Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африканың Конго аймағындағы жергілікті пигмейлер тобы, 1956 жылғы деректі фильм.
Indigenous pygmy groups in the Congo region of Africa
the 1956 documentary
Мбути халқы, немесе Бамбути, Африканың Конго аймағындағы бірнеше жергілікті пигмей топтарының бірі болып табылады. Олардың тілдері Орталық Судан тілдері мен Банту тілдеріне жатады.
The Mbuti people, or Bambuti, are one of several indigenous pygmy groups in the Congo region of Africa. Their languages are Central Sudanic languages and Bantu languages.
Қоршаған орта
Мбути халқы Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-солтүстік-шығыс бөлігінің шамамен жартысын алып жатқан Итури тропикалық жаңбырлы орман аймағында тұрады. Бұл аймақта жыл сайынғы жауын-шашын мөлшері жоғары, ол аралығында өзгереді. Құрғақ маусым қаңтарда, содан кейін мамырдан тамызға дейін болады. Орман – өзендер мен көлдерге толы ылғалды, ылғалды аймақ. Бамбути халқына әсер ететін бірнеше экологиялық проблемалар бар. Тропикалық аурулар орман ішінде кең таралған және жылдам таралып, адамдарды ғана емес, сонымен қатар өсімдіктер мен жануарларды, яғни негізгі тағам көзін де жояды. Мысалы, цетсе шыбықтары арқылы тарайтын ұйқы ауруы ірі жануарларды пайдалануды шектейді. Көп жауын-шашын, сондай-ақ құрғақшылық та тағамдық қорды күрт азайтуы мүмкін.
The Mbuti population live in the Ituri, a tropical rainforest covering about of the north/northeast portion of the DRC. In this area, there is a high amount of rainfall annually, ranging from The dry season is in January, and then May through August. The forest is a moist, humid region strewn with rivers and lakes. Several ecological problems exist which affect the Bambuti. Tropical disease is prevalent in the forests and can spread quickly, killing not only humans, but plants, and animals, the major source of food, as well. One disease, carried by tsetse flies, is sleeping sickness, which limits the use of large mammals. Too much rainfall, as well as droughts, can greatly diminish the food supply.
Елді мекендер, сәулет және ұйым
Бамбутилер топтар деп аталатын ауылдарда тұрады. Әрбір шатырда бір отбасы орналасады. Құрғақ маусым басталғанда, олар ауылды тастап, орманға кіріп, бірнеше лагерь құрады. Банту ауылдықтары көптеген заттар жасап шығарады, ал аңшы-жинаушылар олармен өз өнімдерінің бір бөлігін айырбастайды. Олар көбінесе ет, жануар терісі және басқа да орман өнімдеріне қарыс темір бұйымдар, ыдыс-аяқ, ағаштан жасалған заттар мен себеттер алады. Орман еті ең көп саудаланатын тауардың бірі. Олар ауыл тұрғындарынан ауыл шаруашылығы өнімдерін қолма-қол сауда арқылы да алады. Аң аулау көбінесе топтап жүргізіледі, онда ерлер, әйелдер және балалардың бәрі де көмектеседі. Егер садақ пен жебе қолданылса, әйелдер мен балалар қатыспайды, бірақ тор қолданылса, барлығы қатыса алады. Кейде әйелдер ерлерден гөрі жиірек аң аулайды. Әйелдер мен балалар жануарларды торға жетелеп әкеледі, ал ерлер торды күзетіп тұрады. Барлығы азық-түлік іздейді, ал әйелдер мен ерлер балаларға қарайды. Әйелдер тамақ дайындауға, үйді тазалауға және жөндеуге, сондай-ақ су әкелуге жауапты. Туыстық байланысқа негізделген топтар бірлесіп тамақпен қамтамасыз етеді және жас балаларға күтім жасайды. Әйелдерді ағашқа көтеріп, бал табу ерлерге оңайырақ.
The Bambuti live in villages that are categorized as bands. Each hut houses a family unit. At the start of the dry season, they leave the village to enter the forest and set up a series of camps. The Bantu villagers produce many items that the hunter gatherers trade some of their products for. They often obtain iron goods, pots, wooden goods, and basketry, in exchange for meat, animal hides, and other forest goods. Bushmeat is a particularly frequently traded item. They will also trade to obtain agricultural products from the villagers through barter. Hunting is usually done in groups, with men, women, and children all aiding in the process. Women and children are not involved if the hunting involves the use of a bow and arrow, but if nets are used, it is common for everyone to participate. In some instances, women may hunt using a net more often than men. The women and the children herd the animals to the net, while the men guard the net. Everyone engages in foraging, and women and men both take care of the children. Women are in charge of cooking, cleaning and repairing the hut, and obtaining water. The kin based units work together to provide food and care for the young. It is easier for men to lift the women into the trees for honey.
Тамаққа шектеулер
1987 жылы жарияланған, 1974-1985 жылдар аралығында далалық зерттеулер мен жиналған деректерге негізделген зерттеуге сәйкес, мбутилер 500-ден астам өсімдік және жануар түрлерінің шамамен 40%-ын, оның ішінде жануарлардың 85%-ын жинаудан және аулаудан шектеуді қолданады. Квери жануарлары, әсіресе кішкентай балаларға, аурулар мен денсаулықтың бұзылуына себеп болады деп саналады; жас ұлғайған сайын бұл шектеулер біртіндеп жеңілдетіледі.
According to a study published in 1987, based on fieldwork and data gathered between 1974 and 1985, the Mbuti restrict some 40% of the over 500 species of plants and animals they gather and hunt, including some 85% of the animals. The kweri animals are thought to cause disease and disorder, especially to young children; restrictions are gradually relaxed as one ages.
Туыстық және ұрпақ жүйесі
Бамбутилер әдетте ата тектік туыстық жүйесін ұстанады, және олар некеден кейін әкесінің үйіне қоныстанады. Дегенмен, бұл жүйе тым бекем емес. Бамбутилердің арасында кездесетін жалғыз топ – ядролық отбасы. Туыстық байланыстар әрбір топқа одақтастарды да қамтамасыз етеді.
The Bambuti tend to follow a patrilineal descent system, and their residences after marriage are patrilocal. However, the system is rather loose. The only type of group seen amongst the Bambuti is the nuclear family. Kinship also provides allies for each group of people.
Некеге шығу әдет-ғұрыптары
Апалы-сіңлілі неке – ең көп таралған неке түрі. Өзара алмасу қағидаты бойынша, басқа тайпалардан келген еркектер өз қарындастарын немесе жақын туысқан әйелдерін алмасады. Бамбути қоғамында қалыңмал болмайды. Арнайы неке тойы өткізілмейді: күйеу жігіт қалыңдық ата-анасына өзі аулап өлтірген антилопа сыйлағанда, олардың некесі расми түрде тіркелген болып есептеледі. Көп әйел алу кездеседі, бірақ оның жиілігі тайпалар арасында әртүрлі, және ол кең таралған емес. Некедегі жыныстық қатынас, некеден тумаған қатынастан мүлдем бөлек деп есептеледі, себебі бала тек некеде ғана дүниеге келуі керек.
Sister exchange is the common form of marriage. Based on reciprocal exchange, men from other bands exchange sisters or other females to whom they have ties. In Bambuti society, bride wealth is not customary. There is no formal marriage ceremony: a couple are considered officially married when the groom presents his bride's parents with an antelope he alone has hunted and killed. Polygamy does occur, but at different rates depending on the group, and it is not very common. The sexual intercourse of married couples is regarded as an act entirely different from that of unmarried partners, for only in marriage may children be conceived.
Саяси құрылым
Бамбути қоғамдарында басқарушы топ немесе рулық байланыс жоқ, біріктіретін саяси ұйым да, айқын әлеуметтік құрылым да аз. Бамбутилер – теңдік принциптерін ұстанатын қоғам, онда топ – әлеуметтік ұйымның ең жоғары деңгейі. Көшпелі аулар сияқты жағдайларда көшбасшылық таныла береді. Адамдар жақсы аңшы болғандықтан көшбасшы болады. Олардың аң аурудағы шеберлігіне байланысты, көшбасшылар басқа еркектерге қарағанда көбірек ет пен май, ал азырақ көмірсулар жейді. Ерлер мен әйелдердің билігі шамалы тең. Мәселелер от жанында талқыланып, шешімдер барлық қатысушылардың келісімімен қабылданады; ерлер мен әйелдер әңгімеге бірдей қатысады. Егер келіспеушілік, бұзушылық немесе құқық бұзушылық орын алса, кінәлі адам жер аударылуы, жазалануы немесе қорлануы мүмкін. Соңғы уақыттарда кінәліні орманнан алып, жеке меншік иелеріне аз немесе еш төлемақысыз жұмыс істету практикасы қолданылуда.
Bambuti societies have no ruling group or lineage, no overlying political organization, and little social structure. The Bambuti are an egalitarian society in which the band is the highest form of social organization. Leadership may be displayed for example on hunting treks. Men become leaders because they are good hunters. Owing to their superior hunting ability, leaders eat more meat and fat and fewer carbohydrates than other men. Men and women basically have equal power. Issues are discussed and decisions are made by consensus at fire camps; men and women engage in the conversations equivalently. If there is a disagreement, misdemeanor, or offense, then the offender may be banished, beaten, or scorned. In more recent times the practice is to remove the offender from the forest and have them work for private landowners for little to no pay.