Кіріспе

Цинк кен тобы, минералогияда каламин

Каламин – мырыш кенінің тарихи атауы. Каламин атауы латын тіліндегі lapis calaminaris сөзінен шыққан, ол грек тіліндегі кадмия (καδμία) сөзінің латыншасы, бұл жалпы мырыш кендерінің ежелгі атауы. Бельгияның Келмис қаласының аты, француз тілінде La Calamine, осыдан шыққан, себебі ол жерде мырыш кеніші орналасқан. 18-19 ғасырларда Германияның Брайнигерберг ауылының жанында ірі кен орындары табылды. 19 ғасырдың басында бұрын бір кен деп есептелгеннің ішінде екі түрлі минерал бар екені анықталды:

Мырыш карбонаты ZnCO3, немесе смитсонит және
Мырыш силикаты Zn4Si2O7(OH)2·H2O, немесе гемиморфит. Екі минерал химиялық және кристаллографиялық тұрғыдан мүлдем өзгеше болғанымен, сыртқы пішіндері массалық немесе ботриоидты болып келеді және егжей-тегжейлі химиялық немесе физикалық талдаусыз оларды ажырату қиын. Бұл минералдарды алғаш 1803 жылы британдық химик және минералог Джеймс Смитсон бөлді. Кен өнеркәсібінде каламин термині тарихи тұрғыдан екі минералды да айыра алмай қолданылып келді. Минералогияда каламин енді қолданылмайды. Оның орнына смитсонит және гемиморфит қолданылады, бұл каламин лосьонында қолданылатын мырыш оксиді (ZnO) мен темір(III) оксиді (Fe2O3) қоспасынан ажырату үшін жасалған.

Ерте тарих

XVI ғасырда Англияда латенге (мыс қорытпасына) деген сұраныс жүн тарту қажеттілігінен туындады, он үшін мыс сымды тісті тарақтар артықшылыққа ие болды, сондай-ақ батареялық бұйымдар (батареялық диірменде жалпақ мысты соғып жасалған мыс өнімдері). Қорытпаны өндірудің жалғыз белгілі әдісі – мыс пен каламинды цементтеу процесінде бірге қыздыру болатын. 1568 жылы Германиядан импортталатын металға тәуелділікті азайту мақсатында минерал іздеу және мыс өндіру үшін Минералдық және Батареялық Жұмыстар Қоғамына патшалық жарғы берілді. Бұл процесті игеру үшін Ислеворт және Ротерхиттеде зауыттар салынды.