Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дартмурдың өнеркәсіптік археологиясы Дартмур аймағында ғасырлар бойы жүргізілген түрлі өнеркәсіптерді және олардың қалған іздерін қамтиды. Қазіргі таңда тек үш сала ғана экономикалық маңызға ие, алайда олардың үшеуі де осы аймақта өз белгілерін қалдыруы сөзсіз: қытай балшығының өндірісі, егіншілік және туризм. Дартмурдағы коммерциялық қызметтер туралы толық мәліметтерді Уильям Кроссингтің "Дартмур жұмысшысы" еңбегінен табуға болады, ол 19-шы ғасырдың соңында жазылған.
The industrial archaeology of Dartmoor covers a number of the industries which have, over the ages, taken place on Dartmoor, and the remaining evidence surrounding them. Currently only three industries are economically significant, yet all three will inevitably leave their own traces on the moor: china clay mining, farming and tourism. A good general guide to the commercial activities on Dartmoor at the end of the 19th century is William Crossing's The Dartmoor Worker.
Тау-кен өндірісі
Бұрынғы заманда Дартмур аймағында қорғасын, күміс, қалайы және мыс кеңінен қазылған. Дартмурға кездейсоқ келгенге тау-кен өндірісінің ең айқын белгісі – Тависток пен Океэмптон арасындағы A386 тас жолының жанындағы Уилл Бетсидегі ескі машина үйінің қираған қалдықтары. "Wheal" сөзі Девон мен Корнуоллда қалайы немесе мыс кеніне берілетін ерекше атау, бірақ Уилл Бетси кені орнында негізінен қорғасын мен күміс өндірілген. Бұрын бүкіл аймақ бойынша көптеген кеншілер тарапынан кеңінен қолданылған бұл кен өндірісі, 1900 жылдардың басына қарай тек бірнеше қалайы өндірушіге дейін азайды, ал жиырма жыл өткен соң толығымен тоқтатылды. Ең маңызды кен орындарының ішінде Эйлсбарроу, Нокк, Витифер және Хексвортхи кен орындары бар. Дартмур аймағындағы соңғы жұмыс істеген кен – 1969 жылы жабылған Ұлы-Рок кені.
In former times, lead, silver, tin and copper were mined extensively on Dartmoor. The most obvious evidence of mining to the casual visitor to Dartmoor are the remains of the old engine house at Wheal Betsy which is alongside the A386 road between Tavistock and Okehampton. The word Wheal has a particular meaning in Devon and Cornwall being either a tin or a copper mine, however in the case of Wheal Betsy it was principally lead and silver which were mined. Once widely practised by many miners across the moor, by the early 1900s only a few tinners remained, and mining had almost completely ceased twenty years later. Some of the more significant mines were Eylesbarrow, Knock Mine, Vitifer Mine and Hexworthy Mine. The last active mine in the Dartmoor area was Great Rock Mine, which shut down in 1969.
Кен қазу
Дартмур граниті Девон мен Корнуоллдың көптеген ғимараттарында қолданылған. Принстаун түрмесі Уолкхэмптон орталығынан алынған граниттен салынған. 1823 жылы Плимуттан Принстаунға дейінгі ат трамвай жолы аяқталғаннан кейін, граниттің көп көлемін тасымалдау жеңілдеді. Торғайда үш ірі гранит карьері болды: Хейтор, Фоггинтор және Мерривал. Хейтор маңындағы гранит карьерлері 1831 жылы аяқталған Жаңа Лондон көпірі сияқты бірнеше танымал құрылыстарда қолданылған тас көзі болды. Бұл гранит Хейтор гранит трамвай жолы арқылы тасымалданды, оның бөліктері әлі де көрініп тұр. Фоггинтордағы кең карьерлер 1840 жылдардың басында Лондонның Нельсон бағанасын салу үшін гранитпен қамтамасыз етті, ал Нью-Скотланд-Ярд Мерривал карьерінен алынған гранитпен қапталды. Мерривал карьері 1970 жылға дейін өзінің гранитін қазу және өңдеуді жалғастырды, қабір тастары мен ауылшаруашылық роликтерін өндірді. Мерривалдегі жұмыс 1990 жылға дейін жалғасты, соңғы 20 жылда Норвегиядан габбро және итальяндық мәрмәр сияқты импортталған тастар өңделіп, жылтыратылды. Ұлы Троулсворт Тордағы ерекше қызғылт гранит те қазылды, және баурайда көптеген кішкентай гранит карьерлері орналасқан. Әртүрлі метаморфты тау жыныстары да метаморфты ауреолда, әсіресе Мелдонда қазылды.
Dartmoor granite has been used in many Devon and Cornish buildings. The prison at Princetown was built from granite taken from Walkhampton Common. When the horse tramroad from Plymouth to Princetown was completed in 1823, large quantities of granite were more easily transported. There were three major granite quarries on the moor: Haytor, Foggintor and Merrivale. The granite quarries around Haytor were the source of the stone used in several famous structures, including the New London Bridge, completed in 1831. This granite was transported from the moor via the Haytor Granite Tramway, stretches of which are still visible. The extensive quarries at Foggintor provided granite for the construction of London's Nelson's Column in the early 1840s, and New Scotland Yard was faced with granite from the quarry at Merrivale. Merrivale Quarry continued excavating and working its own granite until the 1970s, producing gravestones and agricultural rollers. Work at Merrivale continued until the 1990s, for the last 20 years imported stone such as gabbro from Norway and Italian marble was dressed and polished. The unusual pink granite at Great Trowlesworthy Tor was also quarried, and there were many other small granite quarries dotted around the moor. Various metamorphic rocks were also quarried in the metamorphic aureole around the edge of the moor, most notably at Meldon.
Батырма зауыты
1844 жылы Постбриджден шалқары орналасқан ашық далада оқ-дәрі жасау фабрикасы салынды. Сол кездегі қалайы және гранит кендерінде оқ-дәрі қажеттігі болды. Қауіпсіздік үшін ғимараттар бір-бірінен қашық салынды, ал ұнтақты ұнтақтау ("біріктіру") үшін механикалық күш су арнасымен қоздырылатын су дөңгелектерінен алынды. Қазір "Паудермиллз" немесе "Оқ-дәрі фабрикасы" деп аталатын бұл фабриканың көптеген қалдықтары әлі де көрініп тұр. Екі мұржасы әлі де тұр және орталық су дөңгелектері бар екі мықты салынған ұнтақтау диірменінің қабырғалары жақсы сақталған: олар қалың қабырғалармен, бірақ жарылыс болған жағдайда жарылыс күші қауіпсіз түрде жоғары бағытталсын үшін жұқа шатырлармен салынған. Сонымен қатар, бірнеше қосымша ғимараттардың қираған қалдықтары да сақталған. Фабрикада қолданылған оқ-дәрінің күшін сынауға арналған, шағын зеңбірек сияқты құрал, жақын жердегі керамикалық шеберханаға баратын жолдың бойында әлі де жатыр.
In 1844 a factory for making gunpowder was built on the open moor, not far from Postbridge. Gunpowder was needed for the tin mines and granite quarries then in operation on the moor. The buildings were widely spaced from one another for safety and the mechanical power for grinding ("incorporating") the powder was derived from waterwheels driven by a leat. Now known as "Powdermills" or "Powder Mills", there are extensive remains of this factory still visible. Two chimneys still stand and the walls of the two sturdily built incorporating mills with central waterwheels survive well: they were built with substantial walls but flimsy roofs so that in the event of an explosion, the force of the blast would be directed safely upwards. The ruins of a number of ancillary buildings also survive. A proving mortar—a type of small cannon used to gauge the strength of the gunpowder—used by the factory still lies by the side of the road to the nearby pottery.
Торфты кесу
Отын үшін торфты кесу Дартмурдың кейбір аймақтарында, әрине 1970 жылдарға дейін, көбінесе жеке тұтыну үшін жүргізілді. Дартмурдың жалпы иелерінің отын үшін торф кесу құқығы "турбария" деп аталады. Бұл құқықтар өте ерте заманда, көптеген жазба деректер жасалғанға дейін берілген. 1240 жылғы Дартмур орманының шеңберінен (Perambulation of the Forest of Dartmoor) Тейнь өзені мен Бовей өзенінің бастауы арасындағы бұрынғы Альберйшевед турбариясы (Turbary of Alberysheved) деп белгілі болған аймақ туралы мәлімет бар (1609 жылы бұл аймақтың атауы Шөптау төбесіне (Turf Hill) өзгертілді). 1901 жылы Рэтл Брук-Хедте (Rattle Brook Head) торф кесуді коммерциялық жолға қоюға әрекет жасалды, бірақ ол тез сәтсіз аяқталды.
Peat cutting for fuel occurred at some locations on Dartmoor until certainly the 1970s, usually for personal use. The right of Dartmoor commoners to cut peat for fuel is known as turbary. These rights were conferred a long time ago, pre dating most written records. The area once known as the Turbary of Alberysheved between the River Teign and the headwaters of the River Bovey is mentioned in the Perambulation of the Forest of Dartmoor of 1240 (by 1609 the name of the area had changed to Turf Hill). An attempt was made to commercialise the cutting of peat in 1901 at Rattle Brook Head, however this quickly failed.
Уоррендер
13 ғасырдан бастап 20 ғасырдың басына дейін қоянды еті мен терісі үшін ірі көлемде өсіріп саудалаған. Мұның куәсі ретінде 1272 жылы жазылған құжатта айтылған Троулсуорси Уоррен және Уоррен Хаус Инн сияқты жер-атаулар бар. Сонымен қатар, жастық үйінділері түріндегі физикалық дәлелдер де көп, мысалы, Легис Тор Уорренде 50 жастық үйінді табылды. Уорренерлердің шеберлігі қоянды ұстауға тырысатын мысық және жолбарыс сияқты зиянкестерді аулау үшін қоян шаруашылықтарының жанына орнатылған тұзақтардың болуынан көрінеді. Қазіргі кезде "уоррен" терминінің маңызы бұрынғыдай емес. Орта ғасырларда бұл артықшылықты орын болған, ал уоррендегі жандар патша 'өзінің жоғары мәртебелі қуанышы мен ләззаты үшін' қорғалған. Дартмурдегі уоррен шаруашылығы туралы мәселе Эден Филпотстың "Өзен" әңгімесінде қамтылған.
From at least the 13th century until early in the 20th, rabbits were kept on a commercial scale, both for their flesh and their fur. Documentary evidence for this exists in place names such as Trowlesworthy Warren (mentioned in a document dated 1272) and Warren House Inn. The physical evidence, in the form of pillow mounds is also plentiful, for example there are 50 pillow mounds at Legis Tor Warren. The sophistication of the warreners is shown by the existence of vermin traps that were placed near the warrens to capture weasels and stoats attempting to get at the rabbits. The significance of the term warren nowadays is not what it once was. In the Middle Ages it was a privileged place, and the creatures of the warren were protected by the king 'for his princely delight and pleasure'. The subject of warrening on Dartmoor was addressed in Eden Phillpotts' story The River.
Ауыл шаруашылығы
Дартмур аймағында ескі заманнан бері шаруашылық жүргізіліп келеді. Далаларды бөліп, шекараларын көрсететін құрғақ тас қабырғалар, ландшафттың шаруашылық қызметі арқылы қаншалықты өзгергенін аңғартады. Өзінің жұқа және тасты топырағының есесінен, мұражайдың ішінде егіс шаруашылығы аз немесе мүлдем жоқ, көбінесе мал шаруашылығына бағытталған. Дартмурдың кейбір шаруашылықтары өте қиын-қыстау жерлерде орналасқан.
Farming has been practised on Dartmoor since time immemorial. The dry stone walls which separate fields and mark boundaries give an idea of the extent to which the landscape has been shaped by farming. There is little or no arable farming within the moor, mostly being given over to livestock farming on account of the thin and rocky soil. Some Dartmoor farms are remote in the extreme.