Джон П. Уолтерстің көмекшісі Дэвид Мюррей CBC арнасындағы сұхбатында: «Біз жауап беруге тиіспіз. Біз жауап беруге мәжбүр болар едік» деді. Алайда, 2006 жылдың басында Консервативтік партияның жеңісі марихуана заңдарын жеңілдетуді тоқтатты, ал Канаданың Либералдық партиясы 2018 жылы ойын-сауық мақсатында канабис қолдануды заңдастырды. 2007 жылғы АҚШ және Канаданың шекара арқылы есірткі тасымалдау жөніндегі бірлескен есебінде, барлық күш-жігеріне қарамастан, «есірткі трафигі екі бағытта да шекара арқылы маңызды көлемде жалғасуда. Біздің ортақ шекарамыздан заңсыз тасымалданатын негізгі заттар – МДМА (Экстази), кокаин және марихуана» делінген. Есепте Канаданың АҚШ нарығы үшін Экстази мен марихуананы өндіретін ірі ел екені, ал АҚШ Канадаға келетін кокаин үшін транзиттік ел екені көрсетілген.
Сауда
Канада мен АҚШ әлемдегі екінші ірі сауда серіктестігін құрайды, жыл сайын шекара арқылы үлкен көлемде тауарлар мен адамдар тасымалданады. 1987 жылғы Канада–АҚШ еркін сауда келісімінен бері екі ел арасындағы тауарлардың көп бөлігіне тарифтер қойылмайды. Жұмсақ ағаштан жасалған бұйымдарды даулау процесінде АҚШ, Канада үкіметінің әділетсіз субсидия бергендігіне байланысты оларға тарифтер салды, бірақ Канада бұл талапты жоққа шығарды. Бұл дау бірнеше келісімдер мен арбитраждық істер арқылы жүріп келеді. Басқа да маңызды дауларға Канаданың бидай кеңесі және журналдар, радио және теледидар сияқты мәдени салалардағы Канаданың мәдени қорғаушылдығы жатады. 2003 жылы АҚШ-тан келген сиырларда (және кейбір келесі жағдайларда) жұқпалы ауру анықталғаннан кейін сиыр етіне тыйым салу және американдық ауыл шаруашылығына берілетін субсидиялардың жоғары деңгейі үшін канадалықтар сынға ұшырады. Канадада Солтүстік Америка еркін сауда келісімінің (НАФТА) 11-тарауы сияқты мәселелер де алаңдау тудырады.
Қоршаған орта мәселелері
Бұл ынтымақтастықтың басты құралы – 1909 жылғы Шекаралық сулар туралы келісімнің бір бөлігі ретінде құрылған Халықаралық бірлескен комиссия (ХБК), шекаралық сулар бойынша туындаған келіспеушіліктерді шешу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту мақсатында құрылған. 1972 жылғы Ұлы көлдер су сапасы туралы келісім – трансшекаралық судың ластануын бақылаудағы бірлескен ынтымақтастықтың тағы бір маңызды мысалы. Дегенмен, кейбір дау-дамайлар болған. Соңғы кезде Солтүстік Дакота штатының бастамасымен салынған "Дьявол көлінен шығатын канал" жобасы манитобалықтарды алаңдатып, олардың суларының ластануы мүмкін деген қауіп тудырды. 1986 жылдан бастап Брайан Малрони басқаратын Канада үкіметі, АҚШ-тың өнеркәсіптік ауасының ластануынан Канадада қышқыл жаңбырдың пайда болуына қатысты мәселені шешу үшін Рейган әкімшілігіне "Қышқыл жаңбыр туралы келісімге" қол қоюға қысым көрсетті. Рейган әкімшілігі күмәнмен қарап, Малронидің талаптарының ғылыми негізін сарапқа салды. Алайда Малрони өз ұстанымынан мойын алмады. Нәтижесінде, Буш әкімшілігі 1991 жылы Ауа сапасы туралы келісімге қол қойып, ратификациялады. Осы келісімге сәйкес, екі үкімет трансшекаралық ауаның ластануы мәселесін жарты жылда бір рет талқылайды, бұл қышқыл жаңбырдың азаюына ықпал етті. Содан кейін 2000 жылы олар келісімге жер бетіндегі озонға қатысты қосымшаны бекітті. Бұған қарамастан, трансшекаралық ауаның ластануы мәселесі әлі де күрделі болып қала береді, әсіресе жаз айларында Ұлы көлдер мен Сент-Лоуренс су айдынында. Бұл ластанудың басты көзі – көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары, олардың көпшілігі АҚШ-тың орталық-батыс аймағында орналасқан. NAFTA келісімі жасау барысында Канада мен АҚШ, Мексикамен бірге Солтүстік Американың қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Бұл келісімге сәйкес, континент бойынша экологиялық мәселелерді бақылайтын Қоршаған ортаны қорғау комиссиясы құрылды және "Солтүстік Американың экологиялық атласын" жариялау комиссияның бақылау міндеттерінің бір бөлігі болды. Қазіргі таңда екі елдің үкіметтері де парниктік газдар эмиссиясын шектеу мерзімдерін белгілеген Киото протоколын қолдамайды. АҚШ-тан айырмашылығы, Канада осы келісімді ратификациялады. Бірақ ратификациядан кейін, Канада ішіндегі саяси қайшылықтарға байланысты, Канада үкіметі Киото протоколын іске асырмайды және климаттық өзгерістерге қатысты ұстанымы үшін экологиялық ұйымдар мен басқа елдердің сынына ұшырады. 2011 жылдың қаңтар айында Канаданың қоршаған ортаны қорғау министрі Питер Кент, өзінің үкіметінің парниктік газдар эмиссиясын азайту саясаты АҚШ-тың алғашқы қадамдарын күту және содан кейін осы қадамдармен үйлесімде болуға тырысудан тұратынын мәлімдеді – бұл ұстаным экологиялық белсенділер, канадалық ұлтшылдар, сондай-ақ ғалымдар мен үкіметтік сарапшылар тарапынан айыпталды. Канададағы тұщы судың көп қоры және АҚШ-тың кейбір аймақтарында су тапшылығы туралы ұзақ мерзімді алаңдаушылық, су экспортының болуы немесе шектелуі елдер арасында болашақта туындауы мүмкін даулы мәселе ретінде қарастырылуда.
Ньюфаундленд теңізінің балық шаруашылығы туралы дау
АҚШ пен Ұлыбритания Ньюфаундленд маңындағы суларда балық аулайтын американдықтардың құқықтары туралы ұзақ жылдар бойы дауласып келді. 1776 жылға дейін американдық балықшылардың, көбінесе Массачусетс штатынан, Ньюфаундленд маңындағы суларды пайдалану құқығы бар екендігіне ешқандай күмән болған жоқ. 1783 жылғы бейбіт келісім шарты бойынша келіссөздерде американдықтар осы құқықтарды жариялауды талап етті. Бірақ Американың одақтасы Франция, Францияның аймақта белгілі бір құқықтары болғандықтан және оларды эксклюзивті етуді қалағандықтан, американдықтардың ұстанымына қарсы шықты. Париж келісім-шарты (1783) американдықтарға құқық емес, британдық Солтүстік Американың аумақтық суларында балық аулауға және белгілі бір жағалауларда балықты кептіруге "бостандықтар" берді. 1812 жылғы соғыстан кейін АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы 1818 жылғы конвенцияда осы бостандықтардың мәні нақты көрсетілді. 1830 және 1840 жылдары канадалық және Ньюфаундлендтік балықшылар осы бостандықтарға қарсы шықты. 1854 жылғы Канада-Америка өзара келісім шарты және 1871 жылғы Вашингтон келісімі осы бостандықтарды толыққанды түсіндірді. Алайда Вашингтон келісімінің мерзімі 1885 жылы бітіп, юрисдикция және бостандықтар туралы даулар үзіліссіз жалғасты. 1909 жылы Ұлыбритания мен АҚШ мәселені Гаагадағы тұрақты төрелік сотына жіберді. Ол мәселені шешу үшін келісімге келді және осы мәселелерді түпкілікті түрде аяқтады.
Аумақтық даулар
Екі ел тарихы бойында бірнеше аумақтық дауға қатысқан. Қазіргі уақытта екі ел арасындағы теңіз аумақтарына қатысты даулар Бофорт теңізі, Диксон бұғазы, Хуан-де-Фука жолы, Сан-Хуан аралдары, Мачиас-Фель аралы және Солтүстік Риф кіреді. Сонымен қатар, АҚШ Солтүстік-Батыс өткелі халықаралық су екенін жақтаған бірнеше елдің бірі, ал Канада үкіметі оның Канаданың ішкі суларының бөлігі екенін мәлімдейді. Ішкі жол да АҚШ тарапынан халықаралық су ретінде даулы болып табылады. Тарихи шекаралық дауларға Мэн және Нью-Брансуик шекарасындағы Арустук соғысы, қазіргі Британ Колумбиясы мен Вашингтон штаты шекарасындағы Орегон шекаралық дауы және Аляска мен Британ Колумбиясы шекарасындағы Аляска шекаралық дауы жатады. Мэн мен Нью-Брансуик арасындағы шекаралық дау 1842 жылы Вебстер-Эшбертон шарты арқылы, Орегон шекаралық дауы 1846 жылғы Орегон шарты арқылы, ал Аляска шекаралық дауы 1903 жылы төрелік арқылы шешілді.
Солтүстік-батыс өткел
Канада мен АҚШ арасындағы ұзақ жылдардан бері шиеленісіп келе жатқан дау Солтүстік-Батыс өткелінің (Арктикадағы теңіз жолдары) Канаданың егемендігі мәселесін қамтиды. Канаданың Солтүстік-Батыс өткелі ішкі (аумақтық) сулар екенін жариялауын басқа елдер, әсіресе АҚШ, қарсы шықты, олар бұл сулар халықаралық бұғаз (халықаралық сулар) болып табылады деп санайды. 1969 жылы американдықтар күштелген мұнай танкерін, ал 1985 жылы «Поляр Теңізі» мұзжарғыш кемесін Солтүстік-Батыс өткелі арқылы өткізгенде канадалықтар алаңдады, бұл шағын дипломатиялық инцидентке әкеп соқты. 1970 жылы Канада Парламенті Арктика суларының ластануын алдын алу туралы заң қабылдады, ол 100 мильдік аймақтағы ластануды Канаданың реттеуші бақылауына бекітті. Жауап ретінде АҚШ 1970 жылы былай деді: «Біз Арктика суларының Канаданың ішкі сулары екені туралы Канаданың талабын қабылдай алмаймыз. Мұндай қабылдау АҚШ-тың теңіз әрекеттері үшін бүкіл әлемде маңызды теңіз қатынасының еркіндігіне қауіп төндіреді». 1988 жылы «Арктикалық ынтымақтастық» туралы келісімге қол жеткізілді, онда американдық мұзжарғыш кемелердің саяхаттары «Канада үкіметінің келісімімен жүзеге асырылады» деп міндеттелді. Алайда, келісім екі елдің де негізгі құқықтық позициясын өзгертпеді. 2005 жылы Канададағы АҚШ елшісі Пол Селлуччи Вашингтонға бұл бұғаздарды Канадаға тиесілі деп мойындауды ұсынды. Оның кеңесі қабылданбады, ал Харпер кері ұстанымды қабылдады. АҚШ Харпердің Арктикада әскери мұзжарғыш кемелерді орналастыру және осы сулардағы Канаданың егемендігін нығайту жоспарына қарсы.
Қоғамдық пікір
Бүгінде шекарааралық мәдени байланыстар сақталып тұр. Гэллаптың жыл сайынғы қоғамдық пікір сауалнамаларына сәйкес, Канада американдықтардың сүйікті елі болып келеді, 2012 жылы американдықтардың 96%-ы Канадаға жағымды пікірмен қарады. 2013 жылдың көктемінде канадалықтардың 64%-ы АҚШ-қа жағымды пікірмен қараса, 81%-ы АҚШ президенті Обаманың халықаралық мәселелерде дұрыс шешім қабылдайтынына сенім білдірді. Сол сауалнама бойынша, 30%-ы АҚШ-қа жағымсыз пікірде болды. Сонымен қатар, 2017 жылдың көктеміндегі Global Attitudes Survey көрсеткендей, канадалықтардың 43%-ы АҚШ-ты жағымды бағаласа, 51%-ы жағымсыз бағалады. Бірақ, 2018 жылдың қаңтарында өткен сауалнамада канадалықтардың АҚШ басшылығына қолдауы президент Дональд Трамп кезінде 40 пайыздық тармаққа төмендеді, бұл АҚШ-тың одақтас және бейтарап елдерінің көптеген тұрғындарының пікірімен сәйкес келді. Одан бері, АҚШ-тың халықаралық аренадағы беделінің жақсаруына байланысты Канаданың АҚШ-қа деген пікірі айтарлықтай жақсарды. АҚШ президенті Дональд Трамптан Джо Байденге ауысқаннан кейін, 2021 жылы канадалықтардың 61%-ы АҚШ-қа жағымды пікір білдірді.
Америкаға қарсылық
Канададағы америкаға қарсылықтың ерекше тарихи тамыры бар. Ғалымдар бұл көзқарасты Онтарио мен Квебекке дейін іздейді. XX ғасырдың бірінші жартысында АҚШ туралы жазған канадалық зиялылар Американы әлемдегі заманауилық орталығы деп таныды және оған қарсы шықты. Америкаға қарсы канадалықтар (Британ империясын құрметтегендер) Канаданың американдық жаулап алудан қалай құтылғанын, дәстүрді қабылдамауының, «жетістікке» және технологияға табынудың, сондай-ақ бұқаралық мәдениетінің арқасында болғанын түсіндірді; олар Канаданың тәртіпті үкіметке және қоғамдық келісімге берілгендігінің арқасында әлдеқайда жақсы екенін айтты. Оңтүстік елдің жақтастарының ішінде Ф.Р. Скотт және Жан Чарльз Харви (1891–1967) сияқты либералды және социалистік зиялылар болды. Коллинз (1990) теледидарға қарап, ағылшын тілді Канадада мәдени америкаландырудан қорқудың ең күшті екенін, себебі оларда АҚШ-тың тартымдылығы ең жоғары екенін анықтады. Мерен (2009) 1945 жылдан кейін Квебектің ұлтшылдығының өркендеуі және француз-канадтық мәдени мұрасын сақтауға деген ұмтылыс америкалық мәдени империализм мен америкаландыруға қатысты алаңдаушылықты күшейткенін айтады. 2006 жылғы сауалнамалар квебектердің 60 пайызы америкаландырудан қорқатынын көрсетті, ал басқа сауалнамалар олардың денсаулық сақтау, зейнеткерлік жасындағы өмір сапасы, қоршаған ортаның сапасы, кедейлік, білім беру жүйесі, нәсілшілдік және өмір сүру деңгейі саласындағы жағдайлары американдықтардан жақсы екенін көрсетті. Америкада жұмыс мүмкіндіктерінің көп екеніне келіскендердің 89 пайызы АҚШ-та тұруды қаламайтындарын айтты және олар американдықтарға қарағанда ағылшын канадалықтарына жақын екенін сезінді. Алайда, элиталар мен Квебек америкаландырудан жалпы халықтан гөрі аз қорқады және экономикалық интеграцияға көбірек дайын екендігіне дәлелдер бар. Джейми Глазов былай деп жазады: «Дифенбеккер 1962 жылы толық қабылдаған канадалық америкаға қарсылықтың трагикалық құрбаны болды. [Ол] өзін (немесе сыртқы саясатын) жаусыз көзге елестете алмады». Тарихшы Ж.М. Бамстед былай дейді: «Канадалықтардың АҚШ-қа деген күмәндануының ең қатал түрінде, америкалықтарға қарсылық білдіру ошақтары пайда болды, көбінесе Канадада тұратын американдықтарға қарсы». Джон Р. Веннерстен былай деп жазады: «Бірақ канадалық антиамериканизмнің түбінде американдық экспатты күтпеген мәдени ащылық жатыр. Канадалықтар американдық бұқаралық ақпарат құралдарының өз мәдениетіне тигізетін әсерінен қорқады және телеарналар мен фильмдерде зорлық-зомбылық мәдениетін таратудағы американдықтарды сынап-қарайды». Алайда Ким Носсал канадалық антиамериканизмнің кейбір басқа елдердегіден гөрі әлдеқайда жұмсақ екенін атап өтеді. Керісінше, американдықтар канадалық мәселелерге қызығушылық танытпайды және білмейді. Канадалық тарихшы Фрэнк Андерхилл канадалық драматург Мерилл Денисонның сөздерін келтіре отырып, былай деп қорытындылады: «Америкалықтар Канада туралы жақсы ниетпен білмейді, ал канадалықтар АҚШ туралы жаман ниетпен хабардар».
Сауда және тарифтер
Ciuriak, Dan, How U.S. Trade Policy Has Changed Under President Donald Trump – Perceptions From Canada (SSRN, 2019 жылдың 29 наурызы). онлайн немесе АҚШ-тың сауда саясаты Дональд Трамптың тұсында қалай өзгерді – Канададан алынған түсініктер. Georges, Patrick. "Дональд Трамп тұсында Канаданың сауда саясатының мүмкіндіктері: NAFTA-ның шығу тегі туралы ережелері, Канада-АҚШ қауіпсіздік шеңбері және Канаданың географиялық сауданы әртараптандыру мүмкіндіктері". (Working Paper #1707E, Оттава университетінің экономика факультеті, 2017). онлайн. Grey, Earl. Британдық отарларының сауда саясаты және Маккинли тарифтері (Лондон: Macmillan, 1892). онлайн. Lawder, Robert H. АҚШ пен Канада арасындағы сауда, өзаралық және Маккинли тарифтері туралы ойлар (Торонто: Monetary Times Printing, 1892). онлайн. Muirhead, Bruce. "Арнайы қарым-қатынастан үшінші бағытқа: Канада, АҚШ және Никсон шокі", American Review of Canadian Studies, 34-том, 2004. Palen, Marc William. "Қорғау, федерация және одақ: Маккинли тарифтерінің 1890-94 жылдардағы Британ империясына тигізген әсері". Imperial and Commonwealth History журналы 38.3 (2010): 395–418. онлайн. Rioux, Hubert. "Канада біріншілігі және Америка біріншілігі: экономикалық ұлтшылдық және Канада-АҚШ сауда қатынастарының эволюциясы". European Review of International Studies 6.3 (2019): 30–56. онлайн.
Georges, Patrick. "Canada's Trade Policy Options under Donald Trump: NAFTA's rules of origin, Canada US security perimeter, and Canada's geographical trade diversification opportunities". (Working Paper #1707E Department of Economics, University of Ottawa, 2017). online
Grey, Earl. The Commercial Policy of the British Colonies and the McKinley Tariff (London: Macmillan, 1892). online
Lawder, Robert H. Commerce between the United States & Canada, Observations on Reciprocity and the McKinley Tariff (Toronto: Monetary Times Printing, 1892). online
Muirhead, Bruce. "From Special Relationship to Third Option: Canada, the U. S., and the Nixon Shock", American Review of Canadian Studies, Vol. 34, 2004
Palen, Marc William. "Protection, federation and union: The global impact of the McKinley tariff upon the British Empire, 1890–94". Journal of Imperial and Commonwealth History 38.3 (2010): 395–418 online. Rioux, Hubert. "Canada First vs. America First: Economic Nationalism and the Evolution of Canada–US Trade Relations". European Review of International Studies 6.3 (2019): 30–56. online
Негізгі дереккөздер
Галлахер, Коннелл. "Сенатор Джордж Д. Айкеннің құжаттары: Канада-Америка қатынастарын зерттеу көздері, 1930–1974". Архивария 1#21 (1985) 176–179 беттер, онлайн. Ридделл, Уолтер А., ред. Канаданың сыртқы саясаты бойынша құжаттар, 1917–1939. Оксфорд университетінің баспасы, 1962. 806 беттік құжаттар.